Theses supervised by Yrd. Doç. Dr. Hayrettin Ayaz
12 theses · Fırat University
Seyrânî'nin şiirlerinin değerler eğitimi açısından ortaokul Türkçe ders kitaplarına alınabilirliği bakımından incelenmesi
Bu çalışmada, XIX. yüzyıl saz şairlerinden Everekli Seyrânî'nin şiirlerinde yer alan değerler ve bu değerlerin ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alabilirliği bakımından incelemesi yapılmıştır. Tarihî devamlılığa bağlı olarak nesilden nesile aktarılan "değer"lerin en önemli taşıyıcıları kuşkusuz şair ve yazarlardır. Yaşadıkları çağların hâkim inanç ve kültürünün şekillendirdiği değerleri belli ölçülerde eserlerine yansıtan şair ve yazarların eserleri bu yönden pek çok akademik araştırmaya konu olmuştur. Ortaokul Türkçe ders kitaplarında öğretilmesi istenen beceriler; Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim kurma, problem çözme, araştırma, karar verme, bilgi teknolojilerinden yararlanma ve girişimciliktir. Bu beceriler dinleme/izleme, konuşma, okuma, yazma, dilbilgisi öğrenme alanları içinde verilmeye çalışılır. Bu çalışmada Seyrânî'nin şiirlerinde sevgi, dostluk, tevazu, sorumluluk, dayanışma, misafirperverlik, iyilik, ahlak, çalışkanlık, vefa, sadakat, özgüven, sevgi, hoşgörü, yardımlaşma, paylaşma, kötü alışkanlıklar, tarih bilinci, adalet, doğruluk ve sabır değerleri incelenmiştir. Aranan bu değerler 5, 6, 7 ve 8. sınıf ortaokul Türkçe ders kitaplarında Seyrânî'nin şiirleriyle nasıl verileceği ve hangi şiirin hangi değer içinde olabileceği araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Seyrânî, Şiir,Değerler Eğitimi, Tema, Türkçe Eğitimi.
İlköğretim 7. sınıf Türkçe dersi öğretmen kılavuz kitabının yapılandırmacı öğrenme anlayışına göre incelenmesi
Toplumların refah ve mutluluğunun temini için pek çok temel dinamiğe ihtiyaç duyulmaktadır. Bunların başında eğitim, adalet, ekonomi vs. gelmektedir. Eğitim, tüm insanlık ailesi için her zaman önem kazanmış bir olgudur. Gelişmiş toplumlarda eğitim, bilimsel temele oturtulmuş olup elde edilecek verimin azami seviyeye çıkartılması için de yeni metotlar geliştirilmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı da gerek belli periyotlarla düzenlediği ?Milli Eğitim Şûraları?nda gerek Talim ve Terbiye Kurumu'nun almış olduğu kararlarla eğitim-öğretim programlarını gözden geçirerek daha verimli hale getirmektedir. Bunun sonucu olarak Milli Eğitim Bakanlığı, son zamanlarda eğitim-öğretim programlarını yapılandırmacı bir anlayışla yeniden ele almıştır. Tezimizde Milli Eğitim Bakanlığı'nın yapmış olduğu yapılandırmacı anlayışa dönük eğitim-öğretim programlarına uygun olarak hazırlanan 7. Sınıf Türkçe Dersi Öğretmen Kılavuz Kitabı'nı incelemeye çalıştık. Araştırmamızda söz konusu kitabın yapılandırmacı öğrenme anlayışına uygun olup olmadığı ciheti irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Yapılandırmacı yaklaşımın ilkeleri, alanyazın incelemeleri ve uzman görüşleriyle yapılandırmacı öğrenmenin ilkelerini temsil eden 11 (on bir) adet değerlendirme ölçütü belirlenmiştir. Bu ölçütlerin Öğretmen Kılavuz Kitabı'nda hangi etkinlik ve çalışmalara karşılık geldiği tespit edilmeye çalışılmıştır.
