Theses supervised by Prof. Dr. Sami Kılıç
11 theses · Fırat University
Siverek ve çevresi halk inanışlarının dinler tarihi açısından değerlendirilmesi
Giriş kısmında; ilçenin tarihi, coğrafi konumu, sosyal yapısı, eğitim ve ekonomik durumu, isminin kaynağı hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Siverek ve çevresindeki geçiş dönemleri ile ilgili halk inanışları ve bu inanışların dinler tarihi açısından değerlendirilmesi, ikinci bölümde ise Siverek ve çevresindeki tabiat ile ilgili inanışlar ve ziyaretlerle ilgili inanışlar ve bu inanışların dinler tarihi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular Dinler Tarihi açısından değerlendirilerek yöre halkının inanç ve uygulamalarının tarihi arka planı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın verileri kaynak taraması ve saha araştırması teknikleri ile elde edilmiştir. Ulaşılan veriler deskriptif ve fenomenolojik metotlar kullanılarak yazıya geçirilmiştir. Tezimiz bibliyografya ve ekler kısmı ile sona ermiştir. Anahtar kelimeler: Siverek, Doğum, Evlenme, Sünnet, Ölüm, Tabiat ile ilgili inanışlar.
Kuveykırlar (Ortaya çıkışları ve prensipleri)
İngiltere'nin Kıta Avrupası'nda kendine özgü yapısı bu coğrafyadaki reform hareketinin etkisinin diğer Avrupa devletlerine nazaran farklı bir seyirde ilerlemesine sebep olmuştur. Büyük dinler içerisinden doğan dini hareketler esasen bulundukları coğrafyanın dini yapısı yanında siyasi ve sosyal yapısının da bir ürünüdür. Bu bağlamda İngiltere'nin siyasi, ekonomik ve sosyal yapısı reform hareketinin burada daha rahat bir şekilde gelişimine ve bir takım dini dogmalardan uzaklaşarak insanın ruhsal anlamda Tanrı'yla kuracağı doğrudan bir ilişki ve bireysel deneyimin önemi yönündeki düşüncelerin etkisiyle yeni akımların doğmasına fırsat tanımıştır. Kuveykırlar adlı grubun kurucusu olan George Fox da dini eğitim alarak yetiştiği aile ortamının etkisinin yanı sıra ülkenin içinde bulunduğu dini ortamın etkisiyle yoğunlaştığı bir ruhsal sorgulama süreci sonunda bağlı olduğu dinin kendince en saf haline ulaşmış ve öğretisini sistemleştirerek tüm insanlığa yayma gayesiyle hareket etmiştir. Ölümüne kadar tüm hayatını Hıristiyanlık inancının en doğru şekli olduğuna inandığı Kuveykır öğretisini en iyi şekilde aktarmayı kendisine gaye edinmiştir. Bu uğurda gerek kendisi gerek kendisine inananlar pek çok sıkıntı yaşamış olmakla birlikte sarf etmiş oldukları gayretin sonucu olarak Kuveykırlar, özellikle İngiltere'de gösterdikleri mücadelenin sonucunda diğer dini grupların sahip olamadığı bir takım hakları elde edebilmişlerdir. Kuveykırların günümüzde İngiltere ve Amerika başta olmak üzere pek çok ülkede üyelerinin olduğu bilinmekle birlikte Kuveykırlar, teknolojik imkânları da kullanarak dünyanın her yerindeki üyelerine ulaşabilmektedirler. Bu çalışma altı ana başlıktan oluşmaktadır. İlk başlık olan giriş kısmında, araştırmanın önemi, amacı, tezin sınırları ile kapsamı, kullanılan kaynaklar ve uygulanan metod aktarılmıştır. Ayrıca kısaca Kuveykırların ortaya çıkışına kadarki Hıristiyanlık tarihinden bahsedilmiştir. Birinci bölümü teşkil eden ikinci başlıkta Kuveykırların kurucusu George Fox'un hayatı ile tarihsel süreçte Kuveykırların nasıl ortaya çıktığı ve yayıldığı konusu işlenmiştir. İkinci bölümü oluşturan üçüncü başlıkta Kuveykırların inanç esasları ve öğretileri alt başlıklar hâlinde genişletilerek aktarılmıştır. Üçüncü bölümü oluşturan dördüncü başlıkta ise Kuveykırların sakramentlere yaklaşımı ile sahip olduğu ahlaki ilkeler açıklanmıştır. Ayrıca ahlaki yapıyla bağlantılı olarak kilise yapılanması ve toplumsal hayata bakış açıları incelenmiştir. Dördüncü bölümü oluşturan beşinci başlıkta ise Kuveykırların günlük hayatlarındaki uygulamaları, doğum, evlilik, ölüm ritüelleri, bayram ve kutlamaları ile günümüzdeki durumları hakkında bilgiler verilmiştir. Altıncı başlıkta sonuç kısmından oluşmaktadır. Sonuç kısmında, İngiltere'de doğup gelişen bu dini grup üzerinde bulunduğu coğrafyanın ve İngiliz halkının dünyaya bakış açısının etkisi ile günümüzdeki faaliyetleri değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hıristiyanlık, Protestanlık, Kuveykırlar, George Fox, Dostlar Cemiyeti
