Theses supervised by Yrd. Doç. Dr. Mehmet Özdemir

Tek bir matris çeviriciden beslenen paralel bağlı iki sürekli mıknatıslı senkron motorun denetimi

Gelişen teknoloji ile birlikte elektrik enerjisi tüketimi de artmıştır. Üretilen enerjinin büyük kısmı endüstride kullanılan elektrik motorları tarafından tüketilmektedir. Kurulan sistemlerde bazen tek motor bazen de birçok motor çalışmaktadır. Motorlar farklı hızlarda, farklı bölgelerde ve değişik yüklerde çalışabileceklerinden sürücü sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Sürücülü motor sistemlerinin performansı, ekonomikliği, verimliliği önem arzetmektedir. Çoklu motor sistemleri gereken uygulamalarda genellikle her bir motorun sürülmesi için ayrı bir sürücüye ihtiyaç duyulur. Ancak bazı uygulamalarda tek bir sürücüden birden fazla motorun sürülmesi de söz konusu olabilmektedir. Bu sistemler, çoğul motorlu sürücü sistemleri, olarak adlandırılmakta ve yüksek güç uygulamaları gerektiren yerlerde kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, çoğul motorlu bir sürücü sistemi ele alınmıştır. Sürücü sistem için AA-AA dönüşümünü doğrudan yapan matris çevirici ve motor olarak da, kontrolünün kolay olması, yüksek moment ve verime sahip olmasından dolayı endüstride son zamanlarda yaygın olarak tercih edilen SMSM seçilmiştir. Çalışmada, matris çeviriciden beslenen paralel bağlı SMSM'lerın denetimi gerçekleştirilmiştir. Tezde SMSM, vektör kontrol yöntemi ile kontrol edilmiş ve kontrol sisteminde hem klasik denetleyiciler hem de akıllı denetim sistemleri kullanılmıştır. Matlab/Simulink'te yapılan benzetim modeli ile öncelikle matris çevirici ve SMSM'un çeşitli çalışma koşullarında sürülmesi gözlemlenmiştir. Daha sonra özdeş motorlar paralel bağlanarak tek bir matris çevirici ile sürülmüş, motorların kontrolü için ortalama akım ve hız bilgilerinden faydalanılmıştır. Motorların yüklenme durumlarına göre yapılan benzetim sonuçları incelendiğinde, klasik denetleyiciler ile yapılan kontrolde değişen çalışma koşullarına bağlı olarak parametrelerinin tekrar ayarlanması gerektiği, akıllı denetim sisteminde ise motor kontrol sisteminin yük değişimine daha kolay adapte olduğu görülmüştür. Matris çevirici ve paralel bağlı SMSM'den oluşan çoğul motorlu sürücü sistemiyle performansı yüksek, hacim ve maliyeti düşük bir sistem elde edilebilmektedir.

Uydular için volanlı enerji depolama sistemlerinde kullanılabilecek yüksek hızlı fırçasız doğru akım motorunun genetik algoritma tabanlı akım kontrolü

Uyduların dünya etrafındaki yörüngesi karanlık ve aydınlık bölge olmak üzere iki bölgeden oluşur. Uydu karanlık bölgede iken gerekli olan enerji volanlı enerji depolama birimi tarafından sağlanır. Fırçasız doğru akım motorları hafiflik, yüksek güç yoğunluğu, yüksek verim, yüksek kararlılık ve yüksek hızları nedeniyle volanlı enerji depolama birimlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Volanlı enerji depolama birimlerinin mekanik parçalarının fiziksel özelliklerinden dolayı mekanik rezonanslar oluşmaktadır. Volanın hızlanması sırasında oluşan mekanik rezonanslarda fırçasız doğru akım motorunun akımında dalgalanmalar oluşur. Bu akım dalgalanmaları solar panellerin maliyetinin artışına neden olduğundan dolayı engellenmelidir. Bu nedenle motor akımındaki dalgalanmaları ortadan kaldırmak için akım referanslı yöntem tercih edilmektedir. Bu tez çalışmasında, yüksek hızlı fırçasız doğru akım motoru, değişken frekanslı motor sürücüsü, volan, motor ve volan arasında kaplin, yüksek hızlı bilya ve vakum haznesinden oluşan volanlı enerji depolama sistemi tasarlanmıştır. PI parametreleri akım kontrolünde optimum performans elde etmek için genetik algoritmalar kullanılarak elde edilmiştir. Mekanik rezonans bölgesini kısa zamanda uygun bir akım artışıyla aşmak için etkili bir akım referans yöntemi önerilmiştir. Buna ek olarak volanlı enerji depolama biriminin mekanik modeli kullanılarak mekanik rezonans bölgesi tanımlanmıştır.

Rüzgar türbini ve güneş pilinden oluşan bir güç üretim sisteminin tasarımı ve kontrolü

Bu çalışmada, güneş pili ve rüzgar türbininden oluşan bir güç sisteminin prototipi tasarlanarak gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen sistemde; güneş enerjisinin yeterli olduğu zamanlarda yükün güç ihtiyacı fotovoltaik panelden karşılanmaktadır. Güneş enerjisinin yetersiz olduğu durumda ise, yükün enerji ihtiyacı bir rüzgar türbini tarafından beslenen akü vasıtasıyla giderilmektedir. Rüzgar türbini ve fotovoltaik panelden yeterli gücün sağlanamaması ya da kaynakların yeterli enerjiyi sağlamasına rağmen sistemde kullanılan inverterden herhangi bir sebeple çıkış gerilimi elde edilememesi durumunda ise yükün enerji ihtiyacı şebekeden karşılanmaktadır. Fotovoltaik panele, aküye ve yüke ilişkin akım ve gerilim değerleri ölçüm kartları vasıtasıyla anlık olarak ölçülmektedir. Gerçekleştirilen sistemin güç yönetimi fotovoltaik panel geriliminin, akü geriliminin ve inverter çıkış geriliminin ölçülmesi ve ölçülen gerilim değerlerinin Arduino mikro denetleyici tabanlı kontrol sistemi tarafından değerlendirilmesi esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Yükü besleyecek kaynağın seçimi röleler ile sağlanmıştır. Ayrıca Matlab-Simulink'te tasarlanan sisteme ilişkin bir benzetim çalışması yapılmış ve elde edilen sonuçlar deneysel sonuçlarla karşılaştırılarak sistemin analizi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Rüzgar enerjisi, Güneş Enerjisi, Hibrit Güç Üretim Sistemi, Güç Akışı, Modelleme ve Benzetim.

Sürekli mıknatıslı senkron motorlarda minimum kayıp kontrolü

Sürekli Mıknatıslı Senkron Motor (SMSM)'da oluşan elektrik kayıplarının minimum düzeye indirilmesi temelinde yapılan bu çalışmada, öncelikle SMSM'da oluşan elektriksel kayıpların tespiti, analizi ve azaltma yöntemleri üzerine araştırmalar yapılmıştır. Yapılan araştırmalarda, kayıp kontrolü ve analizi için en önemli bileşen olan ve rotor hızı ve dolayısıyla frekans ile dinamik olarak değişen demir çekirdek direncinin tespit edilmesindeki büyük güçlükler belirlenmiş ve bu zorlukları aşabilmek için yeni ve uygulanabilir bir yöntem önerilmiştir. Bu bağlamda SMSM'da kayıp kontrol algoritmaları oluşturmanın temel taşı olan demir çekirdek direnci, Sonlu Elemanlar Yöntemi (SEY) ve akıllı sistemlerin birlikte kullanılmasıyla oldukça başarılı bir şekilde hesaplanmıştır. Elde edilen dinamik demir çekirdek direncinin etkisini araştırmak amacıyla demir çekirdek direncinin ihmal edildiği kayıpsız model ile demir çekirdek direncinin dinamik olarak alındığı model arasında karşılaştırma yapılmıştır. Ardından demir çekirdek direncinin sabit alınması durumunda oluşabilecek hatayı belirlemek için dinamik ve sabit demir çekirdek dirençlerinin etkisi karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar ışığında demir çekirdek direncinin dinamik olarak alınmaması durumunda yanıltıcı sonuçlar elde edildiği gösterilmiştir. Kayıp azaltma uygulamalarındaki dinamik direncin öneminin belirlenmesinin ardından dinamik direncin eklenmesi ile oluşturulan SMSM kayıp modeli üzerinde detaylı kayıp azaltma algoritmaları uygulanmıştır. Bu bağlamda ilk aşamada, elde edilen modele Amper Başına Maksimum Moment (Maksimum Tork Per Ampere (MTPA)) ve Alan Zayıflatma (Field Weakening (FW)) kontrol yöntemlerinin birleşimi olan analitik kayıp azaltma yöntemi uygulanmıştır. Analitik yöntemin sunduğu başarının tespit edilmesinin ardından tasarlanan Sinirsel-Bulanık (Neuro-Fuzzy) ve Sinir Ağı (Neural Network) temelli akıllı kayıp azaltma yöntemleri analitik yöntemlere alternatif olarak motor modeline uygulanmış ve elde edilen tüm sonuçlar irdelenmiştir.

Sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santrali

Sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santrali projesinin gerçekleştirilme amacı; atıkları ile çevreye zararlı fosil kaynaklı yakıtlardan tamamen uzak, çevre dostu ve en önemlisi yenilenebilir enerji kaynağı ile kaliteli elektrik enerjisi üretmek ve sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santralini modelleyerek kullanım alanlarının yaygınlaşmasına katkı sağlamaktır. Bu amaçlar doğrultusunda, sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santrali uygulama çalışması yapılmış ve bu uygulama çalışması sonucu elde edilen deneysel bulgular ile bilgisayar benzetim sonuçları karşılaştırılmıştır. Çalışma başlangıcında, rüzgar enerjisinin oluşumu, tarihsel gelişim süreçleri, olumlu ve olumsuz çevre faktörleri belirtilmiştir. Çalışmanın devamında ise rüzgar türbin sistemleri farklı özelliklerine göre sınıflandırılmıştır. İlerleyen bölümlerde rüzgar türbin sistemlerinde kullanılan generatör sistemleri açıklanmış, birbirlerine göre bu generatör sistemlerinin avantaj ve dezavantajları sıralanmıştır. Sistemin prototip çalışması için sürekli mıknatıslı senkron generatör kullanılmasına karar verildikten sonra sürekli mıknatıslı senkron generatör modelinin oluşturulması için matematiksel denklemleri verilmiştir. Ayrıca rüzgar enerjisinin mekaniksel enerjiye dönüşümü ifade edildikten sonra rüzgar enerjisinden maksimum seviyede faydanılması için gerekli ifadeler belirtilmiştir. Yukarıda bahsi geçen tanımlamalardan sonra sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santrali uygulama çalışması için gerekli devre eleman seçim parametreleri açıklanarak, sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santralinin montajı yapılmıştır. Sistem modeli gerçekleştirildikten sonra deneysel çalışmalara başlanılmıştır. Bu süreç içerisinde tasarımı yapılan sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santrali modelinin Matlab/Simulink bilgisayar programında benzetim çalışması da gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise sürekli mıknatıslı senkron generatörlü rüzgar santralinin prototip çalışmasının deneysel bulguları ile benzetim çalışması sonuçları karşılaştırılmıştır. Ayrıca elektrik enerji üretimi gerçekleştirilirken; yüksek verimli bir sistemin tasarlanması, çıkışının kontrol edilebilir olması ve çevresel faktörlere karşı hassas olması gibi önemli parametrelere dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sürekli mıknatıslı senkron motorlara vektör ve doğrudan moment kontrol yöntemlerinin uygulanması

Sürekli mıknatıslı senkron motorlar bir çok üstün özelliklerinden dolayı son zamanlarda bir çok alanda kullanılmaya başlandı. Verimlerinin yüksek olması, mıknatıslardan dolayı yapılarının esnekliği ve yüksek güç yoğunluğu gibi avantajlarına ilaveten, sürekli mıknatıs fiyatlarında düşüş ve enerji fiyatlarında artış eğilimi nedeniyle uygulamada cazip görülmektedirler. Asenkron motora göre ömür boyu maliyeti daha düşük olan sürekli mıknatıslı senkron motor üzerine, araştırmalar ve yüksek performanslı uygulamalar artarak devam etmektedir.Yüksek performanslı AA sürücülerin temelini oluşturan, vektör kontrol yöntemi ile doğrudan moment kontrol yöntemlerinin her ikisi de moment kontrolü gerçekleştirir ve AA elektrikli sürücü sistemleri uygulamalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.Bu tez çalışmasında sürekli mıknatıslı senkron motor için vektör kontrol ve doğrudan moment kontrol yöntemleri incelenerek, bu yöntemlere dayalı hız kontrol sistemlerinin, benzetimleri yapılarak, yöntemlerin değerlendirmeleri yapılmıştır.Vektör kontrol yöntemi, histerezis akım kontrollü ve uzay vektör modülasyon yöntemine dayalı kontrol yöntemleri olarak ayrı ayrı ele alınmıştır.Doğrudan moment kontrol (DTC) yönteminde stator akısının tahmin edilme şekline göre gerilim ve akım modeli olmak üzere iki yaklaşım kullanılabilir. Bu modeller dikkate alınarak DTC sisteminin yapısı incelenmiştir. Ayrıca UVDGM yöntemine dayalı DTC yöntemi de incelenmiştir. İncelenen yöntemlere dayalı hız kontrol sistemlerinin benzetimleri yapılmıştır.Elde edilen benzetim sonuçları açısından vektör kontrol yöntemi ile doğrudan kontrol yöntemleri karşılaştırılmıştır.

Sürekli mıknatıslı senkron motorlarda yapay sinir ağları kullanarak algılayıcısız konum tahmini

Son yıllarda sürekli mıknatıslı senkron motorlar (SMSM), basit yapıları, düşük ağırlık ve boyutları, yüksek verimleri nedeniyle doğru akım ve alternatif akım motorlarının yerini almaya başlamıştır. Bu üstünlüklerinden dolayı SMSM' lar özellikle servo motor olarak endüstriyel uygulamalarda yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır.SMSM' ların kontrolünü gerçekleştirebilmek için rotor pozisyonu ve hız bilgisine ihtiyaç duyulur. Bu amaçla kullanılan encoder' lar, sistem maliyeti ve motor boyutunu arttırmak, güvenilirliği azaltmak gibi sakıncalara neden olmaktadır. Dolayısıyla bu algılayıcıları elimine etmek önemli bir araştırma konusu olmuştur.Bu tez çalışmasında, SMSM' un algılayıcılı ve algılayıcısız kontrolü detaylı olarak ele alınmıştır. Bu amaçla SMSM' un histerezis ve darbe genişlik modülasyonlu alan yönlendirmeli kontrolü gerçekleştirilmiştir. Algılayıcısız alan yönlendirmeli kontrolde rotor konum ve hız tahmini yapay sinir ağı tabanlı tahmin ediciler ile elde edilmiştir. Yapay sinir ağı tahmin edicilerin yapısı, model tabanlı bir tahmin yöntemi temel alınarak oluşturulmuştur. SMSM' un algılayıcılı ve algılayıcısız alan yönlendirme kontrolüne ilişkin MATLAB/Simulink benzetim modelleri ve deneysel uygulama düzeneği gerçekleştirilmiştir. Uygulama devresi dSPACE 1103 denetleyici kart kullanılarak gerçek zamanlı olarak çalıştırılmıştır. Benzetim modelleri ve uygulama devresinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak sistemin doğruluğu gösterilmiştir. Önerilen yapay sinir ağı gözleyicisi ile yapılan pozisyon tahminlerinin özellikle geniş hız aralığında yüksek doğruluğa sahip olduğu görülmüştür.

Üç fazlı eviriciyle beslenen doğrusal olmayan yüklerde harmonik eliminasyonu

Bu çalışmada, üç fazlı gerilim kaynaklı evirici uzay vektör darbe genişlik modülasyonu ile kontrol edilmiştir. Üç fazlı gerilim kaynaklı evirici çıkışına üç fazlı yıldız bağlı direnç yükü bağlanmıştır. Evirici çıkış gerilimi ve bu gerilimin harmonik düzeni Matlab/Simulink programıyla incelenmiştir. Matlab/Simulink programının çözümleme hızından kaynaklanan harmonikler alçak geçiren filtre ile elimine edilmiştir. Ayrıca bu uygulama deneysel olarak elde edilmiştir. Fakat her iki uygulama da çözümleme hızı ve alçak geçiren filtre devre karakteristiğinden dolayı evirici çıkış geriliminin ana harmonik genliği referans değerin altında olduğu gözlemlenmiştir. Harmonik genliklerini kontrol etmek için senkron referans kontrol yöntemi uygulanmıştır. Bu kontrol stratejisi hem doğrusal hem de doğrusal olmayan yükler için uygulanmıştır. Bu kontrol yöntemiyle istenilen harmonik elimine edilip, ana harmonik genliği referans değerde tutulmuştur.Senkron referans kontrol stratejisi Matlab/Simulink programıyla uygulanmıştır.

İki senkron generatörlü dinamik güç sistemlerinde küçük işaret kararlılığının analizi

Bu çalışmada, sonsuz güçlü baraya bağlı bir ve iki senkron generatörden oluşan iki ayrı dinamik sistemin küçük genlikli ve düşük frekanslı küçük işaret bozucular karşısındaki kararlılığı analiz edilmiştir.Güç sistemlerinin dinamik kararlılık çalışmalarında kullanılmak üzere senkron generatörlerin farklı dereceden çeşitli basitleştirilmiş modelleri literatürde önerilmiş ve kullanılmıştır [4-22]. Rotor dinamiğine ilave olarak rotor sargı dinamiğinin de dikkate alındığı fakat d ve q eksenlerindeki sönüm sargılarının (kd, kq) etkisinin, stator sargı direncinin (rs) ve stator akı değişimlerinin ( ve ) ihmal edildiği 3. dereceden Sonsuz Güçlü Baraya Bağlı Senkron Generatör (SGBSG) model en çok kullanılan modeldir.Bu çalışmada; literatürde yer alan çalışmalardan farklı olarak; stator sargı direnci (rs) ve stator akı değişimlerinin de dikkate alındığı senkron generatörün t modeli kullanılmış ve sonsuz güçlü baraya bağlı tek ve çift senkron generatör sistemlerinin dinamik modellerinin ayrı ayrı Matlab/Simulink ile benzetimi yapılmıştır. Ayrıca bu çalışmada SGBSG sisteminin kararlılığını arttırmak amacı ile literatürde yer alan doğrusallaştırılmış model kullanılarak tasarlanan klasik Güç Sistem Kararlı kılıcıların (GSK'ların) seçilen çalışma noktasının değişmesi durumunda önemli derecede performans kaybına uğradıkları bilindiğinden, güç sistemlerinde çalışma noktasını ve hat empedansı gibi diğer bazı sistem parametrelerinin değişmesi durumunda dahi performans kaybına uğramayan, dayanıklı (robust) yapıya sahip Bulanık mantık tabanlı Güç Sistem Kararlı kılıcısı (BGSK) tasarımı gerçekleştirilmiştir. BGSK'lı sistem performansı ile Klasik GSK'lı ve ek destekleyici kontrolör içermeyen sadece otomatik gerilim regülatörünün (OGR'nin) bulunduğu sistemlerin küçük işaret bozucular karşısındaki performansları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Güç sistem kararlı kılıcısı, Bulanık mantık kontrolör, GSK, OGR, küçük işaret kararlılığı

Senkron relüktans motorun vektör kontrolü

Değişken hızlı sürücü uygulamalarında, son yıllarda oldukça önem kazanan makinalardan biri de Senkron Relüktans Makine (SynRM)'dir. Relüktans moment prensibinden faydalanmak için yapılan bu makinalann çalışma yapısı, d ve q eksenindeki reaktans farklılığından dolayı, rotor konumunun en düşük relüktans değerini alması mantığına dayanmaktadır. Bu tez çalışmasında, SynRM'nin matematiksel modeli elde edilmiş, SynRM'nin kapalı çevrim akım açısı kontrol yöntemlerine uygulayabilecek şekilde gerekli denklemler çıkartılmış ve sayısal benzetim yapılmıştır. Yapılan benzetimde akım açısı kontrol yöntemlerinden biri olan momentin maksimum değişim oranı kontrolü kullanılmıştır. Yapılan sisteme daha sonra bulanık mantık denetleyicisi ilave edilerek akım açısının bulanık mantık denetimli vektör kontrolü yapılmıştır. Anahtar Kelimeler; Senkron Relüktans Makina, Akım Açısı Vektör Kontrolü, Bulanık Mantık Denetleyisici X

Eviricilerden oluşan dağınık güç sistemlerinde doğrusal ve doğrusal olmayan yükler için enerji yönetimi

ÖZETDOKTORA TEZİEVİRİCİLERDEN OLUŞAN DAĞINIK GÜÇ SİSTEMLERİNDE DOĞRUSAL VEDOĞRUSAL OLMAYAN YÜKLER İÇİN ENERJİ YÖNETİMİKoray Şener PARLAKFırat ÜniversitesiFen Bilimleri EnstitüsüElektrik-Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı2006, Sayfa: 117Bu tezde iki evirici ünitesiyle oluşturulan mikro şebeke sisteminde yük paylaşımı yapılmıştır.Yük-frekans düşüm yönteminin her bir eviriciye uygulanmasıyla gerçekleştirilen denetimalgoritmasında, farklı nominal güç değerlerine sahip eviricilerin, sistemin toplam yükünü kendigüçleriyle orantılı olarak paylaşmaktadırlar. Bu denetim algoritmasında eviricilerin kendi çıkışbüyüklükleri kullanıldığından, ünitelerin denetimi için herhangi bir veri transferine gerekkalmamaktadır. Böylece sistemin dağınık çalışması sağlanabilmektedir. Sistemin aktif ve reaktif yükpaylaşımı ayrı ayrı ve birlikte olarak benzetim ve deneysel olarak yapılıp başarılı ve birbirleriyleuyuşan sonuçlar elde edilmiştir.Tezde ayrıca mikro şebeke sisteminde, doğrusal olmayan yüklerin neden olduğu harmonikleri,senkron eksen takımlarında ifade ederek elimine edecek bir denetim algoritması geliştirilmiştir. Budenetim algoritması yük frekans düşüm yöntemiyle birlikte kullanılarak, mikro şebeke sisteminde yükpaylaşımı başarılmıştır. Böylece sistemde paralel çalışma ile güç akışındaki devamlılık, yük paylaşımıile dağınık çalışma ve eviricilerin optimal çalışması ve harmoniklerin eliminasyonu ile güç kalitesininarttırılması başarılmıştır.Anahtar kelimeler: mikro şebeke, dağınık çalışma, güç kalitesi, yük-frekans düşümü, yük paylaşımı,eviricilerin paralel çalışması

Çift kondansatörlü tek fazlı asenkron motorun anahtarlamalı kapasite kontrolü

Tek fazlı asenkron motorlar alternatif akım makinelerinin bir çeşidi olarak çok geniş bir alanda kullanılmaktadır. Çoğu uygulamalarda tek fazlı asenkron motorlar için yardımcı sargı ile seri bağlı bir yolverme kondansatörü kullanılır. Bazı uygulamalarda ise bu motorlar ile birlikte çift kondansatör kullanılmaktadır. Endüstriyel uygulamalar içerisinde tek fazlı asenkron motorların en popüler ve en çok kullanılan tipi çift kondansatörlü olan motordur. Bu kondansatörlerden büyük değerli olanı başlangıç momentinin oluşumuna yardım ederken, küçük değerde olanı ise motorun verimini arttırmak için çalışma koşulları süresince kullanılmaktadır. Günlük yaşantımızda tek fazlı asenkron motorların bu kadar geniş uygulama alanının olması, onların hız kontrolünü gündeme getirmektedir. Bu hız kontrolü için kondansatör kontrolü bir yöntem olarak kullanılabilir. Tek fazlı asenkron motorların en önemli problemlerinden birisi de uygun kondansatör değerinin belirlenmesidir. Anahtarlanan kondansatör yöntemi ile tek fazlı asenkron motorların bu problemleri çözümlenmiştir. Kondansatör değeri, yardımcı sargıya seri bağlı olarak bulunan kondansatörün karşısına bağlanan bir elektronik anahtar ile değiştirilebilir. Herhangi bir kondansatör değeri, elektronik anahtarın açma - kapama zamanının kontrolü ile elde edilebilir. Sonuç olarak bu tez çalışmasında, uygun kondansatör değeri hızın bir fonksiyonu olarak düşünülmüştür. Anahtarlamalı kondansatörlü tek fazlı asenkron motorun dinamik çalışma modeli MATLAB/Simulink paket programı kullanılarak elde edilmiştir. Pratik uygulamada çift kondansatörlü bir asenkron motor kullanılarak, bu motor üzerinde bulunan kondansatör IGBT elektronik anahtarlar vasıtasıyla anahtarlanmıştır. Ayrıca motor miline bağlanan bir encoder vasıtası ile motorun hız bilgisi PIC mikroişlemci tarafından algılanıp anahtarlama süreleri belirlenmiştir.

Senkronlanan bilezikli asenkron makinanın asenkron ve sekron sürekli çalışma durumlarının karşılaştırılması

Yazma becerilerinin geliştirilmesinde öz düzenlemeye dayalı strateji geliştirme modeli: Bir eylem araştırması

Bu araştırmada ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin ikna edici metinlere ve hikâye edici metinlere yönelik yazma becerilerinin geliştirilmesi amacıyla Öz Düzenlemeye Dayalı Strateji Geliştirme Modeli uygulanmış, bu modelin öğrencilerin yazılı anlatım becerilerinin gelişimlerine etkisi ve öğrencilerin yapılan uygulamaya ilişkin görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, yeni bir modeli araştırma ve uygulamanın iç içe olduğu bir yöntemle ele almıştır. Bu sebeple araştırma, konusu ve doğası gereği nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması biçiminde desenlemiştir. Araştırmanın uygulaması, Sakarya ilinin Hendek ilçesinde bulunan bir okulda 24 haftalık bir sürede gerçekleştirilmiştir. Uygulama sürecinde veri toplama araçları olarak öğrenci ve araştırmacı günlükleri, öğrenci çalışma kâğıtları, gözlem notları, video ve ses kayıtları, öğrenciler ve sınıfın Türkçe öğretmeni ile yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Toplanan bu veriler, içerik analizi ve betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Uygulama sonunda sınıftaki öğrencilerin çoğunun ikna edici metinlere yönelik yazma stratejilerini iyi ve kısmen iyi bir düzeyde kullandıkları, öz düzenleme stratejilerini ise sınıfın yarısının iyi ve kısmen iyi düzeyde kullandıkları tespit edilmiştir. Hikâye edici metinlere yönelik olarak ise öğrencilerin çoğunun yazma stratejilerini ve öz düzenleme stratejilerini iyi ve kısmen iyi düzeyde kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Uygulanan bu model, öğrencilerin yazılı anlatımlarında ikna edici metin unsurları ve hikâye edici metin unsurlarına yer verme durumlarında önemli ölçüde gelişim göstermelerini sağlamıştır. Öğrencilerden elde edilen görüşlere göre, yapılan bu uygulama öğrencilerin yazmaya yönelik olumsuz duyguları ortadan kaldırmış, derslerinin eğlenceli geçmesini sağlamış, Türkçe derslerinde ve diğer derslerde işe yaramış, öğrencilerin daha uzun yazılar yazmalarını, yazarken planlama yapmalarını sağlamış ve günlük yaşamda da işe yaramıştır. Anahtar Kelimeler: Öz Düzenlemeye Dayalı Strateji Geliştirme Modeli, öz düzenleme stratejileri, yazma stratejileri, ikna edici metinler, hikâye edici metinler.

Mektebli dergisindeki şiir ve manzûmelerin çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi

Bu çalışma ile II. Meşrutiyet Dönemi yıllarında otuz dokuz sayı yayımlanan ?Mektebli? adındaki çocuk dergisinde yer alan şiir ve manzûmelerin çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. ?Mektebli? dergisine ait bütün sayılar tek tek incelenip, içinde bulunan şiir ve manzûmeler günümüz Türkçesine çevrilmiş ve bu şiirler çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmiştir.Bu çalışma; kavramsal çerçeve, ?Mektebli? dergisindeki şiirlerin tasnifi, şiirlerin çocuk edebiyatı kriterleri açısından incelenmesi, ?Mektebli? dergisinin şair kadrosu ve değerlendirme kısımlarından oluşmuştur.Birinci bölümde tanımı, kapsamı ile dünyada ve Türkiye'de çocuk edebiyatı; çocuk edebiyatı ve şiir; dünyada ve Türkiye'de çocuk dergiciliği; ?Mektebli? dergisinin yayınlandığı II. Meşrutiyet Döneminin tarihî, siyasî ve sosyal durumu, dönemin çocuk anlayışı ve ?Mektebli? dergisi ile ilgili bilgiler verilerek kavramsal çerçeve belirlenmiştir.İkinci bölümde ?Mektebli? dergisinde yer alan şiir ve manzûmeler, biçim özellikleri ve temaları açısından gruplandırılmıştır.Üçüncü bölümde temaları bakımından gruplandırılan ?Mektebli? dergisindeki şiir ve manzûmeler verilerek, bu şiir ve manzûmeler; teması, temel iletisi, yan iletileri, edebî söyleyişleri, çocuk gerçekliği ve şekil özellikleri açısından incelenmiştir.Dördüncü bölümde şairler ve şiirleri verilerek önemli şairler hakkında bilgi verilmiştir.Beşinci bölümde ise genel bir değerlendirme yapılmış, sonuç ve öneriler yer almıştır.

Çocuk Dünyası dergisinde yer alan çeviri metinlerin indeksi ve değerlendirilmesi

Çocukların estetik duygularını geliştiren ve hayal dünyasını zenginleştirerek ana dilinin tadını hissettiren eserler, çocuk edebiyatı kapsamında yer alır. Bu alanda ilk ciddi çalışmalar Tanzimat'la birlikte başlar. Bu dönemde edebiyatımızda var olan boşluğu doldurmak amacıyla Dünya edebiyatlarından çeviriler yapılmıştır. Bu çeviriler kitaplar halinde basıldığı gibi dergilerde de yayınlanmıştır. Çocuk dergileri ders kitapları ile güncel olaylar arasındaki boşluğu dolduran yayınlardır. Bu nedenle çocuk dergileri, çocuk edebiyatımızın oluşumunda bir mihenk taşıdır.Çeviri, birbirine yabancı iki kültürün edebiyat aracılığıyla kaynaşmasını sağlayan bir köprüdür. Çocuk Dünyası dergisi çeviriler bakımından çok zengin bir dergidir. Çocuklara kendi kültürlerinin yanında başka kültürleri de tanıtan Ç.D. dergisi, devrin en uzun süre yayınlanan çocuk dergilerinden biri olması sebebiyle de en önemli dergilerden biridir. Devrinde yayınlanan Dünya edebiyatının seçkin eserlerini Ç.D. dergisinde görmekteyiz.Bu çalışmamızda 1913-1927 tarihleri arasında yayınlanan Ç.D. dergisinde yer alan çeviri eserlerin indeksi ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Giriş bölümünde dil, edebiyat, çocuk edebiyatı ve tarihçesi, çocuk dergiciliğinin tarihçesi, çeviri, Ç.D. dergisiyle ilgili bilgiler aktarılmıştır. I. Bölümde metinlerin yazar isimlerine göre indeksi, II. Bölümde eser isimlerine göre indeksi, III. Bölümde ise Ç.D. dergisinde yer alan metinlerden seçmeler yapılmıştır. IV. Bölümde çeviri metinlerin istatistikî değerlendirmesi, içerik değerlendirmesi, çeviri metinlerde yer alan yerelleştirilmenin değerlendirilmesi, çeviri metinlerin iletileri, bazı anlatım özelliklerinin değerlendirilmesi ve resimlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. V. Bölümde ise araştırma sonunda elde edilen sonuçlar belirtilmiştir.Anahtar Kelimeler: Çocuk Dünyası Dergisi, Çocuk Edebiyatı, Çeviri

Talebe Defteri çocuk dergisi (indeks, seçme metinler, değerlendirme ve sözlük)

Türkiye'de 19. yüzyılda olusmaya baslayan yazılı çocuk edebiyatı ürünlerinin ilkgörüldüğü kaynaklar çocuk dergileridir. 1869'dan harf inkılâbına kadar geçen süredeeski harfli 50'den fazla çocuk dergisi yayımlanmıstır. Bunların en uzunömürlülerinden biri Talebe Defteri'dir.Bu çalısmada 5 Haziran 1913 - 20 Mart 1919 tarihleri arasında 68 sayı çıkan TalebeDefteri incelenmistir. Talebe Defteri'nde; makale, siir, hikâye, hatıra ve tiyatro gibibirçok edebi türden çocuklar için eğitici, öğretici ve eğlendirici örnek metinlerbulunmaktadır.Tez üç bölüm ve iki ekten olusmaktadır. Birinci bölümde yazar ve konu adına göreindeks, ikinci bölümde seçme metinler, üçüncü bölümde değerlendirmebulunmaktadır. Ek 1'de sözlüğe, ek 2'de ise dergideki ilgi çekici resimlere yerverilmistir.Değerlendirme bölümünde derginin muhtevası, edebi türlerin dağılımı, yayımperiyodu incelenmistir. Seçme metin bölümünde her edebî türden çocuk eğitimi veedebiyatına katkı sağlayacak metinlere yer verilmis, derginin içeriğinin daha iyitanınması amacıyla dergideki metinlerin beste birine yakını günümüz Türkçesineaktarılmıstır. Sözlükte seçme metinlerde yer alıp günümüzde günlük yasamda pekkullanılmayan, sözcüklere yer verilmistir.Bu çalısma, hem Türk tarihinin en yoğun dönemlerinden (1913?1919) birinde çocukedebiyatının ihmal edilmediğini ortaya koyma, hem de çocuk edebiyatı alanındaarastırma yapanlara kaynak olusturma amacıyla yapılmıstır.