Akne vulgaris hastalarında oral isotretinoin tedavisi ateroskleroz riskini arttırıyor mu? Oral isotretinoinin plazma B12 vitamini, folik asit, homosistein, lektin benzeri düşük dansiteli lipoprotein reseptör 1 (LOX-1) ve okside düşük dansiteli lipoprotein (OX-LDL) düzeylerine etkisi

AMAÇ: Orta ve şiddetli akne vulgaris tedavisinde sık kullanılan sistemik isotretinoinin, ateroskleroz üzerine olan etkisinin, B12, folik asit, homosistein, ox-LDL, LOX-1, trigliserid, total kolesterol, HDL, LDL ve VLDL gibi ateroskleroz patogenezinde rol alan parametrelerle belirlenmesi amaçlanmıştır. GEREÇ ve YÖNTEM: Çalışmaya Mayıs 2022 - Şubat 2023 tarihleri arasında Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji polikliniğine başvuran, akne vulgaris tanısı ile endikasyon dahilinde oral isotretinoin tedavisi başlanan 64 kadın, 17 erkek toplam 81 kişi, 18 yaş ve üzeri erişkin hastaları dahil edilmiştir. Her hasta, çalışma hakkında bilgilendirilmiş ve yazılı onamları alınmıştır. Hastaların yaşı, cinsiyet, vücut kitle indeksi, sigara kullanımı, hastalığın başlama yaşı, akne şiddeti, adet düzeni, ailesel akne öyküsü, ek hastalıkları ve ailede akne dışı hastalıklar sorgulanmıştır. Hastalara 0,5 mg/kg dozunda oral isotretinoin başlanmıştır. Hastalardan tedavi başlangıcında, tedavinin 1. ve 3. aylarında venöz kan örnekleri alınıp plazma homosistein, serum B12, folik asit ve OxLDL, LOX-1 düzeyleri analiz edilmiştir. Ayrıca isotretinoin tedavi protokolünde rutin olarak ölçülen lipid düzeyleri (Trigliserid, total kolesterol, HDL, LDL ve LDL) de kaydedilmiştir. İstatiksel değerlendirmede SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. BULGULAR: Çalışmaya alınan akne vulgaris tanısı ile oral isotretinoin kullanan 81 hastanın ilk kontrolde 13'ü, ikinci kontrolde 9'u takipten çıkarken, 1 hasta ilk kontrolüne gelmeyip ikinci kontrole geldi ve toplamda 60 hasta çalışmayı tamamladı. 60 hastanın %81,7'si (n=49) kadın, %18,3'ü (n=11) erkek idi. Hastaların yaşları 18-39 yıl (ort. 21,93 ± 3,3) arasında; akne başlangıç yaşı 12 ile 39 (ort. 17,38 ± 4,10) arasında değişiyordu. Ortalama vücut kitle indeksi 22,25± 3,7 (aralık 16,08-32,81) olarak bulundu. Hastaların 10'u (%16,7) aktif sigara içiyorken, 45 (%75) hasta sigara içmediğini, 5 (%8,3) hasta ise sigarayı bıraktığını belirtti. Kadın hastaların 9'unda (%18,4) adet düzensizliği bulunurken 40'ının (%81,6) adeti düzenliydi. 60 hastanın 53'ünün (%88,3) ek hastalığı bulunmazken, 7 (%11,7) hastada, ek hastalık bulunmaktaydı. Bunlar alerjik rinit(n=1), astım(n=1), hipotiroidi(n=1), PCOS(n=4) idi. Ailede akne vulgaris hastalığı olan kişi sayısı 24 (%40) iken 36 (%60) hastada ailede akne vulgaris hastalığı mevcut değildi. Hastaların ailelerinde ek hastalığı olan 21(%35) iken herhangi ek hastalığı bulunmayan kişi sayısı 39 (%65) idi. Ek hastalıklar arasında, böbrek yetmezliği, diyabetes mellitus (DM), hipertansiyon (HT), hiperlipidemi ve kalp hastalığı yer alıyordu. Bazı ailelerde birkaç hastalığın beraber eşlik ettiği görüldü. Hastalarının 43'ünde (%71,7) akne şiddeti orta şiddette iken, 17 (%28,3) hastada şiddetli olarak tespit edildi. Erkek hastaların %45,5'inde orta şiddette, %54,5'inde şiddetli akne mevcut iken, kadın hastaların %77,5'inde orta şiddette, %22,5'inde şiddetli akne olduğu belirlendi. İstatiksel analizlere göre tedavi sonrası Ox-LDL, trigliserit, total kolesterol, LDL ve VLDL düzeyleri, başlangıç değerlerine göre anlamlı olarak yüksekti (sırayla