Yahudi kutsal metinlerine göre hastalıklar ve çeşitleri
Tarih boyunca hastalık ve tedavi uygulamaları, sadece tıbbın alanı olmamış, dinlerin ve kültürlerin de ilgi alanı içerisinde yer alan konulardan birisi olmuştur. Dinler arasında ise kutsal metinlerinde bu konuya detaylı yer veren dinlerden birisi Yahudilik'tir. Yahudi kutsal kitabı Tanah metinlerinde hastalıklarla ilgili müstakil bölümler yer almaktadır. Diğer taraftan bu metinlerde hastalıkların teşhisi ve hastalık sonrası arınma süreci ile ilgili koenlere önemli görevler verilmiştir. Konunun Yahudi kutsal metinleri içerisinde yer alması, uygulamaların modern tıp dışında inanç ve ritüele dayalı olması ve ayrı bir din adamı sınıfının bu hususta yetkili olması, bu konuda dikkat çeken hususlardandır. "Yahudi Kutsal Metinlerine Göre Hastalıklar ve Çeşitleri" isimli çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, çalışmanın konusu, problemin önemi, amacı, konunun sınırlılıkları, yöntemi, kavramsal çerçeve yanı sıra "Tarihi Arka plan" da, Yahudiliğin tarihçesi ve kutsal kitapları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Hz. İbrahim'den II. Mabet Dönemine kadarki süreçte Yahudi kutsal metinlerinde yer alan kitlesel/salgın hastalıklar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, Yahudi kutsal metinlerindeki erkeklere ve kadınlara özel hastalıklar ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise Yahudi kutsal metinlerinde en fazla üzerinde durulan tsaraat hastalığı ile hastalık ve hastalarla ilgili bazı hususlar incelenmiştir.
Bingöl ili Adaklı ilçesi halk inanışları
"Bingöl İli Adaklı İlçesi Halk İnanışları" isimli tez çalışmamamız giriş kısmı hariç dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında; ilçenin tarihi, isminin kaynağı, coğrafi konumu, nüfusu, sosyal yapısı, eğitim ve ekonomik durumu hakkında bilgiler sunulmuştur. Birinci bölümde Adaklı ilçesinin doğum, ikinci bölümde evlenme, üçüncü bölümde ölüm ve dördüncü bölümde ziyaretlerle ilgili uygulamaları ve inanışları ile bunların dinler tarihi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Tezimiz bibliyografya ve ekler kısmı ile sona ermiştir.
Danişmend-nâme'de yer alan dini motiflerin dinler tarihi açısından tahlili
Destanlar bir milletin yaşantısını, inançlarını, kültürel unsurlarını yansıtan, toplumların milli hafızaları niteliğinde eserlerdir. Tarihte kahramanlıkları ile anılan Türkler için de destanlar önemli bir tür olmuştur. Dolayısıyla Türk destanlarının incelenmesinin Türk kültür yapısını anlamada önemli katkısı olacaktır. Türklerin gerek İslam öncesi gerekse İslamiyet'i kabul etmesiyle oluşturduğu destanlarda dini motifler büyük bir yer tutmaktadır. Türk İslam destanları içerisinde yer alan ve çalışmamıza konu olan Danişmend-nâme de bu destan grubu içerisinde yer almaktadır. Danişmend-nâme, 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nden sonra Danişmend Gazi'nin Sivas merkez olmak üzere İç Anadolu Bölgesi'nde Bizans'a yönelik yaptığı fetihlerden bahseden bir destandır. Eser, Anadolu'da teşekkül etmiş olan Battal-nâme ile Saltuk-nâme arasında yer alıp Türk-İslam destanları zincirinin ikinci halkası konumundadır. Türk kültür ve medeniyeti açısından önemli olan bu eser, Anadolu'da yazılmış ilk Türkçe kahramanlık eserlerindendir. Eser aynı zamanda