Bozulabilir ürünler için tedarik zinciri optimizasyonu

Türkiye'nin taze meyve ihracatı, ürünlerin bozulabilir yapısı ve yüksek kalite beklentileri nedeniyle maliyet, teslimat süresi, karbon emisyonu ve tazelik gibi birbiriyle çelişen hedeflerin dengelenmesini gerektirmektedir. Bu tezde, narenciye ve diğer seçili taze meyveler için sürdürülebilir bir tedarik zinciri optimizasyonu amacıyla bütünleşik bir yaklaşım geliştirilmiştir. Öncelikle seçilmesi olası bahçelerin kalite skorları iki yöntemle belirlenmiştir. Yeterli görüntü verisi bulunan meyveler için derin öğrenme tabanlı sınıflandırma (MobileNetV2, ResNet50, DenseNet121) ve veri yetersizliğinde renk, yüzey durumu ve şekil gibi özellikleri kullanan bulanık mantık çıkarımı uygulanmıştır. Ardından, elde edilen kalite skorları; kapasite, talep, taşıma süresi, maliyet ve karbon emisyon verileriyle birlikte çok amaçlı bir matematiksel modelde kullanılmıştır. Model, maliyet, karbon emisyonu, teslimat süresi ve elde kalan ürün miktarını minimize ederken tazelik ve kaliteli ürün miktarını maksimize etmeyi hedeflemektedir. Ayrıca bozulma oranları stokastik olarak dikkate alınmış ve havayolu taşımacılığı için kilograma bağlı kademeli maliyet yapısı eklenmiştir. Model, Türkiye'den Avrupa ve Kuzey Amerika'daki 11 pazara taze meyve ihracatı yapmakta olan büyük bir işletmeden alınan gerçek veriler kullanılarak kurulmuştur. Kurulan matematiksel modellerin taşıma modu tercihleri, maliyet ve emisyon değerlerinin değişimine göre duyarlılık analizleri yapılmıştır. Sonuçta kalite odaklı çözümlerin dengeli ve sürdürülebilir optimum kararlar sunduğu ortaya konmuştur.