Theses supervised by Yavuz Elitok
10 theses · Batman University
Liselerde çalışan öğretmenlerin iş tatmin düzeyleri ile sanal kaytarma durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Şanlıurfa örneği)
Çalışma, öğretmenlerin iş tatmini ile sanal kaytarma davranışları arasındaki ilişkiyi analiz ederek hem bireysel hem de örgütsel düzeyde önemli katkılar sunmayı hedeflemektedir. Araştırma, öğretmenlerin iş tatmini düzeyleri ile sanal kaytarma davranışları arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Örücü ve Yıldız (2014) tarafından geliştirilen Sanal Kaytarma Ölçeği ile Baycan (1985) tarafından geliştirilen Minnesota İş Tatmini Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26 veri analiz paketi uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla basıklık ve çarpıklık değerleri incelenmiş ve normal dağılıma uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, analizlerde parametrik yöntemler tercih edilmiştir. İkili değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson Moment Çarpımı Korelasyon yöntemiyle değerlendirilmiş, grup karşılaştırmaları için t testi ve ANOVA testleri kullanılmıştır. ANOVA testi sonucunda anlamlı farklılık bulunan durumlarda Posthoc testleri uyglanmıştır. Araştırma sonuçları, iş tatmini ile sanal kaytarma davranışları arasında anlamlı bir ilişki olmadığını göstermiştir. Ancak, bu iki değişkenin belirli demografik ve mesleki özellikler açısından farklılık gösterip göstermediği detaylı bir şekilde incelenmiştir. Cinsiyet, medeni durum ve eğitim durumu değişkenlerine göre iş tatmini ve sanal kaytarma davranışları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Bununla birlikte; yaş, kariyer basamağı ve okul türü değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Bu bulgular, iş tatmini ve sanal kaytarma davranışlarının bazı demografik ve mesleki değişkenlere bağlı olarak farklılık gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak; bu araştırma, iş tatmini ile sanal kaytarma arasındaki ilişkiye dair literatüre katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Eğitim yöneticileri ve politika yapıcılar için bu bulgular, öğretmenlerin iş tatminini artırmaya ve sanal kaytarma davranışlarını azaltmaya yönelik stratejiler geliştirilmesinde rehberlik edebilir.
Örgütsel dedikodunun; duygusal bağlılık ve örgütsel yabancılaşma üzerine etkisi: Batman Üniversitesi örneği
Örgütsel dedikodu, örgütlerde sıkça rastlanan ve iş yaşamında önemli bir iletişim biçimi olarak kabul edilen bir olgudur. Ayrıca çalışanların duygusal bağlılıklarını etkilerken, örgütsel yabancılaşma düzeylerini artırabilmektedir. Özellikle çalışanların işe yönelik tutumlarında, örgütsel aidiyet hissinde ve işten ayrılma niyetlerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, örgütsel dedikodu, hem bireysel hem de örgütsel düzeyde önemli sonuçlar doğuran bir iletişim olgusudur. Araştırmanın evrenini, Batman Üniversitesi'nde görev yapan idari personel oluşturmaktadır. Veriler, örgütsel dedikodu, duygusal bağlılık ve örgütsel yabancılaşma ölçeklerini içeren anketler aracılığıyla toplanmıştır. Örneklem büyüklüğü, evrenin temsilini sağlayacak şekilde belirlenmiştir. Verilerin analizinde SPSS 16 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, örgütsel dedikodu çalışanların örgütsel yabancılaşma düzeylerini artırdığı ancak duygusal bağlılık üzerinde anlamlı bir etki yaratmadığı gözlemlenmiştir. Dedikodu, yabancılaşmanın güçsüzlük, anlamsızlık ve öz-yabancılaşma alt boyutlarında etkilediği görülmüş, özellikle anlamsızlık ve öz-yabancılaşma boyutlarında pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Dedikodunun içeriği, çalışanların örgütsel anlam bulma süreçlerini etkileyerek yabancılaşmayı artırıcı bir rol oynayabilmektedir.