Anadolu'ya gelmiş ilk Türk topluluklarının 11. ve 14. yüzyıl arasındaki gelenek ve görenekleri ile yaşam mücadeleleri ve dini-milli ideolojilerini yansıtması açısından da önemli bir eserdir. Türk-İslam destanlarından olan Danişmend-nâme'de, Geleneksel Türk dini, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam'la ilgili çok sayıda dini motif mevcuttur. Çalışmanın amacı Danişmend-nâme adlı eserde yer alan Geleneksel Türk dini, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam ile ilgili dini motifleri bilimsel araştırma metot ve ilkelerine bağlı kalarak Dinler Tarihi Bilimi'nin bakış açısıyla değerlendirmektir. Çalışmamızda, Danişmend-nâme'yi yazan kişinin dini düşüncesini besleyen tarihi arka planı ortaya koymayı sağlayan dini kavramların analizi yapılmıştır. Ayrıca yukarıda bahsedilen dini kavramlar, konu sistematiğine göre deskriptif metotla objektiflik esas alınarak değerlendirilmiş ve fenomenolojik yöntemle yorumlanmıştır. Bu kavramların Dinler Tarihi biliminin bakış açısıyla analizi, eserin yazıldığı dönemde kullanılan dini kavramlar ve günümüzde kullanılan birçok dini kavram arasındaki ilişkiyi göstermesi açısından da önemli görülmüştür. Danişmend-nâme'de geçen dini motifler detaylı bir şekilde incelendiğinde, eserde anlatılan olayların çoğunluğunun İslam öncesi destanlarda anlatılanların İslami motife bürünerek yeniden takdim edildiği görülmektedir. Destanda geçen tüm dini öğelerin şekil değiştirseler bile zaman içerisinde varlıklarını devam ettirdiği görülmüştür.
Yahudilikte gelenek ve haskala ilişkisi
"Yahudilikte Gelenek ve Haskala İlişkisi" adlı doktora çalışmamız, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş kısmında araştırma konusu, amacı, önemi ile metodu ve sınırlılıkları hakkında bilgiler verilmiştir. Tezde, Haskala Dönemi merkezi bir konumda olsa da geleneksel din anlayışının tutumunu ortaya koyabilmek amacıyla Yahudilikte geleneğin ne olduğunun ve geleneksel din anlayışının nasıl oluştuğunun ortaya konulması gerekmektedir. Bu doğrultuda tezin birinci bölümünde, erken dönemden itibaren geleneksel anlayışın şekillenmesini sağlayan "ilk dönem mezhep çatışmaları", uzun bir süreç içerisinde oluşan ve kutsal kabul edilen "dini metinler" ve Mabed Dönemi'nden günümüze gelinceye kadar aralıksız bir şekilde varlığını devam ettiren "din adamları" ele alınmıştır. İkinci bölümde Haskala öncesinde Avrupa'daki Yahudi Toplumu hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde, Haskala'nın hangi toplumsal, kültürel, ekonomik, dini ve siyasi çevrede oluştuğu belirtilmekle birlikte erken modern dönem öncesinde Avrupa'daki Yahudi hayatının nasıl olduğu da ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yahudilerin, farklı bölgelerde kimlik ve gelenek farklılıkları, Hıristiyan-Yahudi ilişkilerinin oluşturduğu gergin atmosfer, Yahudi cemaat yaşamını oluşturan unsurlar bu bölüm içerisinde ele alınan başlıca konular olmuştur. Üçüncü Bölüm'de Haskala hareketinin Yahudi cemaatlerine yönelik yürürlüğe koymaya çalıştığı modernizasyon faaliyetleri ve bu faaliyetler karşısında rabbani din adamlarının tutumu "bilim", "eğitim", "dil", "kutsal metin", "dini hukuk", "Yahudi kimliği" gibi temel konular etrafında karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde dikkat çekilen konulardan birisi ise erken maskilim ile Haskala'nın etkili olduğu dönemdeki genç maskilimin hareket alanlarındaki farklılıklar ve rabbani din adamlarının bu değişen alanlara yönelik ayrı tutum göstermesi olmuştur. Anahtar Kelimeler: Aydınlanma Dönemi, Rabbani Yahudilik, Gelenek, Haskala, Rabbi, Maskil, Emansipasyon, Herem, Modernizasyon, Responsa, ha-Measef
Harun Güngör'ün dinler tarihi bilimindeki yeri
