Acil tıp kliniğine 2015-2021 yılları arasında karbonmonoksit maruziyeti nedeniyle başvuran hastalarda karbonmonoksit düzeyi ve laktat düzeyi ilişkisi ile laktat düzeyinin prognoz üzerine etkisi

Amaç: Karbonmonoksit (CO) gelişmiş ülkelerde akut zehirlenmeye ve yangına bağlı ölümlerin en yaygın sebeplerinden biridir. CO toksisitesi, hipoksiye duyarlı dokularda geri döndürülemez yaralanmalara neden olabilir. Karbonmonoksit (CO) zehirlenmeli hastaların kan karboksihemoglobin (COHb) düzeyi tanıda yeterli olmakla birlikte, tek başına prognostik bir faktör olarak kullanılmamaktadır. Karbonmonoksit zehirlenmelerinde akut ve kronik dönemli komplikasyonları öngören belirteçlerin kullanımına gereksinim vardır. Bu çalışmamızın amacı; Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Kliniğine 2015-2021 yılları arasında karbonmonoksit maruziyeti nedeniyle başvuran hastalarda karbonmonoksit düzeyi ve laktat düzeyi ilişkisi ile laktat düzeyinin prognoz üzerine etkisi incelemektir. Materyal ve Metod: Bu retrospektif kesitsel araştırma Dicle Üniversitesi Tıp fakültesi Hastanesi Yetişkin Acil Servisine 01.01.2015-31.01.2021 tarihleri arasında başvuran 18 yaş ve üzeri hastalar seçilerek oluşturuldu. Retrospektif, tanımlayıcı olan bu çalışmada yaklaşık 200 hastanın dosyası taranarak hastaların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, başvuru tarihi ve mevsimi), vital bulguları (solunum sayısı, nabız sayısı, saturasyon, tansiyon, ateş), başvuru şikâyetleri, ekg bulguları, laboratuvar parametreleri (laktat, karboksihemoglobin, troponin, alt, ast, üre, kreatin, sodyum, potasyum, klor, anyon gap, beyaz küre sayısı, hemoglobin, ph, PCO2, PO2, HCO3) incelendi. Bu parametrelerden karboksihemoglobin düzeyi ve laktat düzeyi ilişkisi ile laktat düzeyinin prognoz üzerine etkisi araştırıldı. Hastaların gözlem, klinik yatışı, yoğun bakım yatışı, taburculuk ve ex durumları hastane kayıtlarından elde edildi. Bulgular: Karboksihemoglobin'e göre yapılan karşılaştırmada soba dumanından zehirlenen hasta grubunda medyan karboksihemoglobin değeri 8,45 ve yangın dumanından zehirlenen hasta grubunda da 2,30 olarak bulunmuş olup karbondioksit zehirlenmesi grubuna göre soba dumanından zehirlenen hasta grubunda medyan karboksihemoglobinin değeri yangın dumanından zehirlenen hasta grubuna göre daha yüksek olduğu görülmüştür (p=0.001). Laktat değeri ile COHb değeri arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir (rs=0,27, p=0,004). Laktat değerinde gözlenecek olası bir artışın COHb değerinde de artış şeklinde ortaya çıkması beklenmektedir. Yine laktat değerinde gözlenecek olası bir azalmanın COHb değerinde azalma gözlenmesine neden olacağı öngörülmektedir. Laktat değeri ile Troponin I değeri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p=0,121). Laktat değeri ile BE değeri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p=0,440). COHb değeri ile Troponin I değeri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p=0,051). COHb değeri ile BE değeri arasında da anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p=0,703). Laktat değerine göre yapılan karşılaştırmada serviste yatan hasta grubunda medyan laktat değeri 1,50 ve yoğun bakım bölümünde yatan hasta grubunda medyan laktat değeri 5,70 olarak bulunmuş olup hasta sonlanımı grubuna göre yoğun bakım bölümünde yatan hasta grubunda medyan laktat değeri serviste yatan hasta grubuna göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0,007). COHb değerine göre yapılan karşılaştırmada serviste yatan hasta grubunda medyan COHb değeri 4,95 ve yoğun bakım bölümünde yatan hasta grubunda medyan COHb değeri 25 olarak bulunmuş olup hasta sonlanımı grubuna göre yoğun bakım bölümünde yatan hasta grubunda medyan COHb değeri serviste yatan hasta grubuna göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p=0,003). Sonuç: Acil servise başvuran ve karbon monoksit zehirlenmesi tanısı konan hastaların COHb seviyesi ile laktat seviyesi arasında pozitif yönde ve orta derecede korelasyon mevcut iken sonlanım olarak taburcu olan hastalara kıyasla, hastaneye yatış veya ölüm ile sonuçlanan vakalarda laktat düzeyi daha yüksek ölçüldü. Anahtar kelimeler: Karbon Monoksit, Laktat, Prognoz, Mortalite