Örgütsel bağlılığın iş performansı üzerine etkisi: Siirt Üniversitesi örneği
Hizmet üreten kuruluşlarda personel maliyetinin toplam maliyetin %50’sinden fazlasını oluşturduğu bilinmektedir. Ayrıca, örgüt ile hedeflediği kitle arasındaki temasın büyük ölçüde personel aracılığıyla sağlandığı göz önünde bulundurulduğunda, çalışanların iş performansının hizmet üreten örgütler için hayati öneme sahip olduğu söylenebilir. Örgütsel bağlılık, yetiştirilmesi önemli maliyet ve zaman gerektiren çalışanların örgütte kalmasını sağlayan temel faktörlerden biridir. Bu bağlamda, bu araştırma, hizmet üreten bir kuruluş olarak Siirt Üniversitesi’nde görev yapan idari personelin örgütsel bağlılık düzeyleri ile iş performansı arasındaki ilişkiyi alt boyutlar düzeyinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Allen ve Meyer (1990) tarafından geliştirilen ve Wasti (2000) tarafından Türkçeye uyarlanan 18 ifadeden oluşan örgütsel bağlılık ölçeği, Smith, Organ ve Near (1983) tarafından geliştirilen 16 ifadeden oluşan iş performansı ölçeği ile Goodman ve Svyantek (1999) tarafından geliştirilen ve 8 ifadeden oluşan ölçeklerin Kanıgür (2009) tarafından birleştirilip sadeleştirilerek 22 ifadeye indirgenmiş iş performansı ölçeği kullanılmıştır. Araştırma, Siirt Üniversitesi'nin idari personeli arasında toplam 210 katılımcıyla yürütülmüş ve elde edilen veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, ölçeklerin güvenilirliğinin yeterli olduğu ve verilerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Regresyon ve korelasyon analizleri gerçekleştirilmiş olup, bulgular örgütsel bağlılığın duygusal bağlılık ve devam bağlılığı alt boyutlarının iş performansının görev performansı ve bağlamsal performans alt boyutlarıyla anlamlı bir ilişkiye sahip olmadığını, normatif bağlılığın ise görev performansı ile anlamlı bir ilişkiye sahip olmadığını ancak bağlamsal performans ile pozitif yönde ve orta düzeyde bir ilişki gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, elde edilen bulgular genel ölçekler düzeyinde analiz yapıldığında, örgütsel bağlılığın iş performansı üzerinde anlamlı ve pozitif yönlü bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir.
Ortaöğretimde verilen finansal okuryazarlık eğitiminin, öğrencinin finansal bilgi, tutum ve davranışına etkisi: Batman ilinde bir araştırma
Araştırmanın amacı; ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin finansal okuryazarlık seviyelerini ölçmek ve ortaöğretimde verilen finansal okuryazarlık eğitimleri ile finansal bilgi, tutum ve davranış arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışma; Batman ilinde, finansal okuryazarlık dersleri verilen ve verilmeyen genel ve mesleki lise türlerinde, 2022-2023 Eğitim Öğretim yılında örgün öğretimdeki 15- 19 yaş aralığındaki 474 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada; öğrencilerin finansal okuryazarlık düzeyleri, para davranış algıları, para yönetim özyeterlik algıları, finansal bilgi seviyeleri olarak üç bileşende ölçülmüş ve araştırma konusu öğrencilerin farklı sosyoekonomik ve eğitsel nitelikleri ile ilişkilendirilerek incelenmiştir. Araştırmada; öğrencilerin finansal okuryazarlık açısından, para yönetim özyeterlik algıları ve para davranış algıları ortalamanın üzerinde, finansal bilgileri orta düzeyde başarılı bulunmuştur. Çalışmada, Güvenç (2016) tarafından geliştirilmiş olan “Finansal Okuryazarlık ve Para Yönetimi Algısı Ölçeği” veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırmada toplanan veriler, SPSS 26.00 Programı ile t-test, ANOVA, Welch ve Post Hoc testlerinden Scheffe Test kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada; lise öğrencilerinin finansal bilgi, tutum ve davranış düzeyleri ile yaş, anne ve babanın eğitim düzeyi, kişisel gelir ve ailenin geliri arasında istatistiki bir anlamlılık ilişkisi bulgusuna ulaşılamamıştır. Buna karşın, cinsiyet değişkeninde erkek katılımcıların kadın katılımcılara göre finansal tutum başarılarında anlamlı fark gözlenmiştir. Okul türleri değişkeninde ise Meslek