Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin fair play öğretim öz-yeterliklerinin incelenmesi: bir ölçek geliştirme çalışması

Beden eğitimi ve spor dersi, öğrencilerin fiziksel, bilişsel ve duyuşsal gelişimlerine katkı sağlamanın yanı sıra sosyal ve ahlaki gelişime olan desteği ile toplumun bireyden beklediği karakter oluşumunu sağlayabilmekte, böylece eğitimin genel amacını gerçekleştirme eğilimine sahip sayısız fırsat sunmaktadır. Bir müfredat dersinden daha fazlasını ifade eden beden eğitimi ve sporda, bireyin bütünsel gelişim süreci için odak tema olarak belirlenen en önemli unsurlardan biri de "fair play"dir. Bir yaşam ideali olan bu anlayışın öğretim süreci ise hem beden eğitimi ve spor, hem eğitim, hem de toplumsal düzen için önem arz etmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada; beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin, fair play öğretim sürecini etkili bir şekilde yürütebilmeye yönelik inançlarını temsil eden fair play öğretim öz-yeterliklerini değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında bir ölçme aracı geliştirilmiş ve beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin öğretim süreçlerini ilgilendiren mesleki ve ahlaki bazı özellikleri (toplumsal değerler, öğretmen özerkliği, ahlaki kimlik, duygusal emek, duygusal tükenme) ile ilişkileri incelenmiştir. Araştırma, beden eğitimi ve spor öğretmenlerinden oluşan çalışma grubu ile üç aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada açımlayıcı faktör analizi (n=348), ikinci aşamada doğrulayıcı faktör analizi (n=203) ve son aşamada fair play öğretim öz-yeterliği ile diğer özelliklerin ilişkileri incelenmiştir. Veri toplama aracı olarak; çalışma kapsamında geliştirilen "Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Fair Play Öğretim Öz-Yeterliği Ölçeği"nin yanı sıra, "Ahlaki Kimlik Ölçeği", "Değerler Ölçeği-Toplumsal Değerler alt boyutu", "Öğretmen Özerklik Ölçeği", "Duygusal Emek Ölçeği", "Maslach Tükenmişlik Envanteri-Eğitimci Formu-Duygusal Tükenme alt boyutu" kullanılmıştır. Geçerlik analizleri kapsamında ölçeğin yapısının dört boyut ve 36 maddeden oluştuğu ve toplam varyansın %68.39'unu açıkladığı gözlenmiştir. Maddelerin faktör yüklerinin kriter değerler doğrultusunda kabul edilebilir olduğu görülmüştür (,41 ile ,91 aralığında). Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda yapının uyum iyiliği indekslerinin literatür eşliğinde kabul edilebilir olduğu anlaşılmıştır (Birinci düzey DFA-RMSEA=,082; İkinci düzey DFA-RMSEA=,083). Güvenirlik analizleri, madde toplam test korelasyonlarının (,61 ile ,87 aralığında) ve Cronbach alfa değerlerinin (,904 ile ,975 aralığında) eşik değerlerin üzerinde olduğunu göstermiştir. Korelasyon analizi sonucunda beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin fair play öğretim öz-yeterliklerinin araştırmaya dahil edilen diğer özelliklerle ilişkili bir yapıda olduğu görülmüştür. Ayrıca regresyon analizi sonucunda seçilen özelliklerin fair play öğretim öz-yeterliğini yordayan değişkenler olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak fair play öğretim öz-yeterliğini değerlendirebilmek için geliştirilen ölçme aracının geçerli ve güvenilir olduğu kanıtlanmış ve bu yapının öğretim sürecini etkileyen özelliklerle ilişkili olduğu anlaşılmıştır.