Azizi Divanının tahlili

Edebî eserler, her ne kadar müellifinin kaleminden çıkmış olsa da toplumsal duygu ve düşüncenin izlerini taşımaktadır. Bu yüzden her bir edebî eser; sanatçının kişiliği, kabiliyeti yanında bir devrin sosyal şartlarını ve hayata bakış tarzını yansıtır. 16. yüzyıl divan şairlerinden Azîzî Divanı üzerine yapılmış olan bu çalışma da bu iddianın teşvikiyle hazırlanılmıştır. Edebiyatımızda Bâkî, Fuzûlî, Hayâlî Bey gibi şöhret bulmuş devrin güçlü şairlerine ait divanları tahlil eden çalışmalar mevcuttur. Azîzî gibi adı "tezkirelerde kalmış" ya da en azından daha az şöhretli şairlerin şiirlerini tahlil etmek bir devrin edebiyat zevkinin bütünüyle ortaya çıkarılması amacını taşımaktadır. Tahlil alanında yapılan çalışmaların sayıca azlığı ortada dururken teşbih ve mecaz zenginliğine ancak bu yolla ulaşılabileceği kanaatindeyiz. Bu çalışmanın ilk bölümünde Azîzî'nin hayatı, şahsiyeti, şiir hakkındaki görüşleri, şöhreti ve tesiri hakkında bilgiler verilmiş daha sonra da "Din-Tasavvuf", "Cemiyet", "İnsan" ve "Tabiat" olmak üzere dört ana bölümde divan tahlil edilmeye çalışılmıştır. Her bir ana başlığın altında alt başlıklar oluşturularak sistematik tahlil yöntemi benimsenmiştir. Sonuç olarak Azîzî Divanı'nın Tahlili adlı bu çalışmada Azîzî'den hareketle 16. yüzyılın edebiyat zevki ile medeniyet unsurları tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Azîzî, Divan, Tahlil, 16. Yüzyıl