Theses supervised by Prof. Dr. Selahattin Kaymakcı
10 theses · Kastamonu University
Dijital öykü ve eğitsel oyunla desteklenen ortaokul 6. sınıf sosyal bilgiler dersinin öğrencilerin akademik başarılarına, derse yönelik tutumlarına ve sosyal becerilerine etkisi
Sosyal bilgiler dersinin temel hedeflerinden biri etkin ve üretken bireyler yetiştirmektir. Hiç kuşkusuz bu bireylerin yetiştirilmesi için çeşitli görsel ve işitsel materyallerle donatılmış, çağdaş öğretim model, strateji, yöntem ve tekniklerin kullanıldığı etkinliklere ve öğrenme ortamlarına ihtiyaç vardır. İlgili literatür incelendiğinde dijital öykü ve eğitsel oyunun sözü edilen öğrenci merkezli öğretim yöntemleri arasında olduğu görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, dijital öykü ve eğitsel oyunla desteklenen ortaokul 6. sınıf sosyal bilgiler dersinin öğrencilerin akademik başarılarına, derse yönelik tutumlarına ve sosyal becerilerine etkisini ortaya koymaktır. Karma yöntem desenlerinden açıklayıcı ardışık desenin kullanıldığı araştırmanın nicel boyutunda öntest/sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutunda ise olgu bilim yöntemi işe koşulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde Erzurum il merkezindeki bir okulda öğrenim gören toplam 59 ortaokul 6. sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmada rastgele ve amaçlı örnekleme yoluyla seçilen iki deney ve bir kontrol olmak üzere üç grup bulunmaktadır. Tüm gruplarda 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı Ortaokul 6. Sınıf "Etkin Vatandaşlık" öğrenme alanı kazanımları doğrultusunda hazırlanan ders kitabı ve 5E öğrenme modeline göre tasarlanmış öğrenme-öğretme etkinlikleri ile konular işlenmiştir. Ek olarak deney-1 grubunda dijital öyküden, deney-2 grubunda ise eğitsel oyundan yararlanılmıştır. Araştırma verileri; "Etkin Vatandaşlık Öğrenme Alanı Akademik Başarı Testi", "Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği", "Sosyal Beceri Ölçeği" ve yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Nicel araştırma verileri analiz edilirken çıkarımsal istatistikler kullanılmış ve verilerin normal dağılım göstermesi sonucunda bağımlı örneklemler t testi ve tek yönlü varyans analizinden (ANOVA) yararlanılmıştır. Nitel uygulama verileri ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin akademik başarılarındaki, tutum ve beceri düzeylerindeki artışın en fazla dijital öykü yönteminin kullanıldığı deney-1 grubu lehine olduğu, bu durumu eğitsel oyun yönteminin kullanıldığı deney-2 grubunun takip ettiği tespit edilmiştir. Kontrol grubunda bulunan öğrencilerin akademik başarılarındaki, tutum ve beceri düzeylerindeki artışın ise deney gruplarına göre daha düşük düzeyde gerçekleştiği ortaya çıkmıştır.
Hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiği
Devletlerin önemli görevlerinden biri vatandaşlarının doğumlarından ölümlerine kadar geçen süreçte yasalar önünde eşit haklara sahip olmalarını sağlamaktır. Bu durum eğitim-öğretim kurumlarına herhangi bir bireysel farklılık gözetmeksizin ve yasalara uygun olarak bireylere eşit eğitim sunma görevini yüklemektedir. Dolayısıyla okullar normal öğrencilere verilen eğitimin niteliği kadar özel eğitime gereksinimi olan öğrencilere verilen eğitimin niteliğinden de sorumludurlar. MEB tarafından yayımlanan eğitim-öğretime ilişkin istatistikler incelendiğinde özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler içerisinde en büyük oranı hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilerin oluşturduğu dikkati çekmektedir. Öte yandan hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere temel yaşam becerilerinin yanı sıra hak ve sorumluluklarının öğretilmesi de önemli bir konudur. Temel eğitimde hak ve sorumluluklara ilişkin farkındalığın kazandırılması için ise sosyal bilgiler dersine önemli görevler düşmektedir. Bu araştırmanın amacı, hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkililiğini incelemektir. Nicel metodoloji kapsamında tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası çoklu yoklama modelinin kullanıldığı araştırma 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Karabük'te bir devlet okuluna devam eden, hafif düzeyde zihinsel yetersizlik tanısı almış, ortaokul 5 ve 6. sınıflarda öğrenim gören toplam 3 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deneysel işlem sürecinde öğrencilere 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yer alan, hak ve sorumluluk kavramlarını içeren toplam 10 kazanım için 27 etkinlik uygulanmıştır. Doğrudan öğretim yöntemi ile düzenlenen öğretim oturumları ise haftada 4 gün olmak üzere toplam 144 iş günü sürmüştür. Bir gün içerisinde en az 2, en fazla 3 öğretim oturumu gerçekleştirilmiş ve her oturumun ardından bir yoklama verisi alınmıştır. Öğrencilerden yoklama oturumları esnasında üst üste kararlı veri elde edildikten sonra araştırma sonlandırılmış, izleme ve genelleme oturumlarına geçilmiştir. Araştırmaya ilişkin verilerin toplanmasında ön koşul becerileri belirleme formu, ölçüt bağımlı ölçü aracı, pekiştireç belirleme, veri kayıt ve sosyal geçerlik formlarından yararlanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel istatistikten yararlanılmış, grafiksel analiz tekniklerinden çizgisel grafik kullanılarak veriler niceliksel olarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda hafif düzeyde zihinsel yetersizliği olan öğrencilere hak ve sorumluluk kavramlarının öğretiminde doğrudan öğretim yönteminin etkili olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda doğrudan öğretim yöntemiyle uygulanan etkinliklerin 3 öğrencinin de hak ve sorumluluk kavramlarını kazanmalarını sağladığını, bireylerde kalıcılığını öğretim tamamlandıktan 1, 2 ve 4 hafta sonra da koruyabildiğini ve farklı kişilere genelleyebildiklerini göstermiştir. Ayrıca öğrencilerin ve velilerinin uygulama sürecine ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu ortaya çıkmıştır.
Sosyal bilgiler öğretiminde menkıbe kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisi
Edebiyat, tarih boyunca insanların birbirleriyle iletişim kurarken yararlandığı sanatsal ürünler arasında gösterilmektedir. Bilindiği gibi edebiyat insanların duygu, düşünce ve hayallerini dil aracılığıyla sözlü ve yazılı olarak ifade ettikleri sanat olarak tanımlanmaktadır. Edebiyatın önemli amaçlarından birinin insanları eğiterek onlara bilgi, beceri, değer ve tutum kazandırmak olduğu belirtilmektedir. Hiç kuşkusuz edebiyat bu amacı gerçekleştirmek için çeşitli edebi ürünleri işe koşmaktadır ki menkıbeler de bunlardan biridir. En genel anlamıyla menkıbeler din büyüklerinin veya tarihe mâl olmuş ünlü kimselerin yaşamlarını ve davranışlarını anlatan olağanüstü hikayelerdir. Eğitim-öğretimde menkıbe kullanımının öğrencilerin önemli din ve devlet büyüklerinin yaşamlarına, duygu ve düşüncelerine ilişkin fikirler edinmelerine ve onları örnek alarak milli ve manevi değerlerinin gelişmesine katkı sağladığı söylenebilir. Sosyal bilgiler derslerinde kolaylıkla kullanılabilecek bir edebi ürün olmasına rağmen ilgili literatür tarandığında sosyal bilgiler öğretiminde menkıbelerin kullanımına ilişkin yapılan araştırmalarda nitelik ve nicelik açısından birtakım sınırlılıklar olduğu dikkati çekmektedir. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretiminde menkıbe kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisini incelemektir. Karma yöntemin işe koşulduğu araştırmanın nicel kısmında yarı deneysel desen kullanılırken, nitel kısmında ise olgubilimden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında, Kocaeli il merkezindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören toplam 28 öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak "Akademik Başarı Testi", "Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği", "Yapılandırılmış Görüşme Formu" ve "Öğrenci Günlükleri" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmına ait verilerin analizinde çift yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılırken, nitel kısmına ilişkin veriler ise betimsel ve içerik analizi aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler öğretiminde menkıbe kullanımının öğrencilerin akademik başarılarını arttırdığı ve derse karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağladığı ortaya çıkmıştır. Bu doğrultuda araştırma sonuçlarına dayalı olarak sosyal bilgiler öğretmeni yetiştiren kurumlara, öğretmenlere ve sosyal bilgiler eğitimi araştırmacılarına yönelik birtakım önerilerde bulunulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına yönelik geliştirilen geri bildirim öğretim paketinin etkililiğinin belirlenmesi
Geri bildirim, eğitim sürecinde ulaşılması hedeflenen öğrenmeler ile mevcut öğrenmeler arasındaki farkın giderilmesine yönelik sağlanan mesajlardır. Öğrencilerin alınan değerlendirmelerden öğrenmesini sağlayan, onlara öğrenme yolunu gösteren, öğrenmelerini geliştiren ve eğitim sürecinin başarıya ulaşmasına doğrudan etki eden unsurlardan biridir. Özellikle ilerlemeci eğitim anlayışının benimsendiği eğitim sistemlerinde biçimlendirici değerlendirmenin vazgeçilmez bir parçası olarak görülmektedir. Eğitimde geri bildirimin öneminden yola çıkılarak hazırlanan bu doktora tezinin amacı; sosyal bilgiler öğretmen adaylarına yönelik hazırlanan Geri Bildirim Öğretim Paketi (GBÖP)'nin etkililiğini belirlemektir. Karma araştırma yöntemi desenlerinden çok aşamalı desen esas alınarak yürütülen araştırmanın ilk aşamasını ihtiyaç belirleme çalışmaları oluşturmaktadır. Bu kapsamda Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı'nda görev yapan 14 öğretim üyesi, 24 sosyal bilgiler öğretmen adayı ve resmi kurumlarda görev yapan 14 sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerine başvurulmuştur. Yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanan veriler içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçları öğretmen yetiştirme sürecinde sosyal bilgiler öğretmen adayları için bir geri bildirim eğitimine ihtiyaç olduğunu ortaya koymuştur. Araştırmanın ikinci aşamasında program geliştirme adımları takip edilerek GBÖP geliştirilmiştir. Öğretim paketinin etkililiğini belirlemek için nicel veri toplama araçları; Geri Bildirim Öğretim Paketi Akademik Başarı Testi (GBÖPABT) ve Geri Bildirim Öğretim Paketi Öz Yetkinlik Formu (GBÖPÖYF) geliştirilmiştir. Ayrıca deney grubunda yer alan öğretmen adaylarının duyuşsal farkındalıklarını belirlemek için deney öncesinde ve sonrasında uygulanmak üzere Geri Bildirim Öğretim Paketi Farkındalık Formu (GBÖPFF) hazırlanmıştır. Araştırmanın uygulama boyutu ön test-son test ölçümlü ve kontrol gruplu (2x2) yarı deneysel model doğrultusunda tamamlanmıştır. Uygulama süreci Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı 3. sınıfta öğrenim gören deney grubunda 13, kontrol grubunda 13 olmak üzere toplam 26 sosyal bilgiler öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. GBÖPABT ve GBÖPÖYF'ndan elde edilen nicel verilerin analizinde Jamovi 2.3 yazılımı ve SPSS 22.0 paket programından yararlanılmıştır. Normallik dağılım sonuçları dikkate alınarak GBÖPABT test puanlarının analizi ANCOVA testi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. GBÖPÖYF puanlarına ilişkin deney grubunun ön test ve son test puanlarının karşılaştırılmasında Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, kontrol grubunun GBÖPÖYF ön test ve son test puanlarının karşılaştırılmasında ise Bağımsız Gruplar t Testi kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının GBÖPÖYF son test