Beyânü'l-Hak (1-3. ciltler): İnceleme-edebiyat ve eğitimle ilgili metinlerin irdelenmesi
Dergi incelemesi, araştırmacıların üzerinde çalıştıkları konular için ilk elden malzeme ve bilgi sunması bakımından oldukça önemlidir. Ayrıca dergiler, yayımlandıkları yılların siyasi, tarihi ve sosyal yönleri başta olmak üzere bütün yönlerini bilmemiz ve tanımamız bakımından önemli kaynaklarıdır.Bu çalışma 1908-1912 tarihleri arasında yayın hayatında kalan, Şehrî Ahmet Efendi'nin sahibi olduğu, Mustafa Sabri Efendi'nin başyazarlığını yaptığı, haftalık periyotla çıkan Beyânü'l-Hak dergisinin 1-3. Cilt, 1-78. sayılarını içermektedir. Yayımlandığı dönemin alt-üst oluşlarını yansıtmanın yanı sıra ilmî, edebî ve siyasi yönüyle de Beyânü'l-Hak dergisi incelenmeyi hak eden bir yayın organıdır.Çalışma, ?giriş?, ?inceleme? ve ?seçilmiş metinler?den oluşmaktadır. Giriş kısmında, dönemin siyasi ve sosyal olayları ve kültür hayatı hakkında bilgiler verilmiştir. İnceleme kısmında Beyânü'l-Hak dergisinin başyazarı Mustafa Sabri Efendi hakkında bilgiler verilmiş, derginin şekil ve muhteva özellikleri üzerinde durulmuştur. Buna ek olarak bu bölümde yazılar, yazar adına ve konularına göre tasnif edilmiştir. Seçilmiş metinler bölümünde ise ilgililer için faydalı olacağına inanılan, edebiyat ve eğitimle alakalı yazılar günümüz Türkçesine aktarılarak sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Beyânü'l-Hak, Medrese, Matbuat, Mustafa Sabri Efendi.
Millî edebiyat dönemi romanlarının(1911 - 1923) insani değerler ve Türkçe eğitimine katkıları bakımından incelenmesi
Bu çalışmada, Millî Edebiyat Dönemi "insan" temi etrafında ele alınmış ve dönem romanlarının Türkçe Eğitimine katkıları üzerinde durulmuştur. Araştırma, tarama modeli şeklindedir. İncelemeye esas alınan yapıtlar, belirlenen sınırlılıklar çerçevesinde tek tek incelenmiş ve çalışma süresince ulaşılan yargılar, yeri geldikçe ortaya konulmuştur. Bu eserlerde, insanın bir yandan olgun ve güçlü duruşuyla, bir yandan da zaaf ve eksiklikleriyle ele alındığı görülmüştür. Dönemin canlı bir panoroması olan insanın ele alınışında "Siyasi tercihlerin, kişisel önyargıların, toplumsal değer yargıların, beşeri eğilimlerin, duygu ve düşünce iklimindeki algılamaların, yaşanmışlıkların ve yaşanacaklara duyulan kaygıların" etkili olduğu görülmektedir. Dönem romanları aynı zamanda değerler eğitimi ve temel dil becerileri yönünden de irdelenmiştir. İncelemeye dâhil edilen yapıtların, değerlerin tanınması, kavratılması ve dil becerilerinin geliştirilmesi konularında Türkçe eğitimine katkı sağlayacağını söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Millî Edebiyat Dönemi, insan, değerler eğitimi, temel dil becerileri
Mevlâna İdris Zengin'in hikâye ve masallarındaki iletiler ve bu iletilerin Türkçe eğitimi açısından incelenmesi
İleti, verilmek istenilen mesaj ya da yazı veya sözle anlatılması amaçlanan duygu düşüncedir. Mevlâna İdris Zengin, hikâye ve masallarıyla çocuklar için edebiyat yapan yazarlardan biridir ve kaleme aldığı masalları ileti açısından zengindir. Mevlâna İdris; hikâye ve masallarında okuruna ferdi, içtimai, ahlaki, dini, milli ve evrensel konularda iletiler vermektedir. Taşımış oldukları amaçlara göre; çocuğun sosyal hayatı, kişisel gelişimi, tabiat ve hayvanlar, dini ve milli gelişim, savaş karşıtlığı ve dünya barışı, aile hayatı, okul ve eğitim, teknolojinin yersiz kullanımı ve kapalı iletiler olarak sınıflandırıldı. Mevlâna İdris'in hikâye ve masallarında çocuğun sosyal hayatına dair iletiler, diğer iletilere oranla daha fazla kullanılmıştır. Mevlâna İdris'in masal ve hikâyelerindeki iletiler incelendiğinde pek çok iletinin çocuğa uygun olduğu, bazılarının da çocuğa göre olmadığı görülmektedir. Bunun yanında yazarın hikâye ve masalları dışında kalan bazı eserlerindeki iletiler de incelenmiştir. Mevlâna İdris'in eserleri Türkçe dersi temaları ve kazanımlarına elverişlidir; ancak MEB tarafından basılan yazarın, Türkçe ders kitaplarındaki masalları, düzenlenerek aslından uzaklaşmış ve iletiler bakımından zayıflamış olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Mevlâna İdris Zengin, İleti, Çocuk edebiyatı, Hikâye, Masal, Türkçe eğitimi, İnceleme.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi tarihinde Arthur Lumley Davids'in "A Grammar of the Turkish Language" adlı eseri üzerine bir inceleme
