BİST ulaştırma sektöründe işlem gören şirketlerin çok kriterli karar verme teknikleri ile finansal performans analizi

Bu çalışma, Türkiye'nin ulaştırma sektöründe faaliyet gösteren en büyük 10 firmasının finansal performanslarını analiz etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, toplam kaynaklar, dönen finansal yatırımlar, satış gelirleri, cari oran, faaliyet karı ve net dönem karı gibi altı finansal kriter üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Firmaların performans analizinde, entropi ve ARAS (Additive Ratio Assessment) modelleri kullanılarak, kriterlerin göreceli ağırlıkları belirlenmiş ve her firmanın performansı optimumluk fonksiyonu ile sıralanmıştır. Öncelikle firmaların finansal tabloları incelenmiş ve toplam kaynaklar ile satış gelirleri gibi göstergelerde büyük ölçekli firmaların (örneğin THY ve Pegasus) sektörde lider konumda olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık, küçük ölçekli firmalar likidite ve cari oran göstergelerinde güçlü bir performans sergilemiştir. Entropi analizinden elde edilen bulgular, dönen finansal yatırımların en yüksek ağırlığa (0,294) sahip olduğunu, dolayısıyla likidite yönetiminin sektörde kritik bir öneme sahip olduğunu ortaya koymuştur. Cari oran ve faaliyet karı gibi göstergeler ise daha düşük ağırlıklara sahip olup karar alma sürecinde nispeten daha az etkili bulunmuştur. ARAS modeli sonuçları, firmaların mali performansını fayda derecesine göre sıralamış ve THY'nin (1,0000) en yüksek fayda derecesi ile sektörde lider olduğunu göstermiştir. Pegasus, yüksek net dönem karı ve faaliyet karı sayesinde üst sıralarda yer alırken, Çelebi Hava Servisi de güçlü performansıyla dikkat çekmiştir. Ancak Horoz Lojistik ve Trabzon Liman İşletmeciliği gibi firmalar, düşük kaynak ve karlılık göstergeleri nedeniyle sıralamada daha alt pozisyonlarda yer almıştır. Bu bulgular, sektörde büyük ölçekli firmaların büyüklük avantajını kullanarak karlılıklarını artırdığını, küçük ve orta ölçekli firmaların ise likidite ve nakit akış yönetimi ile rekabet avantajı sağladığını ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonucunda ulaştırma sektöründe stratejik karar alma sürecini yönlendirecek öneriler geliştirilmiştir. Firmaların likidite yönetimlerine öncelik vermesi, karlılığı artırıcı stratejiler geliştirmesi ve makroekonomik koşullara karşı esnek yapılar oluşturması gerektiği vurgulanmıştır. Bu araştırma, ARAS ve entropi modellerinin ulaştırma sektöründe çok boyutlu performans analizi yapma potansiyelini ortaya koyarak literatüre katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: ARAS, Çok Kriterli Karar Verme, Entropi, BIST, Ulaşım Sektörü