puanlarının karşılaştırılmasında Mann Whitney U-Testi kullanılmıştır. GBÖPFF ile elde edilen veriler içerik analizi tekniği çözümlenmiştir. Uygulama sürecinin değerlendirilmesi için araştırmacı raporları da bir veri toplama aracı olarak kullanılırken deney grubu öğretmen adaylarından her ders sonrasında günlükler toplanmış ve uygulama sürecinin sonunda Geri Bildirim Öğretim Paketi Değerlendirme Formu (GBÖPDF) uygulanmıştır. Araştırmacı raporları ve günlükler betimsel analiz tekniği ile GBÖPDF ise içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretim üyeleri, öğretmenler ve öğretmen adaylarının sosyal bilgilerde geri bildirim kullanımının önemli olduğuna ve lisans eğitiminde bir geri bildirim eğitiminin verilmesi gerektiğine inandıkları tespit edilmiştir. Ayrıca ihtiyaç belirleme çalışmaları sonucunda öğretmen adaylarının geri bildirim hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları ve sosyal bilgiler eğitiminde etkili geri bildirim verme konusunda yetersiz oldukları belirlenmiştir. Araştırmanın uygulama boyutunda GBÖP'nin deney grubu öğretmen adaylarının akademik başarılarını ve öz yetkinliklerini büyük ölçüde artırdığı ve geri bildirime yönelik duyuşsal farkındalıklarında olumlu etki ortaya çıkardığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda GBÖP'nin öğretmen adaylarının mesleki hayatlarına avantaj sağlayacak içeriğe sahip olduğu saptanmıştır. Bunun yanında öğretim paketinin içerisindeki etkinliklerinin kalıcılığı artırdığı, ilgi çekici olduğu ve etkin katılım sağlamaya yardımcı olduğu belirlenmiştir.
Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir uygulama
Yaşamın çoğu alanında kendine yer edinebilen somut olmayan kültürel miras (SOKÜM) terimi bireyin köklerini benimseyebilmesi noktasında önemli işlevleri bulunan önemli bir terimdir. Bireyin bağlılık hissettiği toprağa duyduğu aidiyet duygusunu beslemesi ve güçlendirmesi küçük yaşlardan itibaren SOKÜM ile içli dışlı olmasına dolayısıyla somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı kazanmasına bağlıdır. Buna göre araştırmada ortaokul 7. sınıf öğrencilerine sosyal bilgiler dersinde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerisinin kazandırılması amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmış olup nicel boyutu öntest- sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutu ise olgubilim deseninde yapılandırılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu Kastamonu'da bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan deney grubunda 25, kontrol grubunda 28+20 olmak üzere toplamda 73 ortaokul 7. sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Nitel boyutu ise deneysel işlemin gerçekleştirildiği 25 ortaokul 7. sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) ile araştırmacı tarafından geliştirilen Somut Olmayan Kültürel Miras Okuryazarlığı Ölçeği (SOKÜMOÖ) kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise mülakat formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS 25.0 paket programından yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen nicel verilerin çözümlenmesinde karışık ölçümler için çift yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi ise içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucunda ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin öntest ve sontest somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı puanları arasında sontestlerin lehinde farklılaştığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sosyal bilgiler öğretiminde somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı kazandırmaya yönelik uygulanan etkinliklerin öğrencilerin SOKÜMO becerilerini artırdığı ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin Kelime İlişkilendirme Testi'nde yer alan anahtar kavramlara ilişkin ürettikleri toplam kelime sayısında önemli bir artışın olduğu tespit edilmiştir. Kesme noktasının daraldıkça anahtar kavramlara ilişkin üretilen kelime sayılarının arttığı belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin kurdukları bilimsel içerikli cümle sayısının artış gösterdiği ve mevcut kavram yanılgılarının büyük oranda giderildiği tespit edilmiştir. Nitel boyuttan elde edilen bulgulara göre ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin somut olmayan kültürel miras okuryazarlığı becerileri konusunda farkındalık kazandıkları tespit edilmiştir.
Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık yeterliklerinin geliştirilmesi: Çok aşamalı karma yöntem araştırması
Etkin vatandaşlık, geleceğin bütünleştirici, kapsamlı, katılımcı ve demokratik toplumunun oluşturulmasında anahtar bir kavram olarak ele alınmaktadır. Günümüz toplumlarında bireylerden etkin vatandaşlar olarak seslerini daha yüksek bir biçimde duyurmaları, topluma aidiyet geliştirmeleri, demokratik değerleri benimsemeleri ve farklı kültürlerden ve görüşlerden gelen kişileri anlamaları beklenmektedir. Ayrıca insan hakları ve demokratik yaklaşımlara uygun bir biçimde sivil topluma, toplumsal ve siyasal hayata katılmaları istenmektedir. Ancak, Türkiye'de son yıllarda yürütülen araştırmalar, bireylerin çoğunlukla edilgen vatandaşlık özellikleri gösterdiğini ve yerel gönüllü kuruluşlara, sivil toplum örgütlerine veya siyasal partilere katılım oranlarının hayli düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Öte yandan, Türkiye'de 6 milyonu aşan yabancı uyruklu bireylerin yaşadığı uyum sorunları, farklılıkların benimsenmesi ve birlikte yaşama duygusunun zarar görmesine neden olmuştur. Dolayısıyla, Türkiye'de yaşayan bireylerin sosyal, ekonomik ve kültürel yönden gelişmesini sağlamak ve mevcut sorunlara çözüm bulmak için etkin birer vatandaş olmalarının önemli olduğu ifade edilebilir. Bu kapsamda, araştırmada sosyal bilgiler dersinde Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık yeterliklerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Karma araştırma yöntemlerinden çok aşamalı deseninin kullanıldığı bu araştırma, ifade edilen amaç kapsamında beş temel aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada sosyal bilgiler dersi kapsamında Türk ve yabancı uyruklu öğrencilere verilen etkin vatandaşlık eğitimini incelemek amaçlanmıştır. Bu bağlamda etkin vatandaşlık eğitiminin farklı boyutlarına ilişkin toplamda 51 sınıf ve 76 sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerine başvurulmuştur. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ve anket formu aracılığıyla elde edilmiş, verilerin analizinde betimsel istatistiksel teknikler, tematik analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Birinci aşama sonucunda Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık eğitiminde çeşitli sorunların yaşandığı ve bu öğrencilerin etkin vatandaşlık yeterliklerinin öğretmenler tarafından çoğunlukla yetersiz olarak tanımlandığını belirlenmiştir. İkinci aşamada Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık eğilim düzeylerini belirlemek ve çeşitli değişkenler aracılığıyla incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırmacı tarafından geliştirilen Etkin Vatandaşlık Eğilimi Ölçeği (EVEÖ) kullanılarak Samsun ili çeşitli merkez ilçelerindeki devlet ilkokul ve ortaokullarında öğrenim gören Türk ve yabancı uyruklu 668 öğrenciden veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel istatiksel teknikler, t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. İkinci aşama sonucunda Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık eğilimlerinin orta düzeyde olduğu ve cinsiyet değişkeninde kız öğrenciler, uyruk değişkeninde Türk öğrenciler, sınıf düzeyi değişkeninde ilkokul 4. sınıf düzeyindeki öğrenciler, anne ve baba öğrenim durumunu tamamlama yeri değişkeninde Türkiye'de öğrenim görenler ve akıllı cep telefona sahip olma durumunda akıllı cep telefona sahip olmayanlar lehine olumlu yönde anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Üçüncü aşamada Etkin Vatandaşlık Öğretim Paketi'ni (EVÖP) geliştirmek amaçlanmıştır. Bu amaç, birinci ve ikinci aşamanın sonucunda ulaşılan Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin vatandaşlık eğitimindeki sorunlara çözüm bulmak ve öğrencilerin etkin vatandaşlık yeterliklerini geliştirmek için belirlenmiştir. EVÖP, araştırmacı tarafından tasarlanan model takip edilerek geliştirilmiştir. EVÖP'nin geliştirilmesinde ilerlemeci eğitim felsefesi benimsenmiş ve yapılandırmacı anlayış doğrultusunda 5E modeli kullanılmıştır. Hazırlanan EVÖP, öğrencilerin etkin vatandaşlık konularındaki bilgi, beceri ve değerlerini geliştirmek için öğrenme-öğretme sürecini sistematik bir biçimde düzenleyen ve hazırlanan planlar, araç ve gereçler ve diğer kaynaklarla destekleyen bir tasarımı ifade etmektedir. Dördüncü aşamada EVÖP'nin etkililiğini incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Deneysel uygulama süreci, Samsun ili Atakum ilçesinde Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin yoğun olduğu bir devlet ortaokulundaki 6. sınıf düzeyinde öğrenim gören deney grubunda 19 öğrenci ve kontrol grubunda 20 öğrenciyle yürütülmüştür. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen EVEÖ ve Etkin Vatandaşlık Akademik Başarı Testi kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde çift yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Dördüncü aşama sonucunda EVÖP'nin öğrencilerin akademik başarılarını ve etkin vatandaşlık eğilim düzeylerini geliştirme konusunda etkili olduğu tespit edilmiştir. Beşinci aşamada EVÖP'nin uygulama sürecini değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu kapsamda deney grubundaki öğrencilerin tamamının ve deney grubuna gözlemci olarak katılan sosyal bilgiler öğretmeninin görüşlerinden ve araştırmacının görüş ve gözlemlerinden yararlanılmıştır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları, araştırmacı günlükleri, saha notları, video ve fotoğraf kayıtları kullanılarak elde edilmiş, verilerin analizinde ise tematik analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Beşinci aşama sonucunda EVÖP'nin Türk ve yabancı uyruklu öğrencilerin etkin bir vatandaşın sahip olması gereken bilgi, beceri ve değerleri kazanmalarına katkı sağladığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğrenme-öğretme sürecinde öğrencilerin derse yönelik ilgisini, isteğini, tutumunu, motivasyonunu, dikkatini ve etkin katılımını artırdığı belirlenmiştir. Bununla birlikte öğrencilerin siyasi konulara, kadınlara ve yabancı uyruklu bireylere yönelik olumlu tutum geliştirmesine katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Yeşil becerilerin ortaokul öğrencilerine kazandırılmasında okul dışı sosyal bilgiler öğretiminin etkisi
Dünyada yaşanan iklim değişikliği ve insan kaynaklı faaliyetler küresel ölçekte çevre sorunlarına neden olmaktadır. Çevre sorunlarının üstesinden gelebilmek için devletler, uluslararası kurum ve kuruluşlar ile sivil toplum örgütleri birçok eylemde bulunmaktadır. Bu bağlamda günümüzde yaşanan çevre sorunlarının artarak devam etmesiyle yeşil beceriler önem kazanmıştır. Yeşil beceriler, çevre sorunlarını tespit etmek ve yönetmek için gerekli olan bilgi, beceri ve yetkinlikleri ifade etmektedir. Bu araştırma, sosyal bilgiler dersi kapsamında okul dışı öğrenme ortamlarında gerçekleştirilen etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin yeşil becerilere ilişkin bilgi, farkındalık ve bilişsel yapıları üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında canlılara saygı (doğaya saygı ve hayvanlara saygı), geri dönüşüm, temiz enerji ve bilinçli tüketici temaları etrafında tasarlanan yeşil becerilerin öğretim içeriği okul dışı öğrenme ortamlarından yararlanılarak öğrencilere sunulmuştur. Karma araştırma yöntemlerinden iç içe geçmiş desen kullanılarak araştırmanın nicel kısmında öntest-sontest tek grup deneysel desen; nitel kısmında ise fenomenoloji kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılında Tokat il merkezindeki üç farklı ortaokulun 7. sınıflarında öğrenim gören 32 öğrenci oluşturmuştur. Nicel verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen yeşil beceriler akademik başarı testi, yeşil beceriler farkındalık ölçeği ve kelime ilişkilendirme testi kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında ise yansıtıcı günlükler ve yeşil beceriler yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel verilerin analizinde parametrik testlerden t-testi; nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları, okul dışı sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin yeşil becerilere ilişkin bilgi ve farkındalıklarını önemli ölçüde artırdığını ve bilişsel yapılarının gelişimini desteklediğini ortaya koymuştur. Öğrencilerin insan-doğa ilişkisine dair daha derin bir anlayış geliştirdikleri, çevre sorunlarına çözümler ürettikleri ve bu sorunlara karşı sorumluluk almaya istekli oldukları görülmüştür. Sonuçlar, okul dışı sosyal bilgiler öğretiminin ortaokul öğrencileri arasında yeşil beceriler gibi çevre yanlısı davranışları teşvik etmek için etkili bir yaklaşım olduğunu göstermektedir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilimsel araştırma, yayın ve değerlendirme etiği düzeylerinin geliştirilmesi