Lisesi öğrencilerinin finansal davranış başarısında genel lise öğrencilerinden anlamlı bir şekilde farklılaştığı, Genel lise öğrencilerinin ise finansal bilgi başarısında Meslek lisesi öğrencilerinden farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Finansal okuryazarlık içeren derslerin alınıp alınmaması durumunda finansal okuryazarlık başarısının değişiminin ölçümünde ise, Mesleki Gelişim Atölyesi dersini alan öğrencilerin finansal okuryazarlık dersi almayan öğrencilere göre finansal bilgi ve davranış başarısında pozitif yönlü farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulguları çerçevesinde; lise öğrencilerinin finansal okuryazarlık düzeylerinin bireylerin sosyoekonomik ve eğitsel özelliklerine göre farklılık gösterdiğine ulaşılmıştır. Özellikle okul temelli finansal eğitimin yararı, finansal okuryazarlık içeren dersleri alanların test başarısında ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede elde edilen verilerin, liselerde seçmeli veya zorunlu finansal okuryazarlık eğitimlerinin planlanmasında katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Futbol taraftarlarının satın alma davranışları üzerine bir araştırma: Batman Petrolspor örneği
Taraftarlar, futbol sektöründe önemli bir paya sahiptirler. Futbol kulüpleri, taraftarlarının bağlılıkları ve satın alma davranışları nedeniyle milyonlarca dolar kazanmaktadır. Taraftarlar, futbol kulüpleri için ekonomik, sosyal ve kültürel açılardan önemlidirler. Futbol taraftarları farklı özelliklere ve türlere sahiptirler. Bazıları, kulüplerinin başarısı ve takımın oyun tarzı nedeniyle taraftar olurken, bazıları sadece takımlarının bulunduğu şehir veya bölgeden olmaları nedeniyle taraftar olabilirler. Ayrıca, taraftarlar, cinsiyet, yaş, sosyoekonomik durum ve ilgi alanları gibi faktörlere göre de farklılaşabilirler. Yapılan çalışma, futbol taraftarlarının satın alma davranışları üzerine odaklanarak, taraftarların futbol sektöründeki önemini, taraftarların özellikleri ve türlerini, taraftar olma sebeplerini, taraftarların futbol sektörüne katkısını ve satın alma davranışlarını incelemektedir. Yapılan çalışma, futbol taraftarlarının satın alma davranışlarının güdülenme sonucu arttığı düşüncesiyle yapılmıştır. Araştırmada futbol taraftarlarının satın alma davranışlarını güdüleyen/şekillendiren faktörlerin neler olduğu ve futbol taraftarlarının satın alma davranışlarının nasıl güdüleneceğinin tespiti amaçlanmıştır. Yapılan araştırmada veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada kolayda örneklem yoluyla tesadüfi seçilen 325 Batman Petrolspor taraftarından elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda futbol taraftarlarının; cinsiyetleri, taraftarlık düzeyleri, gelir düzeyleri, kendilerini tanımlama boyutları, medeni halleri ile ürün satın alma davranışları arasında farklılaşma tespit edilmemiştir. Futbol taraftarlarının; takım başarısı, maddi destek sağlama amacı, ürünlerin kalitesi, çevreden etkilenme, ürünlerin günlük hayatta kullanılabilir olması, ürünlerin lisanslı olması ile ürün satın alma davranışları arasında anlamlı farklılaşma tespit edilmiştir.
Kadın girişimcilerin liderlik özellikleri üzerine bir araştırma: Batman ili örneği
Girişimcilik ve liderlik alan yazını uzun yıllar boyunca araştırmacıların inceleme konusu olmuştur. Girişimciliğin uzun bir süre erkeklerin egemenliği altında olması nedeniyle kadın girişimciliği yeteri kadar ele alınmamıştır. Ancak teknolojinin gelişmesi, bilgiye ulaşmanın kolay hale gelmesi ve devlet tarafından girişimciliğin teşviki amacıyla yapılan desteklerin artmasıyla kadınlar girişimcilik sahnesinde yoğun bir şekilde yer almaya başlamışlardır. Çalışmada girişimcilik, liderlik, kadın girişimciliği ve Batman’da ki kadın girişimcilerin liderlik özellikleri ele alınmıştır. Kadın girişimciliğinin önemi, kadın girişimciliğinin Batman ekonomisine katkıları ve istihdam sağlama noktasındaki yeri, kadın girişimciliğinin teşviki ve bu konudaki eksiklerin belirlenmesi, Batman’da ki kadın girişimcilerin liderlik