1860-1896 dönemi şair ve yazarlarımızın hatıra, röportaj ve mektuplarında Türk dili ve edebiyatının meselelerine dair görüşleri

Batı etkisindeki Türk edebiyatında hatıra, röportaj ve mektup önemli bir yer tutar. 1860-1896 dönemi şair ve yazarları başta mektup olmak üzere hatıra ve röportajlarda Türk dili ve edebiyatının çeşitli meselelerine dair görüşlerini açıklarlar. Bu dönemde en önemli iletişim araçlarından biri mektuptur. Dönemin yeni edebiyat taraftarları farklı ülke ve diyarlarda yaşamak durumunda kaldıkları için mektup yoluyla birbirleriyle iletişim kurarlar, dil ve edebiyata dair gelişmeleri değerlendirirler. Hatıra ise şair ve yazarların sonradan kaleme aldığı ve güvenirliliği düşük bir türdür. Ancak hatıralarda dil ve edebiyat meseleleri mektuba göre daha geniş bir şekilde ele alınmıştır. Bu dönemle ilgili az sayıda röportajlarda yer alan meselelerin dönemsel yelpazesi oldukça geniştir. Hatıra, mektup ve röportajlarda yer alan dil meseleleri dil ve milliyetçilik bağlamında ele alınır ve dilin yeterliliği, ıslahı, sadeleşmesi ve diğer dillerin Türkçe üzerindeki etkisi konularında yoğunlaşır. Bunun yanında alfabe, imla, gramer, lügat gibi dilin yapısıyla ilgili meseleler; tercüme faaliyetleri ve dilin öğretimi gibi dilin gelişimini etkileyen meseleler yer alır. Edebiyat meseleleri daha çok eski yeni bağlamında ele alınır. Bunun yanında edebiyatın tanımı, fonksiyonu ve kaynağına değinilir. Edebi türlerden şiir, roman ve tiyatro; dönemin şair ve yazarlarının edebi zevkinin değişimi ve gelişimi gibi konularda geniş açıklamalar yapılır. Nazım-nesir karşılaştırması ve eleştiri gibi konularda yeri geldikçe çeşitli görüşler ileri sürülür. Bu çalışmada dönemin mektup, hatıra ve röportajları dil ve edebiyat meseleleri bağlamında değerlendirilmektedir. Söz konusu türlerde yer alan görüşler dönemin makale, mukaddime ve takrizlerinde yer alan görüşlerle karşılaştırılmaktadır.