p<0,001, p<0,01, p<0,001, p<0,001, p<0,01). Tedavi sonrası LOX-1, folik asit homosistein ve B12 vitamini düzeyleri istatistik olarak anlamsız bulundu (p>0,05). Ox-LDL düzeyleri, erkeklerde ve kadınlarda, ek hastalık varlığı ve sigara kullanımına göre ayrılmış, tüm gruplarda tedavi başlangıcına göre artış saptanırken, sigara kullananlarda bu artış istatiksel olarak anlamlı bulunmayıp (p>0,05) diğer tüm gruplarda istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p<0,001). Folik asit, B12 vitamini LOX-1 ve HDL düzeyleri ile cinsiyet, ek hastalık varlığı ve sigara kullanımı ilişkisi araştırıldı ancak değerler istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı (p>0,05). Homosistein ile cinsiyet, ek hastalık varlığı ve sigara kullanımı ilişkisi araştırıldı. Kadınlarda homosisteinde 3. ayda görülen azalma istatiksel olarak anlamlı bulunurken (p<0,05) diğer gruplarda istatiksel olarak anlamlı bir bulgu saptanmadı (p>0,05). Her iki cinsiyette, trigliserid, LDL ve VLDL düzeylerinde, başlangıç düzeylerine göre artış görüldü artış, kadınlarda istatiksel olarak anlamlıydı (p<0,01). Her iki cinsiyette, total kolesterol düzeylerinde, başlangıç düzeylerine göre artış görüldü ve istatiksel olarak anlamlıydı (E, p<0,05; K, p<0,01). Trigliserid ve VLDL düzeylerindeki artış sigara içmeyen grupta istatiksel olarak anlamlı bulundu (p<0,05). Total kolesterol düzeylerindeki artış sigara içen ve içmeyen grupta istatiksel olarak anlamlıydı (p<0,01). LDL düzeylerindeki artış sigara içen ve içmeyen grupta istatiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,05 ve p<0,05). Ek hastalık durumuna göre her iki gruptaki trigliserid, total kolesterol, LDL ve VLDL düzeylerinde başlangıç düzeylerine göre artış izlendi. Artış ek hastalığı bulunmayan grupta istatiksel olarak anlamlıydı (p<0,01). Yapılan analizde yaş ile başlangıç LOX-1 (p<0,05) ve total kolesterol düzeyleri (p<0,01), 3.aydaki ox-LDL(p=0,01) ve trigliserit düzeyleri (p=0,001) ve tüm aylarda bakılan VLDL düzeyleri arasında (sırasıyla p<0,01, p<0,001, p=0,001) doğru orantılı bir korelasyon saptandı. VKI ile parametreler arasındaki korelasyon değerlendirildiğinde, her ayda bakılan trigliserid (sırasıyla p<0,05, p<0,01, p<0,05) ve VLDL (sırasıyla p<0,05, p<0,01, p<0,05) ile doğru orantılı, HDL (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p<0,01) ile ters orantılı korelasyon saptandı. Diğer parametreler arasında anlamlı bir veri saptanmadı (p>0,05). SONUÇ ve ÖNERİLER: Çalışmamızda Ox-LDL, trigliserid, total kolesterol, LDL ve VLDL düzeylerinde istatiksel olarak anlamlı artış saptanırken, B12 vitamini, folik asit, homosistein ve LOX-1 ve HDL düzeylerinde anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Ox-LDL ve lipit profilinin bilinen aterojenik özelliği isotretinoin tedavisi alanlarda ateroskleroz gelişme riskinin arttığına dair görüşleri desteklemektedir. Yaş artışı ile ox-LDL,trigliserit, total kolesterol ve VLDL düzeylerinin artışı ileri yaşta ateroskleroz eğiliminin arttığını düşündürmektedir. VKI artışı ile trigliserid ve LDL düzeylerinin artışı, HDL düzeylerinin azalması, VKI arttıkça ateroskleroza eğilimin arttığını düşündürmüştür. Sonuç olarak; oral isotretinoin kullanımının hastalarda Ox-LDL, LOX-1 ve lipit düzeylerinde artışa neden olduğu saptanmış ve bu artışın ateroskleroz riskini arttırabileceği düşünülmüştür. Daha geniş serilerde ve uzun dönem takipli çalışmaların yapılmasının yararlı olacağı kanısına varılmıştır.