Batı Karadeniz'in doğal mutfak mirası: Yabani mantarların bölgesel kültüre katkısı

Bu çalışmanın amacı, Batı Karadeniz Bölgesi, Bolu ili ve çevresinde gerçekleştirilen kapsamlı bir saha çalışması ile bölgede doğal olarak yetişen yenilebilir mantar türlerini tespit etmek, bu türlerin gastronomik değerlerini incelemek ve yenilebilir mantarların bölgedeki kullanım pratiklerini ve yerel toplulukların bu kaynaklardan nasıl faydalandığını araştırmaktır. Araştırma, yorumlayıcı paradigma çerçevesinde nitel bir yöntemle tasarlanmış; veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmeler, saha gözlemleri ve döküman analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Çalışma, Bolu, Kastamonu, Düzce, Zonguldak, Bartın, Karabük ve Sinop illerini kapsayan, %64'ü ormanlık alanlarla kaplı bir coğrafyada yürütülmüştür. Örneklem, kartopu ve ölçüt örnekleme yöntemleriyle belirlenmiş olup, 5 profesyonel mantar toplayıcısı ve 20 yerel katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırma sonuçları, bölgede 50 farklı yenilebilir mantar türünün varlığını ortaya koyarken, yerel halkın yalnızca 21 türü tanıdığı ve tükettiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, mantar toplama ve tüketim pratiklerinin kişisel tüketim, ekonomik gelir sağlama ve kültürel aktarım olmak üzere üç temel motivasyona dayandığını göstermektedir. Yerel halkın mantarları genellikle kızartma, haşlama ve fırınlama gibi geleneksel yöntemlerle pişirdiği; salamura, dondurma ve kurutma teknikleriyle muhafaza ederek yıl boyunca tüketim için uygun hale getirdiği tespit edilmiştir. Çalışmada yerel halkın mantar tanımlama ve tüketiminde geleneksel yöntemlerle yetindiği ve bu durumun özellikle zehirli mantarların yanlış tanımlanması gibi riskli davranışlara yol açtığı belirlenmiş ve bölgede yaşanan mantar zehirlenmesi vakaları detaylandırılmıştır. Araştırmanın sonuçları, bölgedeki yenilebilir mantar türlerinin çeşitliliğine rağmen, yerel halkın sınırlı bilgi düzeyi ve riskli uygulamaları nedeniyle hem halk sağlığı hem de biyoçeşitlilik açısından tehditlerin varlığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, geleneksel mantar bilgisinin sistematik biçimde belgelenmesi, mantar tüketiminde gıda güvenliği standartlarının geliştirilmesi ve yerel ekonomiye katkı sağlayacak sürdürülebilir mikoturizm stratejilerinin hayata geçirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.