Bariatrik cerrahi uygulanan olgularda; melatonin, kortizol, vücut sıcaklığı değişikliklerinin ve melatonin seviyesi ile analjezi ihtiyacı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Amaç Major cerrahi operasyonlar, postoperatif dönemde endokrin-metabolik ve cerrahi stres yanıtı ile karakterizedir. Majör cerrahi sonrasında ağrı, yorgunluk, uyku, genel durum ve bilişsel fonksiyon bozukluğu sık görülmektedir. Postoperatif morbidite üzerine uyku ve sirkadiyen ritim bozukluğunun etkili olabileceği düşünülmektedir. Melatonin; anksiyolitik, sedatif, analjezik etkiye sahip olup endokrin ritmin düzenlenmesinde önemli rolü vardır. Stres yanıt oluştuğunda organizmanın hayatta kalabilmesi için kortizolün de önemli rolü vardır. Bu prospektif gözlemsel çalışmadaki amacımız; laparaskopik bariatrik cerrahi uygulanan olguların, endojen melatonin düzeyi, kortizol seviyeleri ve vücut sıcaklıklarını değerlendirmek, melatonin düzeyi ile postoperatif morfin tüketimi arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Materyal ve Metot Laparaskopik bariatrik cerrahi planlanan 18-65 yaş arası, American Society of Anesthesiology (ASA) I-II, obez, vücut kitle indeksi 40 kg/m2 nın üzerinde olan toplam 30 olguda gerçekleştirildi. Premedikasyon verilmeden operasyona alınan olgulara: 2-3 mg/kg propofol, 1 µg/kg fentanil ve kas gevşemesi için 0.6 mg/kg rokuronyum ile standart genel anestezi uygulandı. Anestezinin idamesi 1 MAK sevofluran, %40 O2 - %60 hava ile sağlandı, BİS değeri 40-60 arasında tutuldu. Preoperatif, intraoperatif 2. saat ve postoperatif 2., 6., 10., gece 02:00 ve postoperatif 24. saatte melatonin ve kortizol için 5 ml kan örnekleri alındı. Vücut sıcaklıkları bu izlem periyodlarında kaydedildi. Postoperatif ağrı yönetimi için 1 g iv parasetamol (Perfalgan® 1 g/100 mL flakon) 30 dakikada yavaş infüzyon şeklinde, operasyon sonunda cilt kapatılmadan önce ve postoperatif ilk 24 saat (sa.) 6 saatte bir olmak üzere uygulandı ve tüm hastalara 10 mL Morfin Sülfat (100mg) + 90 mL SF ile hazırlanmış hasta kontrollü analjezi (HKA) 1mg bolus ve 15 dk. kilitli kalma süresi ile ayarlanarak, postoperatif 24 sa. süresince uygulandı. Morfin tüketimi, bulantı-kusma, kaşıntı ve sedasyon skorları postoperatif 2., 6., 10., gece 02:00 ve postoperatif 24. saatte kaydedildi. Bulgular Olguların demografik verileri benzerdi. Preoperatif plazma melatonin düzeyi ortalaması 78.96 ± 39.82 pg/mL idi. Melatonin sekresyonunun 24 saatlik dönemde sirkadiyen ritmini koruduğu ve bu dönemdeki en yüksek melatonin düzeyinin (39.09  31.02) gece 02:00'de olduğu saptandı. Melatonin düzeylerinde preoperatif döneme göre tüm ölçüm zamanlarında anlamlı azalma mevcuttu. Olguların plazma melatonin düzeyleri ile postoperatif morfin tüketimi değerleri arasında tüm izlem periyodlarında anlamlı ters korelasyon görüldü. Preoperatif plazma kortizol düzeyi ortalaması 15.78 6.70 /dl idi. Kortizol salınımının 24 saatlik dönemde sirkadiyen ritmini koruduğu, en düşük kortizol düzeyinin (9.82  6.29) gece 02:00'de olduğu saptandı. Kortizol düzeyinin preoperatif değerlere göre intraoperatif dönem ve postoperatif 6. saate kadar yükseldiği tespit edildi. Kortizol düzeyleri preoperatif dönemle karşılaştırıldığında postoperatif 6. ve 24. saatler hariç diğer izlem periyodları arasında anlamlı fark vardı (p < 0.05). Olguların vücut sıcaklıkları tüm ölçüm periyodlarında benzerdi. Sonuç Sonuç olarak, laparaskopik bariatrik cerrahi uygulanan obez olgularda yapılan bu prospektif gözlemsel çalışmada; melatoninin diürinal bir ritim sergilediği ancak plazma melatonin seviyelerinin, intraoperatif ve postoperatif dönemde preoperatif değerine göre azalma paterni izlediği belirlendi. Melatonin seviyesindeki azalma ile morfin tüketimi arasında istatiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu gösterildi. Kortizol de diürinal ritimde idi, seviyeleri postoperatif 6. saate kadar arttı, 6. saatten sonra azalarak gece 02:00 da en düşük değerine ulaştı ve postoperatif 24. saatte bazal değerine yaklaştı.