Sosyal Bilgiler Dersi, bireylerin toplumla olan ilişkilerini anlamalarına yardımcı olan, kültürel, sosyal ve tarihsel bağlamları inceleyen bir çalışma alanıdır. Bu alan, toplumsal gelişmeleri ve değişimleri düzenleyerek, bireylerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeyi ve toplumsal sorumluluk bilincini uyandırmayı amaçlar. Ayrıca, tarih, coğrafya, psikoloji ve sosyoloji gibi bilimlerden faydalanarak, öğrencilerin etik değerler ve akademik dürüstlük kavramlarını benimsemelerine yardımcı olur. Bu nedenle, sosyal bilgiler dersi, yalnızca bilgi aktarımı değil, aynı zamanda bireylerin etik bir bilinç geliştirmeleri ve topluma katkıda bulunan, sorumlu vatandaşlar olmaları için sürekli bir süreçtir. Öğretmen adayları, sosyal bilimlerde kullanılan araştırma yöntemlerini öğrenerek bilimsel düşünme becerilerini geliştirmeli ve etik kurallara uygun davranmalıdır. Ayrıca, akademik yayın süreçlerini anlamak, intihalden kaçınma ve doğru kaynak gösterme konularında bilinçlenmeleri, kendi değerlendirme sistemlerine bu değerleri dâhil etmelerine olanak tanır. Değerlendirme etiği açısından, öğretmen adaylarının öğrencilerini değerlendirirken adil ve tarafsız bir yaklaşım benimsemeleri hem öğrencilerin öğrenme süreçlerini destekler hem de profesyonel kimliklerini güçlendirir. Bu bağlamda, Sosyal Bilgiler dersi, öğretmen adaylarının bilimsel araştırma, yayın ve değerlendirme etiği düzeylerini geliştirmeleri için önemli bir zemin sunmakta ve bilinçli, sorumlu bireyler yetiştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Söz konusu çalışmada, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilimsel araştırma, yayın ve değerlendirme etiği düzeylerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemine dayanmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutunda ise olgubilim deseni uygulanmıştır. Nicel boyutta, Trabzon Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Lisans Programı 2. sınıfında öğrenim gören 44 öğretmen adayı ile deney (24 aday) ve kontrol (20 aday) grubu oluşturulmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda, "Bilimsel Araştırma, Yayın ve Değerlendirme Etiği Akademik Başarı Testi", "Bilimsel Araştırma, Yayın ve Değerlendirme Etiği Davranış Ölçeği", "Bilimsel Araştırma, Yayın ve Değerlendirme Etiği Duyuşsal Eğilim Ölçeği" ve "Bilimsel Araştırma, Yayın ve Değerlendirme Etiği Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı" kullanılmıştır. Nitel boyutta ise araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu ve öz değerlendirme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi için SPSS 21.0 paket programı kullanılmış; karışık ölçümler için çift yönlü varyans analizi ve Kruskal-Wallis H testi uygulanmıştır. Nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ön test ve son test akademik başarı, davranış, duyuşsal eğilim ve dereceli puanlama anahtarından aldıkları puanlar arasında son testlerin lehine anlamlı bir farklılık gözlemlenmiştir. Bu durum, öğretmen adaylarının uygulanan eğitim sonucunda bilgi ve becerilerinde belirgin bir gelişim sağladıklarını göstermektedir. Nitel boyutta, odak grup görüşmelerinden ve öz değerlendirme formlarından elde edilen bulgular, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilimsel araştırma, yayın ve değerlendirme etiği becerilerinde belirgin değişiklikler kazandıklarını göstermektedir. ANAHTAR KELİMELER: Sosyal Bilgiler, Bilimsel Araştırma, Yayın, Değerlendirme, Etik, Öğretmen Adayı.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının alternatif öğretim teknikleri hakkındaki görüşleri