özellikleri belirlenirken demografik özelliklerin etkinliği araştırma konusu olmuştur. Araştırmamızda, 211 kadın girişimci ile yüz yüze görüşme yapılarak anket yapılmıştır. Araştırma sonucunda, Batman’da kadın girişimcilerin hem Batman ekonomisine hem de istihdama ciddi katkıları olduğu tespit edilmiştir. Kadın girişimcilerin % 80’inin 40 yaş ve altında olması, son zamanlarda devlet desteklerinin özellikle kadınlar lehine teşviklerin artması, eğitim oranının yükselmesi ile beraber kadınların girişimcilik eğitimi alarak daha kararlı ve cesur adımlar attıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Psikolojik kontrat ihlalinin işten ayrılma niyeti üzerine etkisi
İşveren ve çalışan arasında karşılıklı taahhütleri içeren iş sözleşmelerinin yanı sıra, sözle ifade edilmediği halde her iki tarafın da birbirlerinden beklentilerini içeren psikolojik kontrat kavramı, ayrı bir önem arz etmektedir. İşçi ve işveren, iş sözleşmelerine uyma konusunda hukuki olarak kendilerini zorunlu hissederken, psikolojik kontrat hükümlerini sıkça ihlal ettikleri söylenebilir. Bu ihlaller sonucu olarak tarafların birbirlerine ve örgüte karşı olan algıları değişebilmektedir. Psikolojik sözleşmeyle ilişkili, örgütsel destek ve işten ayrılma niyeti kavramları son yıllarda önemli hale gelmiştir. Çalışma, Şanlıurfa il merkezinde turizm işletme belgesine sahip otellerde çalışan personel üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada psikolojik kontrat ihlalinin işten ayrılma niyeti üzerine etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla örgütsel demografik bilgi ölçeği, örgütsel bağlılık ölçeği ve psikolojik kontrat ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS 24.0 ve STATA 15.0 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucu; işyerinde psikolojik sözleşme ihlali ile örgütsel bağlılık arasında pozitif yönlü güçlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte işyerinde psikolojik sözleşme ihlali olmadığı kanaati arttıkça örgütsel bağlılığın arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca eğitim düzeyi arttıkça örgütsel bağlılığın ve sözleşme ihlali yapılmadığı kanaatinin arttığı tespit edilmiştir.
İşletme anabilim dalı doktora ders havuzlarının sayısal yöntemler dersleri açısından karşılaştırılması: Türkiye ve yabancı üniversiteler örneği
Örgüt yöneticileri, sayısal yöntemler metotlarını kullanarak karşı karşıya kalınan problemlere en uygun çözümü getirmeyi hedeflerler. Bu hedefe ulaşma doğrultusunda verilen yöneylem araştırması dersi, işletme doktora programlarında en fazla verilen sayısal yöntemler dersidir. Yöneylem araştırması işletme, ekonomi, istatistik, ekonometri gibi disiplinlerin yöntemlerini kullanan, örgütlerin karşı karşıya geldiği sorunlara matematiksel yöntemlerle çözüm sunmaya çalışan disiplinler arası bir çalışma alanıdır. Bir ticari işletmenin çözmesi gereken ulaştırma, mamul üretimi, atama, portföy seçimi, stok kontrolü, reklam harcamaları gibi problemlere farklı çözüm teknikleri geliştirmiştir. Çalışmanın amacı Türkiye’deki devlet üniversitelerinde bulunan işletme anabilim dalı doktora programlarının ders havuzları ile dünyanın önde gelen 30 üniversitesinin işletme anabilim dalı doktora programlarının ders havuzlarını kıyaslamak, üniversitelerimizin bu konudaki eksikliklerinin ve yeterliliklerinin tespitini yapmaktır. Böylelikle üniversitelerimize belli başlı öneriler getirmek ve literatüre katkıda bulunmak hedeflenmiştir. Yapılan araştırma sonucuna göre söz konusu 30 üniversitede sayısal yöntemler derslerine müfredatlarda %17.62 oranında yer ayrılırken, devlet üniversitelerinde bu oran %6.11 olmaktadır. Dünya üniversitelerinin incelenen 30 müfredatının tamamında sayısal yöntemler dersleri yer alırken Türkiye’de işletme anabilim dalı doktora programı bulunduran 51 üniversitenin dokuz tanesinde sayısal yöntemler dersi verilmemektedir. Elde edilen sonuçlara göre üniversitelerimiz işletme anabilim dalı doktora programları müfredatlarında sayısal yöntemler derslerine gereken yeri ayırmamaktadır.