Harun Güngör, Şamanizm, Türklerin tarih boyunca benimsemiş oldukları dinler, geleneksel Türk dini, günümüz Türk topluluklarının çeşitli inanışları, geleneksel Türk dininin Müslüman Türklerin yaşayışlarındaki izleri gibi konular üzerinde çalışmalar yapmıştır. Hıristiyan bir Türk topluluğu olan Gagauzların tarih, kültür ve dini hayatlarını inceleyen Harun Güngör, çalışmalarıyla hem Türkiye'de hem de dünyada tanınan, eserleri pek çok dinler tarihçisine ışık tutan değerli bir bilim insanıdır. Harun Güngör'ün bazı makalelerinin konusu karşılaştırmaya dayanmakla birlikte, çalışmalarında tüm metotları bir arada ustalıkla kullanmıştır. O, bazı milletler ve dini grupların inanışları ile bazı dinleri ve inanç sistemlerini karşılaştırdığı gibi bir milletin inanışları ile bir kültürü de karşılaştırmış, kutsal metinlerdeki bazı özellikler ile bir inanç sistemini de mukayese etmiştir. Bu karşılaştırmaları yaparken tamamen objektif bir bakış açısı ile hareket etmiştir. Özellikle Gagauzların yaşamlarına ve inanışlarına bizzat şahit olarak, birlikte yaşayarak gözlemleyen Güngör bu sebeple, onların inanışlarıyla ilgili olarak yapmış olduğu karşılaştırmalarda dolaysız gözlem tekniğini kullanarak daha farklı bir bakış açısına sahip olmuştur. "Harun Güngör'ün Dinler Tarihi Bilimindeki Yeri" adlı bu tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Harun Güngör'ün hayatı ve eserleri incelenmiştir. İkinci bölümde Dinler Tarihinde araştırma metotları ile Harun Güngör'ün araştırmalarında kullandığı metot ve teknikler yer alır. Dinler Tarihinin araştırma metotları deskriptif (tasviri), filolojik, karşılaştırma ve fenomenolojik metotlardır. Her bir metot incelenirken, o metotla ilgili bilgi verilmiş, Harun Güngör'ün o metodu uygulaması ile ilgili açıklama yapılmış ve o metotla incelediği konular üzerinde durulmuştur. Tezin üçüncü bölümünde Harun Güngör'ün Dinler Tarihi ve Türk Din Tarihi çalışmalarına katkıları ile Türk Din Tarihi araştırmalarındaki yeri incelenmiştir. Her iki konuyla ilgili olarak yönettiği bazı doktora ve yüksek lisans tezlerinin adları verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi, Geleneksel Türk Dini, Fenomenoloji,Filoloji, ġamanizm, Orta Asya Türk Dini.
Malatya yöresi Alevilerinin dini inanç ve uygulamaları üzerine bir araştırma (Arguvan örneği)
"Malatya Yöresi Alevilerinin Dini İnanç ve Uygulamaları Üzerine Bir Araştırma (Arguvan Örneği)" adlı doktora çalışmamızın amacı, Arguvan Yöresi Alevilerinin inanç ve uygulamalarının tespitini yapmak ve Dinler Tarihi açısından değerlendirmektir. Bu çalışma giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, araştırmanın konusu, sınırları, amacı, metodu, kullanılan teknikler, Alevilikle ilgili kavramlar, Anadolu Aleviliğinin tarihi gelişimi, Arguvan'ın tarihçesi ve sosyo-ekonomik yapısı hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde yöredeki Alevilerin inanç sisteminden bahsedilmiştir. İkinci bölümde yöredeki Alevilerin ibadet şekilleri, düşkünlük ve dedelik kurumu incelenmiştir. Üçüncü bölümde geçiş dönemleri, musahiplik ve ikrar alma/verme ritüelleri hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde ise doğa kültü ile ilgili inanış ve uygulamalar, ziyaret yerleri incelenmiştir. Elde edilen veriler Dinler Tarihi açsından değerlendirilerek, yöredeki Alevilerin inanç ve uygulamalarının tarihi arka planı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın verileri kaynak taraması ve saha araştırması teknikleri ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler deskriptif ve fenomenolojik metotlar kullanılarak yazıya geçirilmiştir. Çalışma, bibliyografya ve ekler kısmı ile son bulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Arguvan, Alevilik, Din, İnanç, Dedelik, Uygulama, Geçiş Dönemleri, Ziyaret, Geleneksel Türk Dini.