Batı dünyasında, Doğu'yu tanıma çabaları bir hayli eskiye gitse de özellikle XIII. yüzyıldan beri oryantalist / şarkiyatçı temelde yoğunlaşan bir ilgi oluştu. Savaş ortamının dışında ilmi endişelerin beslediği bir tecessüsün mahsulü olarak Türklerin dili ve kültürü Batı'da artan bir ilgiyle araştırma konusu haline geldi. Batı dünyasında Türk dili üzerine yapılan çalışmalar özellikle XIX. yüzyılda ilmi bir çerçevede ele alınmaya başlandı. Çalışmamıza esas teşkil eden İngiliz oryantalist Arthur Lumley Davids'in "A Grammar of the Turkish Language" adlı eseri de bu yaklaşımla XIX. yüzyılda kaleme alınmıştır. Yahudi asıllı genç İngiliz oryantalist Arthur Lumley Davids, Batı'da kendisinden önce yazılmış eserlerdeki malumattan da yararlanarak Türkçenin gramer (sarf ve nahvi)ini yazmıştır. Lumley bu kadarla yetinmemiş, kitabının baş tarafına seksen sayfa tutarında Türklerin tarih, dil ve medeni¬yetine dair bilgi ihtiva eden bir bölüm koymuştur. Lumley, çağdaşı oryantalistlerde rastlanan bir yaklaşımla kitabının sonuna Türkçe şiir ve metinler de ilave etmiştir. A Grammar of the Turkish Language, XX. yüzyılın başlarından itibaren Türk fikir çevrelerinde de kendinden söz ettirmiştir. Anahtar Kelimeler: Arthur Lumley Davids, A Grammar of the Turkish Language Gramer, Türk, Türkoloji
Necip Fazıl Kısakürek'in şiirlerindeki metafizik kavramlar ve bu kavramların pedagojik açıdan irdelenmesi
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında özgün bir sanatçı kimliğine sahip bulunan Necip Fazıl Kısakürek (1905 ? 1983), hakkında pek çok inceleme ve araştırma yapılmış bir edebî şahsiyettir. Çok cepheli bir sanatkâr olan Necip Fazıl Kısakürek, edebî anlamdaki şöhretini şairliğiyle yakalamıştır. Gerek Doğu (İslâm) gerek Batılı inanç ve felsefî görüşlerden süzülen metafizik duyuş ve ürpertiler Kısakürek'in şiirinde baskın bir tema olarak karşımıza çıkmaktadır. Biz bu çalışmamızda, Kısakürek'in şiir serüveninde önemli bir paya sahip bulunan metafizik düşünceleri irdelemeyi amaç edindik. Necip Fazıl Kısakürek'in şiirlerinde başat bir tema olarak ortaya çıkan metafizik kavramının derinliklerine inerek şairin duygularını ve insanlara vermek istediği mesajları ortaya çıkarmayı, ayrıca bu unsurları pedagojik açıdan da bir değerlendirmeye tabi tutmayı tezin amaçları arasında saydık.Çalışma boyunca, şairin hayatı, eserleri, edebî şahsiyeti ve şiir sanatı hakkındaki görüşlerine yer verilerek, şiir, metafizik ve eğitim kavramları hakkında teorik bilgiler sunulmuştur. Çalışmamızın esas unsuru olan ?metafizik? konusu derinlemesine ele alınarak, şiirler başlıklar hâlinde incelenmiştir.
İlköğretim Türkçe ders kitabında geçen yabancı kökenli kelimeler üzerine bir inceleme
Türk dili, ilk yazılı verimleri olan Köktürk Âbideleri'nden günümüze dek geçen süre zarfında temas ettiği kültür ve inançların etkisiyle çeşitli dilerle kelime alış verişinde bulunmuştur. Özellikle Uygurların yerleşik hayata geçişi, ardından İslâmiyetin kabulüyle bu alış veriş giderek yoğunlaşmıştır. Bu süreçte ilkin doğu dillerinden, Tanzimat'tan sonra ise temasa geçtiğimiz Batı dillerinden çok sayıda kelime Türkçeye dâhil olmuştur. Tanzimat sonrasında başlayan sadeleşme sürecinde Türk diline giren yabancı kökenli kelimeler farklı bakış açılarıyla tartışma konusu olagelmiştir. Bu tez de, ilköğretimde okutulan Türkçe ders kitabında yer alan yabancı kökenli kelimelerin incelenmesini konu almaktadır. Çalışmamızda, 2007-2008 öğretim yılında Bingöl'de okutulan ilköğretim 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki yabancı kökenli kelimeler incelenmiş, bu sözcüklerin kökeni, ders kitabında kaç kez geçtiği ve hangi tür görevlerde kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca Türkçeye hangi dillerden yoğun kelime geçişleri olduğu ve bu sözcüklerin ders kitabının hangi bölümlerinde geçtiği açığa çıkartıldı.Anahtar Sözcükler: İlköğretim Türkçe ders kitabı, yabancı kökenli kelimeler, sözcük türü.
