Bazı tahılların 1938-2016 yılları arası verim değişkenliğinin fraktal analizi

Tarımsal üretim sistemlerinin sürdürülebilirliği açısında ürün veriminin zamansal değişiminin karakterize edilmesi önemlidir. Bu çalışma ile Türkiye'de yaygın olarak yetiştirilen buğday (Triticum L.), arpa (Hordeum vulgare L.), çavdar(Secale cereale L.), yulaf (Avena sativa L.) ve çeltiğin (Oryza spp. L.) 1938-2016 yılları arasındaki birim alan verimindeki zamansal değişikliğin fraktal analiz yöntemi ile karakterize edilmesi hedeflenmiştir. Ürünlerin yıllık verimine ilişkin zaman serisi için fraktal boyut (D) hesaplanarak yorumlanmıştır. Hesaplanan D değerlerinin tamamı referans değer olarak kabul edilen 1.50'in altında olması, ürünlere ilişkin verim zaman serilerinin "persistent kendini andırır" olduğunu göstermiştir. En yüksek D değerinin (1.417) çavdar için en düşük değerin ise (1.225) buğday için belirlenmiş olması, çavdarın en fazla, buğdayın ise en az riskli ürün olduğunu göstermiştir. Ürünler için hesaplanan D değerleri hem kısa vadeli hem de uzun vadeli değişkenliğin önemli olduğunu göstermiştir. Fraktal analiz yöntemi kullanılarak farklı ürünlere ilişkin verim zaman serileri başarıyla analiz edilebilir. Özellikle iklim değişikliği bağlamında gıda güvenliğinin sağlanması açısından verimde değişkenliğe neden olan faktörlerin daha iyi anlaşılması ve gerekli tedbirlerin alınması açısından verim zaman serilerinin karakterize edilmesi önemlidir.