Elazığ ili Palu ilçesi halk inanışları
Bu çalışmada Elazığ İli Palu ilçesinin Halk İnanışları ele alınmıştır. Araştırma alanı Palu ilçesi ve köyleri ile sınırlandırılmıştır. Çalışma, üç ana başlıktan oluşmaktadır. Giriş başlığında Palu ilçesinin coğrafi, fiziksel, ekonomik ve sosyal yapısı hakkında da genel bilgiler verilmiştir. İkinci başlıkta geçiş dönemi ile ilgili halk inanış ve uygulamaları; doğum, evlilik ve ölüm ile ilgili olacak şekilde gruplandırılarak anlatılmıştır. Üçüncü başlıkta tabiatla ilgili inanışları; su, yağmur, ağaç, ateş, hayvan ve taş-kaya ile ilgili inanç ve uygulamalar ile Palu ilindeki ziyaret kültürü ve ziyaret yerleri ile ilgili bulgular ortaya konulmuştur. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve saha araştırması tekniği kullanılmış olup, saha araştırmasında mümkün olduğu ölçüde yüz yüze görüşülmüştür. Ulaşılan verilerin Dinler Tarihi açısından değerlendirilmesinde deskriptif ve fenomenoloji metotları kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dinler Tarihi, Halk İnançları, Palu, Kült, Kültür
Kırkağaç ve çevresinde yaygın halk inanışları
"Kırkağaç ve Çevresinde Yaygın Halk İnanışları" isimli çalışmamız dört başlıktan oluşmaktadır. Çalışmamızın giriş başlığında Kırkağaç ilçesinin coğrafi konumu, tarihi, sosyal ve ekonomik yapısı, adının kaynağı ve eğitim durumu hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci başlıkta ilçe genelindeki geçiş dönemleriyle ilgili halk inanışları, doğum, evlenme, sünnet, ölüm şeklinde gruplandırılarak anlatılmış ve bu inanışların Dinler Tarihi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Üçüncü başlıkta ilçe genelindeki tabiat ile ilgili inanışlar yağmur duası, ağaç-orman, hayvanlar, su, ateş, ziyaret yerleri şekline gruplandırılmış ve Dinler Tarihi açısından değerlendirilmiştir. Halk Hekimliği ve Ocaklar İle İlgili İnanışların Değerlendirilmesi isimli dördüncü başlıkta ise tespit edilen halk hekimliği ile ilgili altı sağaltım ocağı çerçevesinde gelişen inanışlar anlatılmış ve bunların Dinler Tarihi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmamız verileri nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve saha çalışması kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen veriler deskriptif ve fenomenolojik metot kullanılarak yazıya geçirilmiştir.
Karakoçan ilçesindeki halk inanışları ve değerlendirilmesi
İnsanlık tarihi boyunca, toplumlar çevrelerindeki dünyayı anlamlandırmak ve sosyal düzeni devam ettirmek amacıyla çeşitli inanışlar geliştirmişlerdir. Bu inanışlar, bir toplumun kültürünü ve dini yaşantısını yansıtmaktadır. Halk inanışları kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Bulundukları coğrafyanın kültürel yapısını etkileyen halk inanışları, toplumların değer yargılarını ve dünya görüşlerini şekillendirmiştir. Bu çalışmamızda Karakoçan ilçesindeki halk inanışları tespit edilmiş ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmamızın amacı birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, geniş bir kültüre sahip olan Karakoçan ilçesinin halk inanışlarının ortaya koymak ve gelecek nesillere aktarmaktır. "Karakoçan İlçesindeki Halk İnanışları ve Değerlendirilmesi" adlı çalışmamız üç başlıktan oluşmaktadır. Birinci başlık olan girişte çalışmanın amacı, önemi ve problemleri yanı sıra kavramsal çerçevede Karakoçan ilçesi hakkında genel bilgiler verilmiştir. "Karakoçan'daki Geçiş Dönemleriyle İlgili Halk İnanışları ve Değerlendirilmesi" isimli ikinci başlıkta doğum evlenme, ölüm ve sünnet ile ilgili inanışlar ortaya konulmuş ve bu inanışlar Dinler Tarihi açısından değerlendirilmiştir. Üçüncü başlıkta ise tabiatla ilgili Halk inanışlarından; yağmur, ağaç, orman, su, ateş, hayvanlarla ilgili inanışlar yanı sıra ziyaret yerleri ile ilgili inanışlar ortaya konulmuş ve Dinler Tarihi açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın verileri nitel araştırma yöntemlerinden saha araştırmasına dayanmaktadır. Analiz kısımlarında ise dokümantasyon tekniğinden faydalanılmış olup deskriptif ve fenomenolojik metot kullanılarak yazıya geçirilmiştir.