198 no'lu Besni Şer'iyye sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (R. 1317-1321 / m. 1901-1905)

Tarihi olaylara ve olgulara sahne olan bölgelerde siyasi, askeri, sosyo-kültürel ve ekonomik gelişmelerin yaşanması kaçınılmazdır. Mikro anlamda bölgelerin tarihlerini araştırmak makro anlamda devletlerin ve dünyanın da tarihinin anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Bir gemi kaptanını okyanuslarda hedefine ulaştıracak olan temel kriter pusuladır. Bir tarihçiyi de bölge tarihlerini araştırmak, geçmiş ile geleceği arasındaki tarihsel bağı kurabilmek için hedeflerine ulaştıracak temel kriter başvurduğu belgelerdir. Belgeler ( kaynaklar ), bulgular tarihçinin pusulasıdır. Tarihi olay ve olguların belgeler ışığında sebep-sonuç ilişkisi içerisinde birbirlerini etkilediği görülmektedir. Araştırmamıza konu olan 198 Numaralı Rumi 1317-1321 ( Miladi 1901-1905 ) Tarihlerini kapsayan Behisni Şer'iyye sicilidir. O dönemde Elazığ vilayeti Malatya sancağına bağlı ( Günümüz Adıyaman ilçemize bağlı olan ) Behisni kazası bölgemizin hukuki, sosyal, kültürel ve ekonomik durumlarına ait tespitlerde bulunulmuştur. Transkripsiyon ve değerlendirilmesi yapılan Behisni bölgesine ait Şer'iyye sicilleri belgelerinde büyük çapta siyasi ve askeri olaylara rastlanılmamıştır. Belgelerde genel olarak kadın ve erkeğin karşılıklı rızaya dayalı, mehir şartları önceden belirlenmiş şahidler huzurundaki izdivaçlarına değinilmektedir. Kadının toplum hayatındaki yerinin önemine de değinilmektedir. Bu dönemlerde Gayr-i Müslim ahali ile Müslüman Behisni bölge halkı arasında çatışmaların olmadığı, ahalinin huzur ve barış içerisinde yaşadıkları görülmüştür. Miladi 1901-1905 yılları Osmanlı padişahı II. Abdülhamid Han'ın iktidarda olduğu döneme denk gelmektedir. İdare mekanizmasının ve Müslüman ahalinin dini konulardaki hassas tavrı da belgelere yansımıştır. Mahkeme süreçleri, bölgenin ekonomik yapısı, Müslim ve Gayr-i Müslim ahali arasındaki ilişki, vakıflar, miras paylaşımı ve buna konu olan malların değerleri, mahalli yapılanma konusunda tespitlerde de bulunulmuştur. Araştırmamızın pusulasını teşkil eden Şer'iyye Sicilleri bu açılardan tarihe kaynaklık eden kıymetli belgelerdir. Anahtar Kelimeler: Şer'iyye Sicili, Behisni, Ma'muretü'l-Aziz, Vakıf, Mehir, Miras