Necip Fazıl Kısakürek'in tiyatrolarında kadın kimliği
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biri olan Necip Fazıl Kısakürek (1905?1983), asıl şöhretini şairliğine borçludur. Oyun yazarlığı ve hikâyeciliği de onun edebi kudretini tamamlayan diğer sanat faaliyetleridir. Necip Fazıl Kısakürek, sanatkârlığının yanı sıra fikir ve aksiyon adamlığı ile de tanınır bilinir olmuştur. Necip Fazıl'ın sanatı, onun dünya tasavvuru çerçevesinde bir mahiyet kazanmakta, geliştirdiği ?tez?e uygun düşmektedir. Bunun izlerini hem şiirinde hem de tiyatro eserlerinde görmek mümkündür. İlk tiyatro eseri olan Tohum'dan (1935) başlayarak son yazdığı oyunlarına gelinceye dek Necip Fazıl hayata dair ?tez?ini açık veya örtülü tarzda yansıtmayı başat bir görev saymıştır. Necip Fazıl, piyeslerinde kadın karakterlere de dünya görüşü çerçevesinde bir figür olarak yer verir; ancak kadın karakterler, onun piyeslerinde merkezde yer almayıp dekoru tamamlayan yan bir figür olarak göze çarpmaktadır.
İlköğretim 8. sınıf Türkçe dersi öğretmen kılavuz kitabının yapılandırmacı öğrenme anlayışına göre incelenmesi
Öğrenme-öğretme faaliyetlerinin merkezinde yer alan insanın bilgi edinme süreci, durağan olmayıp yaşadığı süre içerisinde dinamiklik arz eden bir mahiyet göstermektedir. Buna paralel olarak da edindiği bilgi sabit değildir. Bilgi, bilgiyi doğurmakta, arttırmakta ve değiştirmektedir. Bu hareketlilik, bir yandan bireyin ona ulaşması, öte yandan da onu kullanabilmesi, yeni bilgileri ortaya çıkarması konularını gündemde tutmaktadır. Bir başka deyişle bilginin hareketliliği, bireylerde bulunması gereken özellikleri etkilemektedir. Bu durum, ülkelerin eğitim sistemlerinin sorgulanmasına ve değişmesine neden olmaktadır. Nitekim ülkemizde de bu hareketliliğin sonucu olarak Milli Eğitim Bakanlığı eğitim öğretim programlarını yapılandırmacı bir anlayışla yeniden ele almıştır.Bu araştırmamızda, Milli Eğitim Bakanlığı'nın yaptığı söz konusu değişikliğe paralel olarak hazırlanan Türkçe Dersi Öğretmen Kılavuz Kitabı'nın yapılandırmacı öğrenme anlayışına uygunluğu incelenmiştir. Bu çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Yapılandırmacı öğrenmenin ilkeleri, alanyazın incelemeleri ve uzman görüşleriyle yapılandırmacı öğrenmeyi temsil eden 16 (on altı) adet değerlendirme ölçütü belirlenmiştir. Bu ölçütlerin Öğretmen Kılavuz Kitabı'nda hangi etkinlik ve çalışmalara karşılık geldiği tespit edilmiştir.Anahtar Sözcükler: Yapılandırmacı Öğrenme Yaklaşımı, Öğretmen Kılavuz Kitabı.
İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
2005-2006 eğitim-öğretim yılında,Türk Milli Eğitim sisteminde yapılandırmacı yaklaşımı temel alan öğretim programları uygulamaya konulmuştur. Çağdaş bir yaklaşım olan yapılandırmacılıkta öğrenci merkezli anlayışı benimsenmiştir. Yapılandırmacılık, bireyin "zihinsel yapılandırması" sonucu gerçekleşen biliş temelli bir öğrenme yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, öğretme kavramından çok öğrenme kavramını merkeze alır.Bu araştırmanın amacı da, ?ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi?dir. Betimsel tarama yönteminin kullanıldığı araştırmamızda, 7. sınıf Türkçe dersine yönelik hazırlanmış olunan başarı testi ve araştırmacı tarafından geliştirilen öğrencilerin demografik özelliklerini belirlemeye yönelik hazırlanan kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırma, 2010-2011 yılı Elazığ ili ve ilçelerinde bulunan sosyo-ekonomik düzeyleri birbirinden farklı olan ilköğretim okullarında 7. sınıfta eğitim gören toplam 1162 öğrenci üzerinde, üç hafta süreyle gerçekleştirilmiştir. Maddi hata olan 12 başarı testi ve öğrenci tanıma formu çıkarılarak analizler yapılmıştır. Ölçme aracı 25 çoktan seçmeli sorudan oluşmaktadır. Testin Cronbach's Alpha güvenirlik katsayısı 0,90 bulunmuştur. Araştırma sürecinde elde edilen veriler, bağımsız gruplar için t testi ile Varyans analizi kullanılarak analiz edilmiştir.?İlköğretim 7. Sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi?nde aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:?Cinsiyete göre kız öğrencilerin lehine,?Birleştirilmiş sınıfta öğrenim görme durumuna göre görmeyenlerin lehine,?Anasınıfına gitme durumuna göre gidenlerin lehine,?Taşımalı öğrenci olma durumuna göre taşımalı olmayanların lehine,?Öğretmen değiştirme durumuna göre değiştirmeyenlerin lehine,?Yaş durumuna göre yaşı küçük olanların lehine,?İkamet edilen yer durumuna göre il merkezinde yaşayanların lehine,?Evdeki oda sayısına göre dört odalı evde yaşayanların lehine,?Yaşanılan evde çalışma odası olma durumuna göre çalışma odası olanların lehine,?Kitap okuma sıklığına göre her gün kitap okuyanların lehine,?Kullanılan bilgi edinme araçlarına göre televizyon ve bilgisayardan yararlananların lehine,?Ailenin aylık gelir durumuna göre gelir yüksek olanların lehine,?Anne ve babanın eğitim durumu incelendiğinde eğitim düzeyleri yüksek olanların lehine anlamlı farklılık ortaya çıkmıştır.Anahtar Kelimeler: Anlama, Hazır bulunuşluk, Okuduğunu Anlama.
XIX. yüzyılda batıda yabancılara Türkçe öğretimi çalışmaları: W. B. Barker örneği
Günümüz dünyasında uluslararası arenadaki rolünün ve öneminin artmasıyla Türkiye'ye olan yabancı ilgisi büyük ölçekli bir Rönesans yaşamaktadır. Bu ilgi politik ve ekonomik alanda olduğu kadar sosyal alanı oluşturan ülkenin kültürünün temel yapı taşı mahiyetinde olan dile de yoğun bir biçimde yönelmiştir. Bugün artık gerek Türkiye'de üniversiteler düzeyinde ve özel dil kurslarında gerekse dünyanın pek çok yerinde bulunan Türk okulları ve Türk kültür merkezlerinde ve uluslar arası prestijli pek çok üniversitede Türkçe yabancı dil olarak öğretilmektedir ve de Türkçe üzerine uluslar arası olimpiyatlar düzenlenmektedir. Ancak Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi yeni bir fenomen değildir ve yoğun bir tarihi geçmişe sahiptir. Bu yoğunluğun en fazla Batıda Sanayi devrimiyle birlikte 19. yüzyılda yaşandığı görülmektedir. Osmanlı Devletinde gerek diplomat gerekse gezgin olarak bulunmuş pek çok batılı Oryantalist Türk Dili üzerine çeşitli kitaplar yazmışlardır. Ve bu kitapların amacı bu egzotik dili, Avrupalı meraklısına öğretmek olmuştur. Bu kitaplar arasında yabancı dil öğretim yöntem ve teknikleri açısından en kapsamlısı ve bir anlamda en yenilikçisi, bir İngiliz diplomat ve oryantalisti William Burckhardt Barker tarafından 1854'te yazılmış olan ?A Reading Book of Turkish with a Grammar and Vocabulary? adlı çalışma olmuştur. Kendini çağdaşlarından ayıran özellikleri dolayısıyla bu tez çalışmasına konu edilmiş olan kitabın 19. yüzyılda Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi çalışmalarına ayna tutacağı düşünülmüştür. Nitekim söz konusu kitabın dilbilgisi, yazma (kompozisyon), telaffuz, okuma metinleri ve sözlük bölümlerinin detaylı bir biçimde incelenmiş olduğu bu tez çalışmasının 19. yüzyılda yabancı dil öğretimi ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi konusunda ilgili literatüre önemli bir katkı sağlayacağı tahmin edilmektedir.