Bazı turunçgil türlerinde embriyogenik kallusların in vıtro muhafazası ve genetik kararlılıklarının rapd markırları ile araştırılması

Bu araştırmada on farklı turunçgil genotipinden elde edilen embriyonik kallusların in vitro'da azaltılmış büyüme koşullarında muhafazası ve farklı muhafaza sürelerinde (30, 60, 90 gün) bu kalluslardan sürgün ve bitkicik elde etme olanakları araştırılmıştır. In vitro muhafaza sonrasında elde edilen sürgün ve bitkiciklerde moleküler analizler gerçekleştirilerek in vitro koşullarda muhafaza sırasında genetik yapılarında bir değişim olup olmadığı belirlenmiştir. Embriyogenik kalluslar tam çiçeklenmeden 2-8 hafta sonra kültüre alınan ovüllerden elde edilmişlerdir. Tez çalışması kapsamında kullanılan turunçgil türlerine ait kallus oluşum oranları değerlendirildiğinde; I. yıl denemelerinde, en fazla kallus oluşum oranı C. aurantium (% 52) ve P. trifoliata (% 40) türlerinde gerçekleşmiştir. En düşük kallus oluşturma oranı % 9 ile C. medica'da gerçekleşirken, C. ichangensis türünden kallus oluşumu gözlenmemiştir. II. yıl denemelerinde I. yıl denemelerinde olduğu gibi en yüksek kallus oluşturma oranı C. aurantium (% 52) türünden elde edilmiş, bunu % 40 kallus oluşturma oranı ile P. trifoliata (% 40) izlemiştir. En düşük kallus oluşturma oranı % 5 ile C. medica'da gerçekleşmiştir. C. grandis türünden kallus oluşumu gözlenmemiştir. Denemede yer alan genotiplerden elde edilen kallusların ağırlıkları değerlendirildiğinde birinci yıl denemelerinde en fazla kallus ağırlık ortalamaları C. aurantium (0.,90 g) ve P. trifoliata (0,85 g) türlerinde görülmüştür. Bu türlerin dışındaki diğer türler arasında istatistiksel olarak farklılık görülmemiştir. II. Yıl denemelerinde kallus ağırlıkları incelendiğinde C. aurantium (0,55 g), P. trifoliata (0.25 g) ve C. ichangensis (0,24 g) türlerinden en yüksek kallus ağırlıkları elde edilmiştir. Sürgün ve bitkiciğe dönüşüm oranları bakımından I. yıl denemelerinde E. glauca ve P. trifoliata'dan sırasıyla 30, 60, 90 günlük kalluslardan %60 (3/5), %90,5 (19/21), %100 (10/10) E. glauca'dan %75 (6/8), %100 (6/6), %91,7 (11/12) P. trifoliata 'dan sürgün ve bitkicik elde edilirken, diğer genotiplerden sürgün ve bitkicik elde edilememiştir. II. yıl denemelerinde E. glauca'dan sırasıyla 30, 60, 90 günlük kalluslardan 25, 27, 9 sürgün, P. trifoliata'dan 3, 3, 0 sürgün, C. reticulata'dan 3, 1, 0 sürgün, C. ichangensis'ten 1, 0, 2 sürgün elde edilmiştir. Çalışma sonunda yapılan RAPD yöntemi ile elde edilen bitkicik ve sürgünlerin genetik stabiliteleri saptanmış, ismine doğru oldukları ortaya konulmuştur. Toplam 21 RAPD primeri kullanılmış ve 8 primer istenilen amplifikasyonu vermediği için değerlendirilmeye alınmamıştır. Değerlendirilmeye alınan 13 primerden toplam 33 band elde edilmiştir. Anahtar kelimeler: Citrus, Embryogenik kallus, BAP, In vitro muhafaza, genetik kararlılık