Antalya ilinde turunçgil üretiminde kredi kullanımı ve finansman riski yönetiminin araştırılması

Tarım sektöründe önemi giderek artan turunçgiller sahip oldukları tür ve çeşit zenginliği, çok uzun bir hasat dönemi, oldukça uzun muhafaza süresi, taşımaya uygunluk ve sanayi hammaddesi olma gibi birçok özelliğiyle dünyada ve Türkiye'de; üretim, tüketim, endüstri ve ticarete konu olan ender meyvelerin oluşturduğu bir ürün grubudur. Dünyada 2021 yılı itibariyle toplam meyve üretiminin %17,79'unu karşılayan turunçgil üretimi 138 ülkede yapılmakta ve bu üretimde Çin, Brezilya ve Hindistan lider ülkeler konumunda bulunmaktadır. Türkiye ise %3,31'lik pay ile 7. sıradadır. Türkiye'de ise 2022 yılında gerçekleşen toplam meyve üretimi içerisinde turunçgiller %18,70'lik pay ile en çok yetiştirilen ürün grubunu oluşturmaktadır. Turunçgil üretiminin yapıldığı 20 il içerisinde Antalya %10,88'lik pay ile 4. sırada yer almaktadır. Tarımsal üretimin kendine has özelliklerinden dolayı turunçgil üreticileri üretimde birçok olumsuz faktörle karşılaşmakta, bu faktörler üretimde dalgalanmalara ve bunun doğal bir sonucu olarak fiyatlarda dalgalanmalara neden olabilmektedir. Fiyatlarda yaşanan dalgalanmalar üreticilerin gelirlerinde belirsizlikler yaratırken, işletmelerin sermaye yetersizliği, uzun vadeli planlama ve finansman sorunlarını da sıkça yaşamalarına neden olmaktadır. Turunçgil üretiminde yaşanan sorunlar ise üreticilerin işletme dışı kaynaklara başvurmasını zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle tarımsal krediler işletmelerin sürdürülebilir üretim yapabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada; Antalya ilinde turunçgil üretimi yapan tarım işletmelerinin sosyo-ekonomik yapılarını ortaya koymak, üreticilerin tarımda kredi kullanımlarını genel hatlarıyla incelemek, tarımsal kredi kullanımıyla ortaya çıkan finansman riski kaynaklarını belirleyerek bu risklere karşı uyguladıkları risk yönetimi stratejilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmanın birincil verilerini Antalya ili Aksu, Finike ve Kumluca ilçelerindeki turunçgil üreticileriyle Ocak-Mayıs 2022 tarihleri arasında yüz yüze gerçekleştirilen anket çalışmaları oluşturmaktadır. Anketler işletmelerdeki turunçgil üretim alanları esas alınarak tabakalı tesadüfi örnekleme yöntemi ile belirlenen 110 işletmede yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; üreticilerin ortalama yaşları 54, ortalama deneyim süreleri 30 yıldır. İşletmelerdeki ortalama arazi genişliği 38,37 dekar, ortalama parsel sayısı 3,02 adettir. Üreticilerin toplam üretim alanları içerisinde turunçgil arazi varlıkları; 2671,7 dekar olmakla birlikte ortalama portakal üretim alanı 22,49 dekar, limon üretim alanı 9,79 dekar ve mandarin üretim alanı 7,92 dekar olarak belirlenmiştir. Araştırmada turunçgil tarımı yapılmasındaki en önemli nedenler; bölgede rağbet görmesi ve turunçgil üretimi ile ilgili bilgilerinin olmasıdır. İşletmelerde üreticilerin turunçgil üretiminde karşılaştığı sorunların başında girdi maliyetlerinin her yıl artması gelmekte, bunu sırasıyla üretici örgütlenmesinin yetersiz olması ve etkin bir pazarlama organizasyonun olmaması izlemektedir. Üreticilerin bu sorunlara karşı çözüm önerileri ise; temel girdilerin desteklenmesi, verimlilik ve kalite artırıcı araştırmaların teşvik edilmesi, devletin üretim ve pazarlamada daha fazla yardımcı olması ve üretici ile alıcı arasında aracı bir kurum olmasıdır. İşletmelerde üreticilerin %49,09'u tarımsal amaçlı kredi kullanmakta; kredi kullanmalarındaki en önemli nedenler işletme sermayesi eksiğini tamamlama ve tarımsal girdi teminidir. Kredi kullanan üreticilerin %90,74'ü Ziraat Bankası'nı tercih etmektedir. Üreticilerin %18,52'si krediyi başkası adına çektiğini, %27,78'i kredi hesaplarını kapatırken zorluk yaşadığını, %48,15'i tapu değerinin kredi talebini olumsuz etkilediğini ifade etmiştir. Ayrıca üreticilerin karşılaştıkları en önemli finansman riski kaynakları; girdi maliyetlerindeki değişiklikler, enflasyon ve borçluluk durumu, bu risklere karşı uyguladıkları stratejiler ise harcamaları planlamak, borçlanmayı azaltmak ve ödeme gücünü artırmak olarak belirlenmiştir.