Alternatif öğretim teknikleri öğrencilerin herhangi bir konuya ilişkin çeşitli bilgi, beceri ve değerleri daha kolay kazanmalarını sağlayan öğrenci merkezli tekniklerdir. Hiç kuşkusuz bu tekniklerin Sosyal Bilgiler dersinde kullanılmasında en büyük görev öğretmenlere ve geleceğin öğretmenleri olan öğretmen adaylarına düşmektedir. Bu çalışmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının alternatif öğretim teknikleri hakkındaki görüşlerini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel metodoloji kapsamında olgubilim yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcı grubunu, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar yarıyılında Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde öğrenim gören 1., 2., 3. ve 4. sınıftan 10'ar olmak üzere toplam 40 Sosyal Bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Öğretmen adaylarının alternatif öğretim tekniklerine ilişkin görüşlerini almak için yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Form hazırlanırken öncelikle soru havuzu oluşturulmuş, ardından sorular üç sosyal bilgiler alan eğitimi uzmanı tarafından incelenmiştir. Hazırlanan formun geçerlik, güvenirlik ve kullanışlılığının artırılması amacıyla ön çalışma yapılmış, bu bağlamda form 30 öğretmen adayına uygulanmıştır. Elde edilen dönütler doğrultusunda forma son hali verilmiştir. Çalışmada toplanan veriler içerik analizi aracılığıyla çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda öğretmen adaylarının alternatif öğretim tekniklerinin tamamına yönelik bilgi sahibi olmadıkları ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının alternatif öğretim tekniklerine ilişkin bilgilerinin 2. sınıftan itibaren giderek azaldığı ve benzer kavram yanılgılarına sahip oldukları görülmüştür. Bu durum öğretmen adaylarının ileriki yaşamlarında derslerinde alternatif öğretim tekniklerini sınırlı düzeyde kullanacakları veya hiç kullanmayacakları ihtimalini ortaya çıkarmaktadır.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı düzeylerinin geliştirilmesi
Bilgi bireyin çevresinde meydana gelen olay ve olguları anlamlandırmasında son derece önemli bir kavramdır. Geçmişten günümüze artarak çeşitlenen bilgi insan hayatında her dönem başrole sahip olmuştur. Bilginin insan hayatında bu denli önemli olması beraberinde bilginin etkili kullanımını gerekli hale getirmiştir. Bu bağlamda araştırmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlıklarının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda öntest- sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen; nitel boyutunda ise olgubilim deseni kullanılmıştır. Buna göre araştırmanın nicel boyutu Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Lisans Programı 2. sınıfta öğrenim gören deney grubunda 25, kontrol grubunda ise 20 olmak üzere toplam 45 sosyal bilgiler öğretmeni adayı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu, nicel boyutta deneysel işlemin uygulandığı Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi 2. sınıfında öğrenim gören 45 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda nicel boyutunda Bilgi Okuryazarlığı Akademik Başarı Testi, Bilgi Okuryazarlığı Davranış Ölçeği, Bilgi Okuryazarlığı Duyuşsal Eğilim Ölçeği ve Bilgi Okuryazarlığı Analitik Dereceli Puanlama Anahtarı kullanılmıştır. Nitel boyutunda ise araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu ve öz değerlendirme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi kısmında SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Bu çerçevede araştırmanın nicel verileri karışık ölçümler için çift yönlü varyans analizi ve kruskal wallis h testi aracılığıyla çözümlenmiştir. Nitel boyuttan elde edilen veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bulgulara göre sosyal bilgiler öğretmen adaylarının öntest ve sontest bilgi okuryazarlığı akademik başarı, davranış, duyuşsal eğilim ve dereceli puanlama anahtarından aldıkları puanlar arasında sontestlerin lehine bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Nitel boyutta öz değerlendirme ve odak grup görüşmelerinden elde edilen bulgulardan hareketle sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerilerini etkili şekilde kullanma bakımından farkındalık kazandıkları tespit edilmiştir.