Bipolar bozuklukta retinal tabakaların ve fundus mikrovasküler yapılarının kantitatif araştırılması

Giriş: Retinal vasküler ve nöral yapılarla beyin arasında anatomik, fizyolojik ve patolojik birçok benzerlikler olması nedeniyle retinal yapılar serebral ve serebrovasküler sistem hakkında güvenilir bilgi verebilir. Yakın tarihlerde major depresif bozuklukta ve şizofrenide yapılmış çalışmalarda retinal vasküler sistemde arteriollerdes daralma, venüllerde genişlemeler tespit edilmiştir. Ancak literatür taramalarımızda bipolar bozuklukta retinal yapılarla ilgili sadece bir çalışmaya rastlanmıştır. Nörotrofinler proliferatif ve mitojenik etkileriyle dokuların gelişme ve canlılığı sürdürme gibi işlevlerine katkıda bulunurlar. Retinal vasküler ve nöronal yapılar nörotrofinlerin bu etkilerine duyarlıdır ve nörotrofin düzeyleriyle retina yapıları arasında ilişki olduğu farklı klinik popülasyonlarda gözlenmiştir. Bipolar bozukluğun farklı dönemlerinde nörotrofin düzeylerinde değişkenlikler görülebilmektedir. Beyin kaynaklı büyüme faktörü (BDNF), vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF), fibroblast büyüme faktörü (FGF) ve epidermal büyüme faktörü (EGF) önemli büyüme faktörleridir. Bu çalışmada bipolar bozukluğun farklı dönemlerinde nörotrofin düzeyleri, nöral ve vasküler yapılar ve nörotrofin düzeyleriyle retinal yapılarda olası değişikliklerle aralarında bir ilişki olup olmadığı incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya DSM-IV tanı ölçütlerine göre 13 manik dönemde olan, 14 depresif dönemde olan ve 14 remisyonda olan toplam 41 bipolar bozukluk hastası ve 31 sağlıklı gönüllü dahil edildi. Tüm katılımcalara sosyodemografik veri formu uygulandı. Katılımcılar Hamilton Depresyon Derecelendirme ölçeği (HDDÖ) ve Young Mani Derecelendirme ölçekleri (YMDÖ) ile değerlendirildiler. Sonrasında katılımcılar Heidelberg Optik koherens Tomografi (OKT) Spectralis (Heidelberg, Almanya) marka cihaz ile orbital tomografi ve TRC-50DX (Topcon, Japan) cihazıyla retina görüntülemesi işlemine alındılar. Retina fundus fotoğrafı çekilmeden önce bireylerin her gözüne birer damla %1 Siklopentolat HCl 5 ml damlatılarak midriyatik etki için ortalama 30 dakika bekletildi. Daha sonrasında katılımcılardan antekübital venden bir biyokimya tüpüne kan örneği alındı. Bulgular: Bipolar bozukluk grubu ve sağlıklı kontrol grubu arasında, bipolar bozukluk grubunda da manik, depresif, remisyon dönem grupları arasında fundus retina damar ölçümleri bakımından anlamlı fark bulunmadı. Büyüme faktörlerinin kan düzeyleri de gruplar arasında ve bipolar bozukluk grubunda dönem grupları arasında fark göstermedi. Bipolar bozukluk ve sağlıklı kontrol grubu arasında OKT ölçümleri bakımından karşılaştırıldığında Bipolar bozukluk grubunda sağlıklı kontrollere kıyasla R-GCL1 ve R-GCL3 kalınlıklarında azalma bulundu. Bipolar bozuklukta manik, depresif ve remisyon dönem grupları arasında R-RNFL4 kalınlığı remisyon grubunda maniye, mani grubunda da depresyon grubuna kıyasla azalma bulundu. Sağlıklı kontrol grubunda VEGF değeri ile CRVE ve MVD arasında pozitif korelasyon ve R-Retina2, R-Retina3, R-Retina5, L-Retina2, L-Retina3, L-Retina5 ile FGF arasında, R-RNFL3 ve L-RNFL2 ile EGF arasında negatif korelasyon bulunmuştur. Bipolar bozukluk grubunda yaşla CRAE, MAD arasında, hastaneye yatış sayısı ile CRAE, MAD, CRVE, MVD arasında pozitif korelasyon, hastalık başlangıç yaşı ile CRVE, MVD arasında negatif korelasyon bulunmuştur. CRAE / CRVE oranının bağımlı, büyüme faktörlerinin bağımsız değişken oldukları modelde bipolar bozukluk grubunda anlamlılık sınırında bir sonuç tespit edilmiştir. Modele göre VEGF bipolar bozukluk grubunda CRAE / CRVE oranının belirleyicisi olarak tespit edilmiştir. Sonuç: Bipolar bozuklukta retinal yapılarda metabolik stres faktörlerinin olmadığı durumlarda bir bozukluk görülmediği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: bipolar bozukluk, optik koherans tomografi, retinal fundus fotoğrafı, retinal yapılar