Acil serviste laktat yüksekliği olan hastalarda mortalite için risk faktörlerinin araştırılması

Giriş: Laktat düzeyinin birçok kritik olan ve olmayan hastalıkta yükseldiği bilinmektedir. Yapılan birçok çalışma laktat yüksekliğinin mortaliteyi öngörmede kritik bir laboratuvar tetkiki olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışma ile acil servis kritik bakım alanlarına başvuran hastaların mortalite için risk faktörlerini (yaş, cinsiyet, laktat yüksekliğinin birincil nedeni, başvuru vitalleri vb.) ortaya koymayı hedefledik. Materyal ve Metod: 1 Ekim 2021 - 28 Şubat 2022 aralığında Dokuz Eylül Üniversitesi Acil Tıp Anabilim Dalındaki kritik alanlara (monitörlü gözlem ve resussitasyon birimleri) başvuru yapan ve başvurusunun ilk 1 saatinde yapılan kan gazı analizinde laktat yüksekliği saptanan 18 yaş üzerindeki hastalar çalışmamıza dahil edildi. hastaların hastane içindeki 30 günlük mortaliteleri değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya laktat düzeyi >2,5 mmol/L olan 979 hasta dahil edildi. Hastaların %56,7'si (n=555) erkek, yaş ortancası 72 yıl (60-80) idi. Hastaların hastane içinde 30 günlük mortalitesi %10,4 (n=102) olarak belirlendi. Ölen hastaların periferik oksijen satürasyonları, sistolik ve diyastolik kan basınçları daha düşük, yaş, nabız, şok indeksi ve solunum sayısı daha yüksekti. Ölen hastaların laktat değeri daha yüksek, pH değeri daha düşük, bikarbonat değeri daha düşük ve baz açığı daha fazlaydı. Kontrol laktat ölçümünde %50'den fazla azalma olan hastalarda mortalite %3,6 (referans grubu), %10-49 arasında azalanlarda %9,6 (OR: 2,851), %10 artan ve azalanlarda %20,8 (OR: 7,047), %10-49 arasında artanlarda %26,7 (OR: 9,737) ve %50 ve daha fazla artanlarda %40,7 (OR: 18,410) olarak bulundu. Ölen ve kötü sonlanan hastalarda kontrolde ölçülen laktat düzeyinin eğri altında kalan alanı 0,804 bulundu ve bu değer başvuru laktatından ve laktat klirensinden daha büyüktü. Kontrolde ölçülen laktat düzeyinin >3,15 mmol/L olmasının mortaliteyi öngörmede %81,3 duyarlı ve %69,7 seçici olduğu hesaplandı. Vazopressör başlanan, IMV yapılan, antibiyotik tedavisi başlanan hastaların mortalitesinin daha yüksek olduğu bulundu. Son tanısı AKS olanların 2,3 kat, septik şok olanların 4,1 kat ve ABY olanların 4,3 kat daha fazla öldüğü bulundu. Sonuç: Hastaların başvurusundaki vital bulguları, labratuvar değerleri, laktat klirensi, son tanılarındaki parametreler dikkate alınmalıdır. Kontrol laktat düzeyinin >3,15 mmol/L olması mortaliteyi öngörmedeki en önemli laboratuvar tetkikidir. Anahtar kelimeler: Laktat, laktat klirensi, seçilmemiş hasta, acil servis, mortalite