Biruni'nin Gezegenler Teorisi

Bu tezin amacı 11. yüzyıl İslam Dünyasının en önemli matematik ve astronomi bilginlerinden olan Ebû'r-Reyhân Muhammed bin Ahmed el-Bîrûnî'nin gezegenler teorisini açıklamaktır. Bunun için Bîrûnî'nin Kânûnü'l Mesûdî fi'l İlmü'l Hey'e ve'l Nücûm eserindeki ilgili bölümler Türkçeye çevrilip yorumlanmıştır. Bîrûnî'nin bu eserinin yanı sıra Tefhîm li'l Evâili'l fi's Sınâti'l Tencîm kitabındaki temel astronomi kavramlarını anlattığı bölümlerin de Türkçe çevirisi teze eklenmiştir. Bîrûnî gezegenler teorisi konusunda Batlamyus astronomisini temel aldığı için tezin giriş bölümünde Batlamyus astronomisinin esasları anlatılmıştır. Bu yapılırken Batlamyus'un el-Mecistî ve Kitâbü'l İktisâs/Kitâbül Menşûrat'taki (Planetary Hypotheses) kuramları açıklanmıştır. Yukarıda söz edilen çeviri metinlerin yorum kısmında Bîrûnî'nin Batlamyus'a katıldığı ve ayrıldığı konular belirtilmiştir ayrıca yaptığı yorum ve yeniliklerin üzerinde durulmuştur. Çalışmada Bîrûnî'nin 11. yüzyıldaki Batlamyus eleştirilerine katkıları da sorgulanmıştır. Tezin ekler bölümüne Kânûnü'l Mesûdî'den çevrilen kısmın Arapça tahkikli metni de eklenmiştir. Bu metin ulaşılan yazma nüshaların arasından seçilen Veliyüddin Efendi 2277, Berlin 1613, Londra 1997, Kandilli 364 yazma nüshaları ve Haydarabad (1954-1955) basılı metni kullanılarak hazırlanmıştır.