Abbasî Devleti'nde merkezî yapı ve siyasal hiyerarşi (H. 334-363)

Abbasiler Devleti'nin tarihi hakkında daha fazla bilgi edinme ve tarih konusundaki bilimsel merakımız nedeniyle, İslam tarihinden bir yönünün açığa çıkarılması ve kütüphanenin zenginleştirilmesi ve okuyucuların faydalanması amacıyla, bu araştırmayı "( Abbasî Hilafetinin merkezî yapısı ve hiyerarşik siyasi düzeni)" (H 334-363 / M 946-974) başlığı altında gerçekleştirdik. Bu konunun seçilmesi sadece bilimsel ve kişisel bir istekle sınırlı olmayıp, ayrıca saf bilimsel gereksinimler nedeniyle gerçekleşmiştir. Çünkü Büveyhilerin müdahalesi ve Abbasi Halifeliği'nin o dönemdeki zayıflığı hakkındaki çalışmalar halen daha fazla açıklamaya ihtiyaç duymaktadır. Özellikle Abbasiler'in saray içindeki görevlerinin yapısı ve Halife Mutî' Li-llah'ın çevresindeki memurlar ve devletin yönetimindeki rolleri hakkında daha fazla bilgi gerekiyor. Bu, bu çalışmaya daha fazla derinlemesine bakma ve bu görevleri ve memurları, yaşamlarını ve halkla olan ilişkilerini belirtme nedenlerimizden biriydi. Sonuçlarımız; Büveyhilerin, devletin merkezi yapısına tamamen hâkim olduklarını, devletin üst düzey Giriş kısmında ele aldığımız üzere ilk bölümde, Al-Mutî'-Lillâh'ın halifeliği dönemi üzerinden Abbasi Halifeliği'nin merkezi yapısı üzerine yoğun bir inceleme gerçekleştirdik. Bu çalışmada, Abbasi Sarayı'nın hiyerarşik görev dağılımı, zirvedeki halifeden en düşük rütbeli saray memuruna kadar titizlikle irdelenmiştir. Ancak, bu dönem, Abbasiler tarihinde önemli bir yere sahiptir. Bunun nedeni; Büveyhilerin hükümeti İkinci ve üçüncü bölümlerde, Abbasi Sarayı'ndaki hiyerarşik görev düzenini ve Büveyhi emirlerinin halifeye yakın olmalarıyla tam olarak kontrolü nasıl sağladıklarını inceledik. Veliahtlar, kâtipler, vezirler, yüksek görevliler, kadılar, polis şefi ve hatta dîvan sahipleri gibi diğer görevliler de incelenmiştir. Bunların atanması ve görevden alınmaları Büveyhi emirinin kontrolündeydi. Bazı görevlere, emirlerin oğulları bile atanmıştı, böylece halifenin sırları ve etrafındaki tüm işler hakkında bilgi sahibi oluyorlardı. Dördüncü bölümde, aralarında halifenin özel doktorları ve astrologlarının da olduğu diğer görevlilerden bahsettik. Halifenin doktoru, halifenin özel ordusu ve muhafızlarına benzer bir rol oynuyordu, yani halifenin sağlığını korumakla sorumluydu. Astrologlar ise Abbasi Sarayı'nda yer buldu ve Halife'ye yakın oldular. Beşinci ve son bölümdeki araştırmamızda, Abbasi Sarayı'nın personelinin atama ve görevden alınma işlemlerini, atama politikalarını, işten çıkarmanın ardından yapılan işlemleri kapsayan sürgün, hapis ve mülk müsaderesi gibi konuları ayrıntılı olarak ele aldık. Araştırmamızın sonuçları; Büveyhilerin devletin merkezi yapısını, halifeden devletin üst düzey görevlilerine kadar tamamen kontrol ettiğini göstermektedir. Bu kontrol, onların kendi çıkarlarına ve güçlerini artırmak amacıyla tüm pozisyonları kullanmalarına, hatta Abbasi Halifeliği içinde bir devlet oluşturmalarına olanak tanımıştır. Halifenin paralarını basma ve namaz zamanında davulları çalma gibi yetkileri bile paylaşmışlardır. Ancak, halifeyi sadece sembolik olarak korumuşlar, böylece halkın gözündeki konumlarını koruyabilmişlerdir. Bu da halifenin kişiliğini ve saygınlığını zayıflatmış ve tüm yetkileri ellerinde tutmalarına olanak sağlamıştır. Çalışmamızda; tarihsel, tanımlayıcı, analitik bir araştırma yöntemi benimsedik. Bu, çeşitli anlatıları ve kaynakları toplamayı, böylece çalışmanın konusuna hizmet etmeyi sağlamıştır.