İşletme fakültelerinde verilen muhasebe derslerinin muhasebecilik mesleğine etkisinin ölçümü
Muhasebe, her türlü kuruluşun tüm mali işlemlerini takip etmesi açısından önem arz etmektedir. Muhasebenin yeterince kaliteli bir şekilde yapılması hem şirketler hem de devletler açısından hayati bir ihtiyaçtır. Bundan dolayı muhasebe eğitimi en az muhasebenin kendisi kadar bir gerekliliğe sahiptir. Çalışmada muhasebe eğitimine yönelik bir araştırma yapılmıştır. Bu bağlamda işletme fakültelerinde verilen muhasebe derslerinin muhasebecilik mesleğine etkisini ölçmek için çeşitli araştırma yöntemleri uygulanmıştır. Analiz sonucu Türkiye'de 5 farklı üniversitede (Siirt Üniversitesi, Uludağ Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi) bulunan İşletme fakültelerinden seçilen derslerin Smm, Sm ve Stajyerlerin beklentilerine yeterince cevap veremediği şeklinde olmuştur. Ayrıca yeni mezun olmuş muhasebe elemanlarının yetenek ve becerileri de yeterli düzeyde olmadığı anket yöntemiyle ulaşılmış bir başka sonuçtur. Çalışmada seçilen derslerin pratik ve teorik açıdan yeterliliği ve yeni mezun meslek elemanlarının beceri düzeyi ölçülmüştür. Derslerin pratik açıdan yeterliliğini anlamak için oluşturulan hipotezlerde muhasebe meslek elemanlarının meslek unvanı, eğitim durumu ve meslekte geçirilen yıl değişkenlerinde anlamlılık sağlanmıştır. Teorik açıdan hipotezler sınandığında eğitim durumu değişkeninde anlamlılığa varılmıştır. Son olarak yeni mezun meslek mensuplarının beceri düzeyini ilgilendiren hipotezlerden meslek unvanı değişkeni anlamlı bulunmuştur. Ayrıca üniversitelerin Smmm, Sm ve Stajyerlerin isteklerine cevap verilebilmesi için önerilerde bulunulmuştur
Motivasyon ve örgütsel aidiyet ilişkisi: Batman Üniversitesinde bir araştırma
Kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip, üst seviyede eğitim ve öğretim yapan, bilimsel araştırma ve yayın ortaya koyan fakülte, enstitü, yüksekokul gibi kuruluş ve birimlerden oluşan üniversiteler hizmet sektörü kategorisinde yer aldıkları için “insan” faktörü önemli rol oynamaktadır. Üniversitenin çeşitli birimlerinde yer alan ve adeta kurumun belkemiğini oluşturan idarî personellerin işlerini severek yapmaları ve kurumlarına olan aidiyetleri, büyük oranda işletmenin performansını belirleyecektir. Bundan ötürü gerek ulusal gerek uluslararası düzeyde rekabet üstünlüğü elde etmek isteyen üniversiteler akademik personeli açısından olduğu gibi idarî personelinin de iş motivasyonlarına ve kuruma olan bağlılıklarına önem vermek durumundadırlar. İş motivasyonu ve örgütsel aidiyet kavramları alanyazında zaman zaman araştırmaya tabi tutulan ve üzerinde durulan konulardan ikisidir. Bu bağlamda ele alınan araştırmalara göre hem iş motivasyonunun hem de örgütsel aidiyetin birbiriyle bütünleşik iki kavram olduğu ortaya konulmakta, her ikisinin de birbirine etki ettiği görülmektedir. Bu itibarla, idarecilerin iş motivasyonu ve örgütsel aidiyet konularına eğilmeleri, alanyazında yer alan çalışmaların ileri sürdüğü hipotezleri günümüz koşullarına uygun olacak şekilde, personelin beklentisini tespit ederek motivasyon ve yönetim konusunda rasyonalist ve çağın gereklerine uygun perspektif geliştirmeleri, işletmenin başarı elde etmesi adına önem taşımaktadır. Çalışmada, Batman Üniversitesinde görev yapan idarî personellerin iş motivasyonları ile örgütsel aidiyetleri arasındaki ilişkinin tespit edilmesi ve işgörenlerin sosyo-demografik özelliklerine göre iş motivasyonu ile örgütsel aidiyet arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar olup olmadığının saptanması amaçlanmıştır. Çalışmanın verileri; iş motivasyonu için “Motivasyon Ölçeği”, örgütsel aidiyet için “Örgütsel Aidiyet Ölçeği” kullanılarak nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket yoluyla toplanmıştır. Batman Üniversitesi idarî personellerinden elde edilen 162 anket formundaki veriler SPSS 24.0 programı kullanılarak analize tabi tutulmuştur. İş motivasyonu ile örgütsel aidiyet ilişkisi “Pearson Korelasyon Tekniği” ile tahlil edilmiştir. İş motivasyonu alt boyutları ile örgütsel aidiyet alt boyutları arasındaki ilişkilerin belirlenmesi için ise regresyon modelleri oluşturulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre, iş motivasyonu ile örgütsel aidiyet arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür.