Mathematical models

63 theses under this subject heading

Master'sOpen AccessTR

Bir ayrık av-avcı modelinin kararlılık ve çatallanma analizi

Bu tezde, bir av-avcı modeline Euler metodu uygulanarak elde edilen ayrık sistemin dinamik yapısı analiz edilmiiştir. Ele alınan bu modelde av ve avcı olmak üzere birbirleriyle etkileşim içerisinde olan iki popülasyon bulunmaktadır. Bu popülasyonlar lineer olmayan dinamik sistemler yaklaşımıyla modellenmiş olup popülasyonlardaki zamana göre değişim ise diferensiyel denklemler kullanılarak ifade edilmiştir. Tezde ilk olarak model Euler metodu yardımıyla ayrıklaştırılarak fark denklemi sistemi haline getirilmiştir. Takiben elde edilen ayrık sistemin pozitif denge noktasının varlığı ve tekliği gösterilip bu noktanın kararlı olabilmesi için gerekli şartlar belirlenmiştir. Daha sonra yine bu pozitif denge noktasında flip çatallanma görülebilmesi için gereken koşullar konulmuş ve bu koşullar altında denge noktasındaki flip çatallanmanın varlığı Merkez Çokkatlı Uzay Teoremi (Center Manifold Theorem) yardımıyla ispat edilmiştir. Son olarak da elde edilen analitik sonuçlar, nümerik çalışmalar ile desteklenerek biyolojik açıdan yorumlanmıştır.

Matematiksel modeller
Gökçe Sucu
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2016
00
DoctorateOpen AccessTR

Sürekli ve ayrık popülasyon modellerinde Allee etkileri

Bu tezde, Allee etkisine sahip Leslie tipi bir ayrık av-avcı popülasyon modeli ile sürekli av-avcı popülasyon modelinin dinamik yapısı analiz edilmiştir. Analiz edilen modeller aynı çevreyi paylaşan ve birbirleriyle etkileşim içinde bulunan iki popülasyonu içermektedir. Lineer olmayan dinamik sistemler yaklaşımıyla modellenen bu popülasyonların zamana göre değişimi, ayrık sistem için fark denklemleri, sürekli sistem için adi diferensiyel denklemler ile ifade edilmiştir. İlk olarak ayrık av-avcı modeli ele alınarak modelin pozitif denge noktasının varlığı ve tekliği gösterilmiştir. Ardından bu pozitif denge noktasının kararlı olabilmesi ve bu denge noktasında Flip çatallanma ve Neimark-Sacker çatallanmanın görülebilmesi için gerekli koşullar belirlenmiştir. Daha sonra merkez manifold teoremi ve çatallanma teorisi kullanılarak bu koşulların sağlandığı teorik olarak ispatlanmıştır. Elde edilen bu analitik çalışmaları desteklemek amacıyla bazı örnek parametre değerleri ele alınmış ve bu parametre değerleri için sistemin faz portreleri ve çatallanma diyagramı elde edilmiştir. Tezin diğer yarısı ayrık sistemin Euler metodu kullanılarak elde edildiği sürekli av-avcı sistemi için ayrılmıştır. Ayrık sistemdeki temel analizler sürekli sistemde de benzer sırada takip edilmiştir. Öncelikle, sistemin denge noktasının lokal asimtotik kararlı olabilmesi için gerekli koşullar belirlenmiştir. Daha sonra, bu pozitif denge noktasında görülen Hopf çatallanmanın varlık koşulları incelenmiştir. Bu çatallanmanın varlığı ise, çatallanma parametresi olarak Allee sabiti kullanılarak Hopf çatallanma teorisi ve normal form teorisi aracılığıyla gösterilmiştir. Yapılan analizlere göre, av popülasyonu üremek için eş bulmakta zorlandığından Allee etkisi av popülasyon yoğunluğunu azaltmıştır. Ek olarak, av popülasyonu avcı popülasyonları için birincil besin kaynağı olduğundan, Allee etkisi avcı popülasyon yoğunluğunu da azaltmıştır. Öte taraftan, daha düşük popülasyon yoğunluğunda, artan Allee etkisinin süperkritik Hopf çatallanmasına, güçlü Allee etkisinin ise subkritik Hopf çatallanmasına yol açtığını gözlenmiştir. Başka bir deyişle, Allee etkisi arttıkça kararlıdan kararsıza ve kararsızdan kararlıya doğru bir kararlılık geçişi söz konusudur. Dolayısıyla, Allee etkisi hem kararlı hem de kararsız limit döngüleri ortaya çıkarabildiğinden, sistemde farklı iki Hopf çatallanma görülmüştür. Çalışmanın devamında, Allee etkisinin hem av hem de avcı popülasyon dinamikleri üzerindeki etkisi nümerik örneklerle gözlenmiştir. Ayrıca, av-avcı sisteminin bu sistemi oluşturan tüm parametre değerlerine duyarlılığını incelemek için FAST yaklaşımı kullanılmıştır. Burada tek bir parametre değerindeki değişikliğin sistem dinamiği üzerindeki etkisine ek olarak, hangi parametrenin sistem çıktısı üzerinde en etkili olduğu belirlenmiştir. Tez çalışması kapsamında ele aldığımız modellerin analizi, av ve avcı popülasyonları arasındaki dengenin korunmasında Allee etkisinin önemini vurgulamaktadır. Bunların yanı sıra, elde ettiğimiz sonuçlar hem sürekli hem de ayrık av-avcı sistemlerini doğru bir şekilde modellemek ve anlamak için karmaşık ekolojik etkileşimleri dikkate almanın gerekliliğini vurgulamaktadır.

Matematiksel modeller
Pınar Baydemir Daştan
TOBB Economics and Technology University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Markov zincir modeli ve SEIARD modeli kullanılarak Türkiye'deki COVID-19 vaka sayılarının incelenmesi

2019 Aralık ayında Covid-19 salgını Çin'de ortaya çıktıktan sonra, üç ay içerisinde tüm dünyaya yayıldığı, Türkiye'de ilk vakanın 11 Martta görüldüğü ve 1 Nisan 2020 tarihinde ise Covid-19'un tüm Türkiye'ye yayıldığı belirtilmiştir. Bu çalışma ile Covid-19 salgının seyrinin nasıl değişebileceği incelenmiştir. Öncelikle 31 Aralık 2020 tarihine kadar, Türkiye Sağlık Bakanlığının açıkladığı Covid-19 verileri, oluşturulan modellerde kullanılarak, hastalık seyrinin değişimi incelenmiştir. Daha sonra, hastalık süreçlerini birer durum olarak tanımlayıp, durumlar arası geçiş olasılıkları oluşturulmuş; ayrıca hastalığın ilerlemesi, iyileşmesi ve ne oranda yayıldığı incelenmiştir. Bunun için, durumları tanımlayıp ve durumlar arasındaki geçiş olasılıkları tahmin etmeyi sağlayan, en kullanışlı modellerden biri olan, Markov zincir modeli kullanılmıştır (Liu, 2020). Kullanılan Markov zincir modelleri, ölçmeye yardımcı olan, makul ve sezgisel tahminler üreten modellerdir. Ayrıca Covid-19 verilerini, bir istatistik yöntem olan, Vaka Ölüm oranında (CFR) kullanılarak geçiş matrisleri oluşturulmuştur. Bu geçiş matrisleri, oluşturulan modellerde kullanılmıştır. İlk olarak, "Enfekte", "İyileşme" ve "Ölüm" durumları arasında geçişin gözlemlendiği, 3 durumlu Markov zincir modeli oluşturulmuştur. Türkiye Sağlık Bakanlığı'nın 31 Aralık 2019 tarihine kadar yayınlamış olduğu Covid-19 verileri, oluşturulan modelde kullanılarak, vaka ölüm oranları bulunmuştur. 3 durumlu Markov zincir modelinde elde edilen veriler, salgının çok hızlı bir şekilde yayılabileceğini, enfekte sayısının ciddi boyutlara ulaşabileceğini ve vaka ölüm oranının zaman ilerledikçe önüne geçemeyecek duruma ulaşabileceğini göstermiştir. Bu modele yeni durumlar eklenerek, "Enfekte olmayan", "Enfekte olan" (Evde veya hastanede izole edilen), "Enfekte olan" (Hastanede yatan), "Yoğun bakımda olan" ve "Ölüm" durumları arasında geçişin gözlemlendiği, daha karmaşık olan 5 durumlu Markov zincir modeli oluşturulmuştur. 5 durumlu Markov zincir modeli hem geçiçi, hem de tekrar eden durumları içerdiğinden, uzun vadeli ölüm olasılıklarını ve beklenen ölüm zamanlarını elde etmede kullanılabilen bir modeldir. Bu model ile enfekte olan bir kişinin, bir durumdan ölüm anına kadar geçen ortalama ölüm zamanı elde edilmiştir (Romeu, 2020). Daha sonra, Covid-19 salgınını araştırmak için bir matematiksel model olan, SEIARD matematiksel modeli kullanılmıştır (Avila ve ark., 2020). Bu modelin ayrıntılı analizini yapılmış, Covid-19 verilerini kullanarak uygulaması yapılmıştır. Bu modelle temel üreme sayısını (RO) hesaplayıp günlük enfekte, ölüm ve iyileşme oranlarını tahmin edilmiştir. Hataları en aza indirgeyerek, SEIARD matematiksel modelinin parametrelerini raporlanan verilere göre oluşturulmuş, 31 Aralık 2021 tarihinden sonra salgının gelişimi tahmin edilmiştir. Bunun için diferansiyel denklem modeli kullanılmıştır. Model altı alt popülasyonun dinamiklerinden oluşmuştur. Kurulan 6 popülasyonlu SEIARD matematiksel modeli ile vaka ölüm oranındaki değişim incelenmiştir. SEIARD matematiksel modeli ile elde edilen veriler, salgının zamanla azaldığını ve yok olma eğilimine girdiğini göstermiştir. Daha sonra Matlab programı yardımıyla modeller oluşturularak sonuçlar ve grafikler elde edilerek incelenmiştir.

Bulaşıcı hastalıklarCOVID 19Markov zinciri+1
İsmail Tekşut
Siirt University · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Proje bazlı personel çizelgeleme için matematiksel model önerisi: Savunma sanayi uygulaması

Günümüz artan rekabet koşullarında personellerin minimum maliyetle maksimum fayda sağlayacak şekilde ve belirli kısıtlar altında çizelgelenmesi, kâr amacı olan veya olmayan her organizasyonun ortak problemidir. Ar-Ge personeli çalıştıran ve proje bazlı çalışan Savunma Sanayi firmalarında ise personellerin projelere en çok fayda sağlayacak şekilde çizelgelenmeleri öncelikli amaç olmaktadır. Personel çizelgeleme problemi literatürde çok çalışılan bir konu olmasına rağmen daha çok vardiya çizelgeleme problemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada proje bazlı çalışan organizasyonlarda personellerin projelere çizelgelenmesi için bir matematiksel model önerilmiş ve Ankara'da faaliyet gösteren bir savunma sanayi firmasından alınan örnek bir veri seti ile elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir. Literatürdeki birçok çalışmadan farklı olarak personellerin eş yeteneklere sahip olduğu varsayımı kullanılmamış olup; günlük periyotlarda değil, aylık periyotlarda projelerin işgücü ihtiyacı ve personellerin aylık harcayabilecekleri işçilik saatleri göz önünde bulundurulmuştur. Savunma sanayi firmalarında da diğer organizasyonlar gibi maliyetin belirlenen sınırlar dışına çıkmaması kritik olsa da projelerin zamanında ve istenilen kalitede tamamlanması ve bunun için de alanında uzman Ar-Ge personellerinin projelere sağlayabilecekleri en çok katkıyı sağlaması savunma sanayi firmalarının birinci önceliği olmaktadır. Hem projelerin hem personellerin sahip oldukları kısıtlar göz önünde bulundurularak personellerin projelere maksimum fayda sağlamasını amaçlayan çalışma, kaynak yöneticilerinin karar verme süreçlerini kısaltacak olup daha verimli çizelgelemeler yapmalarını da sağlayacaktır.

Araştırma-geliştirmeDoğrusal programlamaMatematiksel modeller+6
Özge Elcan Ağartan
Hacettepe University
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Sine-Gordon açılım metodu ve rasyonel sine-Gordon açılım metodunun uygulamaları üzerine

Bu çalışmada, ilk olarak (2+1) boyutlu lineer olmayan modifiye edilmiş Quantum Zakharov-Kuznetsov denklemine bazı yeni analitik çözüm elde etmek için sine-Gordon açılım metodu (SGEM) ve rasyonel sine-Gordon açılım metodu (RSGEM) uygulanmıştır. İkinci olarak, elektrik devresi iletim denkleminin bazı önemli özelliklerini elde etmek için yine SGEM ve RSGEM metotları uygulanmıştır. Çözümlerde bulunan parametrelerin farklı değerleri için iki boyutlu, üç boyutlu ve contour grafikleri paket programlar kullanılarak çizilmiştir. Bulunan çözümlerin ve parametrelerin önemli özelliklerine göre kapsamlı bir sonuç sunulmuştur.

MatematikMatematiksel modellerMatematiksel yöntemler
Halil Şençiçek
Harran University · Institute of Graduate Studies in Science
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Lise öğrencilerinin matematiksel örnek üretme stratejilerinin ve yaratıcılıklarının incelenmesi

Araştırmacıların ve eğitimcilerin önemli görevlerinden bir tanesi de problem çözme becerileri geliştirmiş yaratıcı bireyler yetiştirmektir. Bu sürecin öğrenci merkezli olması birçok avantajı beraberinde getirecektir. Matematik dersinde ezberden uzak, kavramları bilen ve bunları gerektiğinde kullanabilecek nesillere ihtiyaç duyulmaktadır. Eğitim öğretim ortamında etkili bir şekilde kullanılacak matematiksel araçlarla bu ihtiyaçlar giderilebilir. Bu nedenle öğrencileri, öğretim sürecinin bir parçası haline getiren örnek üretme stratejilerindeki öğrenci başarısını incelemek ve bu sürecin öğrencilerin yaratıcılığını ortaya çıkarmada kullanılması bu araştırmanın öncelikli amacı olmuştur. Araştırmada iki soruya cevap aranmıştır; 'Lise öğrencilerinin örnek üretme stratejilerindeki başarıları ne düzeydedir?' ve 'Lise öğrencilerinin matematiksel yaratıcılıkları ne düzeydedir?'. Bu soruların cevapları örnek üretme stratejisine ait 13 farklı açık uçlu soruya öğrencilerin ürettikleri örnekler ile aranmıştır. Karma yönteme sahip araştırma, 2021-2022 döneminde toplam 50, 11. sınıf öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma 3 farklı lisede yürütülmüştür. Araştırmanın verileri 13 açık uçlu soru içeren örnek üretme envanteri ve yaratıcılık puanlarına göre belirlenen 8 farklı öğrenci ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ile elde edilmiştir. Öğrencilerin matematiksel yaratıcılık puanları akıcılık, esneklik ve orijinallik alt boyutları incelenerek elde edilmiştir. Bu araştırmanın sonucunda öğrencilerin örnek üretme stratejilerinin kısıtlaması daha fazla olan sorularında daha az örnek ürettikleri görülmüştür. Bu durum, kısıtlaması daha fazla olan soruların matematiksel yaratıcılık puanlarının daha düşük olmasına da neden olmuştur. Bu duruma neden olan bireysel farklılıklardan bazıları öğrencilerin yanlış yapmaktan korkmaları, kavrama ilişkin tanımları bilmemeleri, tanımı uygularken zorlanmalarıdır. Araştırmanın sonunda örnek üretme envanterinin hem yaratıcılığı geliştirmesi hem de öğrencilerin kavramlara ilişkin bilişsel haritasını ortaya çıkarmak için etkili bir araç olarak kullanılabileceği yönünde sonuçlara ulaşılmıştır.

Lise öğrencileriMatematikMatematik eğitimi+3
Neslihan Tangal
Hacettepe University · Institute of Educational Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Türkiye'de matematik eğitimi araştırmalarındaki matematiksel model oluşturma etkinliklerinin incelenmesi

Tasarlanan bir öğretim yaklaşımı öğrencilerin motivasyonunu artırarak onları üst düzey düşünmeye yönlendirecek, disiplinler arası bağ kurabilecek, okulda öğrendiği bilgileri gerçek yaşama transfer etmesini sağlayabilecek, etkin ve yaratıcı çözüm üretebilme, analiz edebilme ve genelleme yapabilme gibi becerileri kazandıracak düzeyde olmalıdır. Model oluşturma etkinlikleri öğrencilerin karşılaştıkları bir problemi basitleştirme, tabloları, şekilleri, grafikleri kullanarak alt problemleri ve verileri analiz etme; yapıları keşfetme, problemin sonucu hakkında tahminlerde bulunma, verilerden eşitlikler elde etme ve bunları kullanıp test etme gibi problem çözme becerilerinin gelişmesini sağlamaktadır. Tüm bu beceriler matematiksel modellemenin önemini vurgulamakta ve bireylerin okul sonrası iş ve meslek hayatlarında nitelikli, yaratıcı ve üretken birer eleman olmalarını sağlayacaktır. Öğrencilerin matematiğe ilgilerinin çekilmesi, matematiği sevmeleri, kavramları içselleştirmeleri için anlamlı öğrenmeye dayalı matematiksel model oluşturma etkinlikleri ile öğretimin önemi her geçen gün artmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de yapılmış matematik eğitimi araştırmalarında yer alan matematiksel model oluşturma etkinliklerinin alanyazında yer alan Lesh ve Doerr (2003) tarafından verilen model oluşturma etkinlikleri prensipleri bağlamında incelenmesidir. Araştırmada araştırmacılar ve matematik eğitimcilerinin faydalanabilmesi amacıyla Model Oluşturma Etkinliği incelemesi için bir model oluşturulması hedeflenmiştir.

Araştırma verileriBilimsel araştırmalarMatematik+3
Timuçin Yarkın
Hacettepe University · Institute of Educational Sciences
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Ortaokul matematik öğretmenlerinin farklı kesir şemaları bağlamında model kullanmaya yönelik pedagojik tercihlerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı ortaokul matematik öğretmenlerinin farklı kesir şemaları ve kesir işlemleri içeren durumlarda matematiksel modelleri kullanmaya yönelik tercih ve performanslarının incelenmesidir. Durum çalışması tarama araştırması deseninin (case study survey method) kullanıldığı araştırmanın katılımcılarını Ordu İli Altınordu ilçesinde görev yapmakta olan on beş matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmanın katılımcılarının tespitinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme ile ölçüt örnekleme yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Buna göre araştırmada yer alan öğretmenlerin en az 10 yıl mesleki deneyime sahip olmaları ve merkez ilçede görev yapıyor olmaları ölçüt olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada öğretmenlerin kesir şemaları ve kesir işlemlerini içeren durumlarda matematiksel model kullanmayı tercih etme durumlarını belirlemek için veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilmiş olan ve 13 adet 5'li likert tipi maddeden oluşan Model Kullanma Tercihlerine Yönelik Anket (MKTA), katılımcı öğretmenlerin farklı kesir şemalarına ve kesir işlemlerine yönelik durumlarda matematiksel modelleri kullanmaya yönelik performanslarının incelenmesi amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulmuş olan ve 13 adet açık uçlu sorudan oluşan Model Kullanmaya Yönelik Açık Uçlu Sorular (MKS) ile yarı yapılandırılmış görüşmeler kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre katılımcı öğretmenlerin kesir şemaları göz önüne alındığında genel olarak sırasıyla dikdörtgen modeli-daire modeli-sayı doğrusu modeli ve son olarak nesne modelini, kesir işlemleri göz önüne alındığında ise dikdörtgen modeli-sayı doğrusu modeli-daire modeli ve son olarak nesne modelini kullanmayı tercih ettikleri görülmüştür. Dolayısıyla öğretmenlerin farklı kesir şemalarına ve kesir işlemlerine yönelik durumlarda genel olarak sürekli modelleri tercih ettikleri, ayrık modellere ise başvurmadıkları söylenebilir. Öğretmenlerin farklı kesir şemaları ve kesir işlemlerini içeren durumlarda model kullanma performansları incelendiğinde ise yinelemeli kesir şeması içeren durumlar dışında genel olarak performans düzeylerinin yeterli olduğu, yinelemeli kesir şeması içeren durumlarda katılımcı öğretmenlerin ancak kısmen yeterli performanslar sergileyebildikleri görülmüştür. Kesir işlemlerine yönelik performanslar incelendiğinde ise öğretmenlerin çarpma ve bölme işlemleri dışında genel olarak yeterli düzeyde performanslar sergiledikleri görülmüştür. Çarpma işleminde öğretmen performansları kısmen yeterli düzeyde yer alırken bölme işleminde ise büyük oranda yetersiz düzeyde kalmıştır. Öğretmenler genel olarak matematiksel modelleri öğrenmeyi destekleyecek bir araç olarak değil, araştırma sürecinde kendilerine verilen görevleri tamamlamak için kullanmış ve çoğu durumda ilgili modeli oluşturabilmek için işlemsel bilgiden yararlanmışlardır. Bu bağlamda öğretmenlerin farklı kesir şemalarına ve kesir işlemlerine yönelik durumlarda kullandıkları modellerin, genel olarak mevcut duruma ilişkin kavramsal anlamları ve farklılıkları tam olarak içermediği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Kesir Şemaları, Model Kullanma, Ortaokul Matematik Öğretmenleri, Pedagojik Tercihler.

KesirlerMatematiksel modellerPedagojik süreçler+1
Yavuz Turan
Ordu University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Ortaokul matematik öğretmen adaylarının model oluşturma süreçlerinin problem kurma ve çözme bağlamında incelenmesi

Bu araştırmada ortaokul matematik öğretmen adaylarının kesir öğretiminde model oluşturma performanslarının problem kurma ve çözme bağlamında incelenmesi ve model kullanmaya yönelik görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, bir devlet üniversitesinin ilköğretim matematik öğretmenliği programında öğrenim gören ve 54 kişiden oluşan son sınıf öğretmen adayları oluşturmaktadır. Katılımcıların seçiminde amaçlı örnekleme yöntemlerinden uygun örnekleme yöntemi ile ölçüt örnekleme yöntemleri birarada kullanılmıştır. Bu araştırmada kullanılan veri toplama araçları Problem Kurma Görevleri (PKG), Problem Çözme Görevleri (PÇG), Model Oluşturma Görevleri (MOG) ve Görüş Formu (GF)'dur. Problem kurma görevleri, katılımcı öğretmen adaylarının farklı kesir şemaları ve kesir işlemleri içeren durumlara yönelik problem kurma becerilerini incelemek amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulmuştur. Problem çözme görevleri, katılımcı öğretmen adaylarının farklı kesir şemaları ve kesir işlemleri içeren durumlara yönelik PKG'de kurmuş oldukları problemleri çözmelerine yönelik görevlerdir. Model Oluşturma Görevleri araştırmaya yardımcı ve tamamlayıcı nitelikteki tamamlayıcı veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. MOG öğretmen adaylarının farklı kesir şemaları ve kesir işlemlerine yönelik durumlarda daire modeli, dikdörtgen modeli, sayı doğrusu modeli ve küme modelinin herbirini nasıl kullandıklarını ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Görüş formu ise, araştırmacılar tarafından öğretmen adaylarının kesir öğretiminde model kullanmaya yönelik görüşlerini ortaya çıkarmak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde betimsel ve içerik analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. İçerik analizinde tümevarımcı bir yaklaşım izlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre öğretmen adaylarının problem kurma ve model kullanarak problem çözme görevlerinin her ikisinde de farklı kesir şeması ve kesir işlemleri içeren durumların yarısına yakın bir bölümünde başarılı performans sergileyemedikleri görülmüştür. Dolayısıyla öğretmen adaylarının problem kurma ve model kullanarak problem çözme süreçlerinde tam olarak yeterli performans sergileyemedikleri ve kesirlerle ilgili bazı kavramsal bilgi eksikliklerine sahip oldukları söylenebilir. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının problem kurma ve model kullanarak problem çözme süreçlerinin her ikisinde de kısmi kesir şeması, yinelemeli kesir şeması, kesirlerle çıkarma işlemi ve kesirlerle bölme işlemi görevlerinde başarılı performans sergileyemedikleri görülmüştür. Bunun dışında öğretmen adayları en düşük performansı kesirlerle bölme görevlerinde göstermişlerdir. Öğretmen adaylarının problem kurma, problem çözme ve model oluşturma görevlerinde gösterdikleri performanslar karşılıklı olarak incelendiğinde ise en fazla oranda gözlenen durum tüm görevlerin başarıyla tamamlandığı durumlardır. Bundan sonra gelen durumlarda ise öğretmen adayları problem kurmada başarısız olmuş ve diğer görevleri boş bırakmışlar veya tüm görevleri boş bırakmışlardır. Elde edilen bu bulgular problem kurma sürecindeki performans ile diğer durumlardaki performansların birbirinden bağımsız olmadığı biçiminde yorumlanmıştır. Görüş formundan elde edilen bulgular incelendiğinde ise öğretmen adaylarının kesir öğretiminde model kullanmaya yönelik düşüncelerinin olumlu olduğu ve genel olarak modellerin kavramsal öğrenmeyi desteklediği, soyut kavramları somutlaştırmaya yardımcı olduğu ve kalıcı öğrenmeyi sağladığı yönünde fikirlere sahip oldukları görülmüştür. Farklı modeller göz önüne alındığında öğretmen adayları en çok dikdörtgen modelini, daha sonra ise sırasıyla sayı doğrusu modeli, küme modeli-daire modeli kullanımını tercih ettiklerini söylemişlerdir. Öğretmen adaylarının çoğunun sürekli modelleri ayrık modellere göre tercih ettiği ve ayrık modellerin anlaşılması güç ve kafa karıştırıcı olduğunu düşündükleri görülmüştür.

KesirlerMatematik eğitimiMatematiksel modeller+3
Elif Şenkal
Ordu University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2025
00
Master'sOpen AccessTR

İnsani yardım lojistiğinde tesis yer seçimi ve rotalama problemi için bir matematiksel model önerisi

Sayısı giderek artan afetler, çok sayıda can ve mal kaybına neden olmaktadır. Bu kayıpların en aza indirilmesi amacıyla sürdürülen insani yardım lojistik faaliyetlerinin etkili bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda afetzedelerin ihtiyaçlarının en hızlı ve en uygun maliyetle karşılanması için tesis konumlarının belirlemesi ve buna bağlı olarak dağıtım planı oluşturulması gerekmektedir. İnsani yardım lojistiğinde tesis konumu ve araç rotalama kararları verilmesinde afetin sebep olduğu altyapı hasarlarının ve talebin belirsizliği gibi belirsizliklerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, insani yardım faaliyetlerinde bulunan kuruluşlara bir karar destek model önerisi sunmaktır. Bu kapsamda insani yardım lojistiğinde tesis yer seçimi ve rotalama problemi için olasılıklı iki amaçlı karışık tam sayılı doğrusal programlama modeli önerilmektedir. Bu modelin amaçlarından birini maliyet minimizasyonu, diğerini ise seyahat süresi minimizasyonu oluşturmaktadır. Maliyet minimizasyonu; araç sabit maliyetini, tesis sabit maliyetini ve yakıt maliyetini içermektedir. Bu doğrultuda yakıt tüketiminin hesaplamasına ilişkin değerlendirmelerde bulunulmaktadır. Önerilen model heterojen araç filo yapısını ve afet sonrasında yolların kapanma durumunu dikkate almaktadır. Bununla birlikte afetzedelerin taleplerinin belirsizliği de göz önünde bulundurulmaktadır. Modelin doğruluğu ve uygulanabilirliği, İstanbul ili Kartal ilçesinde meydana gelebilecek olası bir depremi ele alan örnek olay ve sonrasında yapılan nümerik analizlerle gösterilmektedir. Bu çerçevede yapılan nümerik analizlerle gerçek hayatta karar vericilere destek niteliğinde karşılaşılabilecek durumlar üzerinde durulmaktadır. Nümerik analizler toplam maliyet ve seyahat süresi arasındaki ödünleşmeyi ortaya koymaktadır. Ayrıca, heterojen araç filosu kullanma, talebin belirsizliği ile yol kapanma durumunun dikkate alınmasının sağlamış olduğu avantajlar değerlendirilmektedir.

AfetlerHeterojenHeterojen araçlar+7
Sedanur Temiz
Hacettepe University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2021
00
Master'sOpen AccessTR

Sürdürülebilir envanter rotalama problemi için bir matematiksel model önerisi

Son yıllarda sera gazı salınımı ve küresel ısınma gibi olumsuz çevresel şartların artması sonucunda dünya genelindeki ekolojik farkındalık seviyesi yükselmiştir. Bununla birlikte iş kazası sayısı ve gürültü seviyesinin artması gibi sosyal hakların azalması ile de sosyal sürdürülebilirlik ön plana çıkmıştır. Dolayısıyla işletmelerin operasyonlarını çevresel ve sosyal dışsallıkları dikkate alarak gerçekleştirmeleri kaçınılmaz olmuştur. Küreselleşme ve artan rekabet ortamı ile birlikte maliyetlerini azaltmak isteyen işletmeler lojistik operasyonlarındaki en yüksek maliyet kalemlerinden olan envanter ve taşımacılık faaliyetlerinin verimliliğine yoğunlaşmaktadır. Literatürde hem envanter hem de rotalama kararlarını eş zamanlı ele alan envanter rotalama problemi, araştırmacılar tarafından sıklıkla çalışılmaktadır. Bu çalışmada sürdürülebilir envanter rotalama problemi için karışık tam sayılı doğrusal programlama modeli önerilmektedir. Geliştirilen matematiksel modelde maliyet minimizasyonu sağlanmaya çalışılırken çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik ile ilişkili konulara da önem verilmektedir. Bu çalışmayı literatürde bulunan benzer çalışmalardan ayıran özellikler; detaylı yakıt tüketiminin hesaplanması, bozulabilir ürünler için soğutmalı araç kullanımını dikkate alması, elde kalan atık ürünlerin toplanarak gıda atık ayrıştırma merkezine bırakılması ve çalışanlara çalışma saatlerini düzenleme hakkı vermesidir. Ayrıca, gerçek hayat problemlerini daha iyi ele alabilmek için müşteri taleplerindeki belirsizlik dikkate alınmıştır. Nümerik analizler sonucunda, geliştirilen matematiksel modelin kullanımı ile çalışanlara çalışma saatlerini düzenleme avantajı sağlaması bakımından sosyal sürdürülebilirliğe, atık ürünlerin toplanması ve yakıt tüketiminin minimize edilmesi ile de çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlandığı gözlenmektedir. Anahtar Sözcükler Lojistik yönetimi, sürdürülebilirlik, satıcı güdümlü envanter, envanter rotalama problemi, kapalı döngü tedarik zinciri

EnvanterKapalı döngü tedarik zinciri ağ tasarımıLojistik+5
İlker Köseli
Hacettepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2021
00
Master'sOpen AccessEN

Investigation of prospective mathematics teachers' mathematical modeling processes

In this study, prospective mathematics teachers' mathematical modeling processes while they engaged in modeling activities were investigated. The change in their opinions about mathematical model and modeling after they experienced the modeling process was also examined. For that purpose, two modeling activities were implemented to understand how prospective mathematics teachers experience modeling processes, and a pre- and post-questionnaire were applied to find out the change in their opinions. This study was conducted as a phenomenological qualitative study with prospective mathematics teachers. The results showed that some of prospective teachers changed their opinions about mathematical model and modeling after the implementations of the modeling activities. Most of them explained mathematical models by relating real-life and as a visualizing/teaching method whereas they usually explained it by giving examples before the implementations of the modeling activities. Besides, prospective teachers usually explained mathematical modeling by relating real-life while they explained it as a method to visualize/make abstract things more concrete before they engaged in the modeling activities. On the other hand, it was observed that most of the modeling cycle elements were observed throughout the study although most of PTs did not have any experience of modeling activity before this study. All of the groups experienced basically three elements of modeling cycle: formulating a model, computing a solution of the model, and reporting the solution. In addition, some of them experienced also the interpreting the solution, validating the conclusions, and formulating a new or modified model elements of the modeling cycle.

Candidate teachersMathematicsMathematics lesson+5
Sultan Toy
Boğaziçi University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2019
00
DoctorateOpen AccessTR

Bir turbojet motor için matematik model ve denetleyici tasarımı

Bu tezde, havacılıkta kullanılan küçük ölçekli bir turbojet motorun doğrusal olmayan matematiksel modeli oluşturulmuş ve daha sonra oluşturulan model için rölanti hızı ve maksimum hız çalışma zarfında görev yapacak denetleyici tasarımı yapılmıştır. Model, MATLAB/Simulink üzerinde oluşturulmuştur. Doğrusal olmayan matematiksel model yapısı, termodinamik denklemleri (enerji, kütle ve momentumun korunumu yasaları) ve bazı cebirsel fonksiyonları kapsamaktadır. Kompresör ve türbin bileşenlerinin performans parametrelerinin hesaplanmasında Adaptif Sinirsel Bulanık Çıkarım Sistemi metodu tercih edilmiştir. Denetleyici tasarımı geliştirilmiş PID yapısı kullanılarak yapılmıştır. Önerilen farklı denetleyici yapıları, motorun farklı çalışma noktaları ve çalışma noktaları arası geçiş durumları için simülasyonlar yapılarak test edilmiştir.

Gaz türbinli motorlarMatematiksel modellemeMatematiksel modeller+2
Işıl Yazar
Anadolu University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
Master'sOpen AccessTR

Sınıflandırma problemleri için matematiksel programlama temelli çözüm yaklaşımları

Yeni teknolojiler, araçlar ve yöntemler insan hayatını kolaylaştırmak amacıyla geliştirilmiş ve geliştirilmeye de devam etmektedir. Örneğin görüntü tanıma yöntemiyle kimlik tespiti, bir hastalığın teşhis edilmesi, el yazılarının metine dönüştürülmesi gibi konular araştırmacıların ilgisini çekmiş ve bu konularda daha hızlı ve doğru sonuç verecek yöntemler geliştirmeye yönlenmiştir. Bu çalışmada bu amaçlara hizmet edebilecek Çok Yüzlü Konik Fonksiyonlar algoritmalarına yeni matematiksel modeller eklenerek sınıflandırıcıların oluşturulması, özellikle de bu yaklaşım temelli yeni modeller geliştirilerek yaklaşımlarının incelenmesi ve yeni bir yaklaşım önerilmesi, son olarak da Çok Yüzlü Konik Fonksiyonlar temelli algoritmaların kümeleme temelli yaklaşımlarla geliştirilmesi üzerine çalışılmıştır. Süre ve başarı oranlarında verimlilik sağlanmaya çalışılmıştır.

KümelemeMatematiksel modellerSınıflandırma+1
Müge Acar
Anadolu University · Institute of Graduate Studies in Science
2015
00
Master'sOpen AccessTR

Gezgin hırsız problemi için matematiksel model ve genetik algoritma

Bu makalede, iyi bilinen Gezgin Satıcı Problemi (GSP) ve Sırt Çantası Problemlerinin (SÇP) birleşimi olmakla beraber doğrusal olmayan kombinatoryal bir problem olan Gezgin Hırsız Problemi (GHP) ele alınmıştır. GHP'nin çözülmesi, içerdiği iki NP-zor optimizasyon problemin yanısıra içerdiği doğrusal olmayan süre kısıtı nedeniyle de zordur. Problemin amacı, bir hırsızın tüm düğümleri ziyaret ettiği ve maksimum faydayı elde etmek için hangi düğümden hangi eşyanın alınması gerektiğini belirleyen bir toplama planını oluşturmaktır. Ele alınan problem için bir matematiksel model ve büyük boyutlu problemlerin çözülmesinde karşılaşılan zaman karmaşıklığı nedeniyle de iki farklı genetik algoritma geliştirilmiştir. Geliştirilen algoritmaların performansları farklı özelliklerdeki test problemleri kullanılarak karşılaştırılmıştır.

Genetik algoritmalarGezgin satıcı problemiMatematiksel modeller+1
Kübra Yıldırım
Eskişehir Osmangazi University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Bitkisel kaynaklardan biyoaktif bileşenlerin ekstraksiyon süreçlerinin model tabanlı optimizasyonu

Son yıllarda antibiyotiklere artan direnç, sentetik bileşen kullanımına bağlı gelişen kronik rahatsızlıklar gibi nedenlerle doğal bileşenlerin kullanımı gittikçe önem kazanmaktadır. Doğal bileşenlerin yan etkisinin olmamasının yanında insan sağlığı için faydaları bu bileşenlere olan ilgiyi de arttırmaktadır. Biyoaktif bileşenler bitkilerin farklı kısımlarında doğal olarak bulunan ve çeşitli biyolojik aktivitelere sahip yapılardır. Bu bileşenlerin bitkiden uygun yöntem ile biyoaktif yapısının bozunmadan, yüksek verimle elde edilmesi kritik öneme sahiptir. Ayrıca elde edilen ekstraktın ve/veya bileşenlerin antioksidan özelliğinin belirlenmesi önemlidir. Bu çalışmada nar kabuğu, meyan kökü ve menengiç tohumu örnekleri geleneksel ve yeşil yöntemlerle ekstrakte edilmiştir. Elde edilen ekstraktların in vitro antioksidan kapasitesi (DPPH (2,2difenil-1-pikrilhidrazil) analizi, ABTS (2,2′-azino-bis(3etilbenzotiazolin-6-sulfonik asit) analizi, demir (III) indirgeme kapasitesisi (FRAP), toplam fenolik madde (TFM), toplam flavonoid madde (TFVM) ve saponin analizi temel alınarak değerlendirilmiştir. En yüksek antioksidan kapasite nar kabuğu ve meyan kökü için genel olarak ultrason destekli ekstraksiyon yöntemi ile elde edilirken menengiç tohumu için solvent ekstraksiyonu daha etkili olmuştur. Antimikrobiyal analizlerde S. aureus için en etkili ekstrakt nar kabuğu TFVM ekstraktı, E. coli üzerinde nar kabuğu DPPH ekstraktı ve P. digitatum üzerinde nar kabuğu TFVM ekstraktı olmuştur. Optimum noktalarda elde edilen ekstraktların GC-MS ile bileşen profili incelendiğinde;nar kabuğu ve meyan kökü için ultrason destekli ekstraksiyon ile elde edilen ekstraktlarda bileşen çeşidinin daha fazla olduğu bunu mikrodalga destekli ekstraksiyon, soxhlet ve solvent ekstraksiyonunun takip ettiği görülmüştür. Menengiç tohumu için elde edilen ekstraktlarda ise hem ultrason hem de solvent ekstraksiyonu ile elde edilen ekstraktların bileşen çeşidinin yoğun gözlendiği bunu mikrodalga ve soxhlet ekstraksiyonunun takip ettiği gözlenmiştir. Sonuç olarak, her bitki türü ve/veya bileşen grubu için uygun ekstraksiyon yöntemi ve çalışma koşullarının farklılık gösterebileceği; bu koşullarda elde edilen bileşen profili doğrultusunda antioksidan ve antimikrobiyal aktivitelerin de çeşitlilik gösterebileceği tespit edilmiştir.

FitoekstraksiyonMatematiksel modellerSüreç optimizasyonu
Zehra Akıncı
Fırat University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Piyasa dengesi üzerine kesirli mertebeden matematiksel modellemeler

Bu tezde, ele aldığımız ekonomik matematiksel modellemelerin Caputo, Caputo Fabrizio (CFC) ve Genelleştirilmiş Mittag-Leffler, Atangana Baleanu (ABC) gibi kesirli mertebeden türevler yardımıyla analiz edilmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede tezimiz beş bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci bölümde tezde gerekli temel bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde lokal ve lokal olmayan türevler arasındaki farklar, dördüncü bölümde Caputo, CFC, ABC, Genelleştirilmiş ABC gibi kesirli türevlerin klasik durumda piyasa dengesine ilişkin ekonomik modelleri incelenmiştir. Son bölümde sonuçların genel değerlendirmesi şekiller ile sunulmuştur.

Baleanu, AtanganaCaputo, FabrizioLiouville yöntemi+2
Serpil Yıldırım
Fırat University · Fen Bilimleri Enstitüsü
2023
00
DoctorateOpen AccessTR

Polimer matrisli kompozit malzemelerin mekanik özelliklerinin incelenmesi

Bu çalışmada, kırpılmış cam, karbon ve aramid elyaf takviyeli polipropilen, polietilen, poliamid 6 ve poliamid 12 kompozitlerinin mekanik özelliklerinin değerlendirmesi yapılmıştır. Aynı imalat yöntemi ve koşulları altında kompozit elemanların hacimsel oranları değiştirilerek kompozitlerde varyasyonlar elde edilmiştir. Takviye ve matris malzemeleri ekstrüzyon yöntemiyle karıştırıldıktan sonra pres kalıplama tekniği ile kompozit malzemeler plaka şeklinde üretilmiştir. Daha sonra üretilen kompozitlerin çekme, 3 nokta eğilme, düşme ağırlık ve sertlik testleri gerçekleştirilmiş ve kırık yüzeylerin yüzey morfolojisi Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) ile incelenmiştir. Daha sonra her bir değişkenin (elyaf ve matris tipi, elyaf katkı içeriği) test sonuçları üzerindeki etkinliğini gözlemlemek için S/N değerleri kullanılarak ANOVA analizi ve F-Testi gerçekleştirilmiştir. Hesaplanan F değerleri, kritik F değerlerinden daha büyük olduğu görülmüştür. Hedeflenen %95 güven seviyesini sağlanmıştır. Elde edilen deneysel verileri en küçük kareler optimizasyon yöntemiyle matematiksel model geliştirilmiştir. Son olarak deney sonuçlarına göre en uygun karışımın mekanik özellikleri kullanılarak, doğalgaz altyapısında kullanılan PE125 borunun sonlu elemanlar metodu ile numerik analizi yapılmıştır.

AramidlerBorularLif takviyeli polimerler+4
Ali Arı
Bursa Uludağ Üni̇versi̇ty · Institute of Graduate Studies in Science
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Farklı yöntemlerle kurutulan enginarların (Cynara cardunculus L. Var. Scolymus) fizikokimyasal özelliklerinin araştırılması ve kurutma karakteristiklerinin matematiksel modellenmesi

Bu çalışmada Bayrampaşa enginar (Cynara cardunculus var. scolymus L.) tablalarında 2 farklı ön işlem (suda haşlama ve buharda haşlama) ve farklı parametreler ile 3 farklı kurutma yöntemi (konveksiyonel kurutma, mikrodalgada kurutma ve vakum altında kurutma) uygulanarak kurutulan enginarların antioksidan aktiviteleri ve fizyolojik değişimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada taze enginar kabinde pH, titrasyon asitliği, toplam kuru madde analizleri yapılmış olup, hem taze enginar kalbinde hem de kurutulmuş enginarda antioksidan kapasite (DPPH, FRAP ve CUPRAC), toplam fenolik bileşik ve renk analizleri yapılmıştır. Bununla birlikte kurutulmuş enginar kalbi örneklerinin matematiksel olarak kurutma modellemeleri yapılmıştır. Taze enginar kalbinin pH değerinin 4,73, titrasyon asitliği değerinin 0,05 g/100 g ve toplam kuru madde miktarının ise 14,09 g/100 g olduğu belirlenmiştir. Kurutulmuş enginarda renk analizleri sonucunda L değerinin 28,35 - 46,25, a değerinin 2,27 - 7,85 ve b değerinin ise 11,84 - 25,51 arasında değiştiği görülmüştür. Antioksidan analiz yöntemlerine göre kurutulmuş enginar örneklerinde antioksidan miktarlarının genel olarak taze enginar kalbine göre oldukça düştüğü gözlemlenmiştir. Kurutulmuş enginar kalbinin antioksidan aktivitesi DPPH yönteminde 5,46 - 6,59 µmol troloks/g kuru ağırlık aralığında, CUPRAC yönteminde 1,40 - 66,98 µmol troloks /g kuru ağırlık FRAP yönteminde ise 1,13 - 20,78 µmol troloks/g kuru ağırlık olarak değişmiştir. Kurutulmuş enginar örneklerinin toplam fenolik bileşen içeriğinin ise 64,54 - 160,24 mg GAE**/100 g arasında olduğu gözlemlenmiştir. Kurutma işlemlerine uygulanan matematiksel modelleme sonucunda R2 (0,9989), RMSE (0,0023) ve x2 (0,00007) değerleri göz önüne alındığında, tüm kurutma yöntemlerinde en uygun sonucun Page ve Modifiye Page modellerinden alındığı tespit edilmiştir.

AntioksidanlarEnginarKurutma+1
Kübra Gizem Şahin
Bursa Uludağ Üni̇versi̇ty
2019
00
Master'sOpen AccessTR

Matematik derslerinde ilişkilendirmeye ne ölçüde yer verilmektedir?: Sınıf içi uygulamalardan örnekler

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin matematik derslerindeki sınıf içi uygulamalarında ilişkilendirmeye ne ölçüde ve nasıl yer verdiklerini ortaya koymaktır. Araştırmanın örneklemini Gaziantep ilindeki farklı ilköğretim okullarında görev yapmakta olan 3 matematik öğretmeni ve 3 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin matematik derslerindeki sınıf içi uygulamaları bir eğitim-öğretim yılı boyunca belirli aralıklarla videoya çekilmiştir. Video kayıtlarının analizleri ile araştırma verileri elde edilmiştir. Elde edilen veriler öğretmenlerin matematik derslerinde ilişkilendirmeye ne ölçüde yer verdikleri; gerçek hayatla ilişkilendirme, kavramın farklı gösterimleri arasında ilişkilendirme, kavramlar arası ve disiplinler arası ilişkilendirme yönlerinden incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında en fazla kavramlar arası ve gerçek hayatla ilişkilendirmeye yer verdiklerini, farklı gösterimler arasında ilişkilendirmeye ise daha az yer verdiklerini göstermektedir. Diğer disiplinlerle ilişkilendirme ise neredeyse hiç yapılmamıştır. Sonuç olarak, öğretmenlerin matematik derslerinde ilişkilendirmeye yeterli düzeyde yer vermedikleri belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: matematiksel ilişkilendirme, gerçek hayatla ilişkilendirme, kavramın farklı gösterimleri arasında ilişkilendirme, kavramlar arası ilişkilendirme, farklı disiplinlerle ilişkilendirme

DisiplinlerarasıGerçekçi matematik eğitimiKavram haritaları+7
Medine Coşkun
Gaziantep University · Institute of Educational Sciences
2013
00
Master'sOpen AccessTR

Bursa'daki hava kirliliğinin matematik modelle incelenmesi

Herhangi bir bölgedeki hava kalitesini tahmin edebilmek için çok sayıda difüzyön modeli geliştirilmiştir. Bu çalışmada, Bursa'daki S02 ve partikül madde konsantrasyonlarını tahmin edebilmek için ATDL ( Atmospheric Turbulent Diffusion Laboratory) dispersiyon modeli kullanılmıştır. Birinci bölümde, Bursa ilinin coğrafî ve meteorolojik durumu ile ildeki nüfus dağılımı anlatılmıştır. Herbir griddeki alan kaynak kuvvetleri, kişi başına düşen yakıt miktarı ve emisyon faktörleri ile ilgili bilgileri kullanarak hesaplanmış ve mevcut kirliliğin durumu hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise, matematik modelin gayesi açıklanmış ve ATDL modeli kullanılarak yapılan çalışmalar hakkında bilgiler verilmiştir. Alan ve nokta kaynaklar için geliştirilen ifadeler anlatılmıştır. Son bölümde ise BASIC dilinde yazılmış program geliştirilerek kirletici konsantrasyonları hesaplanmış ve ölçüm değerleri ile karşılaştınlmışür. Böylece, bu kalibrasyondan sonra çeşitli kontrol stratejileri için kirletici konsantrasyonlarını tahmin edebilmede bu modelin kullanılabileceği gösterilmiştir.

BursaHava kalitesiHava kirleticiler+2
Nedim Vardar
Yıldız Technical University · Fen Bilimleri Enstitüsü
1993
00
Master'sOpen AccessTR

Selülozik kabuk yapılı ayçiçeğinin kurutulması

Ayçiçeklerinin çekirdekleri, tepsili kurutucu yardımıyla 3 farklı sıcaklık ve 3 farklı akış hızı kullanılarak, ön işlem (dondurulma) uygulanmış ve ön işlem uygulanmamış şekilde kurutma işlemi yapılmıştır. 3 farklı sıcaklık olarak cihazın maksimum değeri ve kurutma imkanları göz önüne alınarak 40 – 50 – 60 °C sıcaklıklar seçilmiş ve bu sıcaklıklarda işlem yapılmıştır. Bu sıcaklıklar üzerinde cihazın fanı yardımıyla farklı akış hızları eklenerek, donmuş ve donmamış ayçiçeğinin kuruma işlemi tamamlanmış, nem kayıpları hesaplanmış ve bu verilerle eğrileri ve grafikleri çıkartılmıştır. Akış hızının seçiminde çalışılan tepsili kurutucu cihazın minumum kapasitesindeki değerler seçilmiştir. Bu değerler ; 0,7 – 1 – 1,5 m/s olup hava akış hızları her bir sıcaklığa ek olarak değerlendirilip ayçekirdeklerinin kuruma grafikleri ve nem eğrileri çıkarılmıştır. 3 ayrı sıcaklık, 3 farklı akış hızında kuruma- zaman eğrileri ve nem değerleri hesap edilerek bu eğrilerin minitab programı ile regresyon analizleri yapılmıştır. Program çıktısına göre elde edilen matematiksel denklemlere uygun matematiksel modelleri değerlendirilmiş ve kinetik modelleri incelenmiştir. Bu matematiksel modele ait uygun kuruma kinetik modeli seçilmiştir. Ayçiçekleri toplandığı gibi işlenmemiş ve toplandıktan sonra ön işlem olarak dondurulup kurutma cihazına alınarak farklı sıcaklık ve akış hızlarının, kuruma üzerindeki etkileri gözlenmiş ve sıcaklık artışının kuruma üzerindeki zamanı kısaltan etkisi ve akış hızı artışının kuruma işlemindeki zamanı kısaltan etkisi gözlenerek bu sürelerin birbirleriyle kıyaslanmaları sağlanmıştır. Dondurma işleminin ayçiçeklerinin kurumasında zamanı azaltan bir etkiye sahip olduğu, dondurulan ayçiçeklerinin, aynı sıcaklık ve akış hızındaki direkt olarak kurutma işlemine tabi tutulan ayçiçeklerinden daha hızlı kuruduğu belirlenmiştir. Bu kıyaslamaya ait uygun kurutma kinetiği modeli belirlenmiştir. Uygun sonuçlar için 40 °C sıcaklık ve 1m/s akış hızı seçilerek çıkarılan regresyon analizinde ayçiçeğinin kurutma modelinin Wang ve Singh (1978) modeline en yakın olduğu %98 güven aralığında modelin benzediği belirlenmiştir. Farklı kinetik modellerle işlem denenmiş, fakat güven aralığı en yüksek olan değer Wang ve Singh (1978) kurutma kinetiği modeli olduğu hesaplanmıştır.

AyçiçeğiDondurarak kurutmaKurutma+1
Dila Seray Konukluk
Bursa Technical University · Institute of Graduate Studies
2022
00
Master'sOpen AccessTR

Çok kriterli karar verme yöntemi ile hammaddelerin depolama raflarına ataması için matematiksel modellerin oluşturulması: Bir gıda firmasında uygulama

Çalışmanın konusu, hammaddelerin maksimum miktarda raflara atanmasıdır. Burada alan, stok, palet büyüklüğüne ve hammaddelerin önem seviyelerine dikkat edilmelidir. Mevcut çalışmalarda, raflar ve paletler tek boyutlu/standart ölçülerle hesaplanmaktadır. Gerçek hayattaysa raf, palet boyutları farklı ölçülere sahiptir. Yukarıdaki kısıtlamalar göz önünde bulundurularak önem derecelerine göre optimum miktarların atandığını gösteren model kurulmuştur. ABC analiziyle, A sınıfındaki hammaddeler belirlenmiştir. Çok kriterli karar verme yöntemiyle hammaddelerin önem katsayıları belirlenip doğrusal modelin amaç fonksiyonu oluşturulmuştur. Bu çalışmada, görüşleri alınan 4 uzmanın kendi uzmanlık alanlarına göre hammaddeleri sınıflandırmaya karar verdiği görülmüştür. Örneğin, analist için "Analiz" öneme sahipken, depo yetkilisine göre "Erişim" önemlidir. Farklı görüşleri ve hammaddeler için belirlenen kriterler arasındaki ilişkileri göz ardı etmeden Bulanık Analitik Ağ Süreci kullanılmıştır. Ana kriterler belirlenip 4 uzmanın görüşleri birleştirilmiştir. Birleştirmenin sonucunda kriter ağırlıkları, matematiksel modelin amaç fonksiyonunda karar değişkenlerinin katsayıları olarak kullanılmıştır. Matematiksel modelin kısıt denklemleriyse blok raf sistemlerine ait hücrelerin değişen kapasiteleri ve hammaddelerin maksimum-minimum stok değerlerine göre oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: ABC Analizi, ÇKKV, Raf Atama Problemi, Matematiksel Model, Optimizasyon

Aktiviteye dayalı muhasebeDepo yönetimiGıda sektörü+3
Şakire Nesli Demircioğlu
Hasan Kalyoncu University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2020
00
Master'sOpen AccessTR

Sınıf öğretmeni adayları üzerinde matematiksel modellemeye yönelik bir uygulama örneği

Bu çalışma, sınıf öğretmeni adayları üzerinde matematiksel modellemeye yönelik bir uygulama örneği olması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu araştırma bir durum çalışmasıdır. Araştırma Çukurova Üniversitesi 2019-2020 eğitim öğretim yılı sınıf öğretmenliği 3.sınıfta öğrenim görmekte olan ve matematik eğitimi dersini almış 45 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Çalışma öncesinde sınıf öğretmeni adaylarının model ve matematiksel modellemeye yönelik hazırbulunuşluklarını belirlemek amacıyla ön görüşme formu uygulanmıştır. Daha sonra iki hafta boyunca öğretmen adaylarına araştırmacı tarafından matematiksel modelleme ile ilgili eğitim verilmiştir. Eğitimden sonra sınıf öğretmeni adaylarına matematiksel modellemeye temel oluşturması amacıyla üç adet ısındırma problemi ve üç adet uygulama etkinliği uygulanmıştır. Uygulamanın son aşamasında ise öğretmen adaylarının matematiksel modellemeye yönelik son görüşlerini belirlemek amacıyla öğretmen adaylarına son görüşme formu uygulanmıştır. Ön ve son görüşme formlarından elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Öğretmen adaylarının ısındırma problemleri ve uygulama etkinliklerindeki matematiksel modelleme performansları "matematiksel modelleme performansını ölçmeye yönelik puanlama anahtarı" kullanılarak belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının matematiksel modellemeye yönelik puanları iki kodlayıcı tarafından belirlenmiştir. Kodlayıcılar arasındaki uyum Kappa istatistik tekniği ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda kodlayıcılar arasında önemli derecede bir uyum olduğu görülmüştür. Araştırmanın sonucunda öğretmen adaylarının matematiksel modellemeye yönelik görüşlerinin olumlu yönde değiştiği ve uygulama boyunca yapılan etkinlikler arttıkça öğretmen adaylarının matematiksel modelleme yeterliliklerinde pozitif yönde gelişmeler elde ettikleri görülmüştür. Bununla birlikte bazı öğretmen adaylarının özellikle verilen problemin çözümü için geçerli olacak doğru matematiksel modeli oluşturmada bazı eksikliklerinin devam ettiği görülmüştür. Araştırmadan elde edilen sonuçlar ışığında önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Model, matematiksel modelleme, öğretmen adayları

Aday öğretmenlerMatematikMatematik eğitimi+4
Ahsen Hande Kayadelen
Çukurova University
2022
00

Related subjects