Büyük beden giysi tasarımında tasarım sürecine etki eden faktörler

Hazır giyim sektörü için tasarım; giyim eğitim süreci içerisinde, giyim eğitiminin temelini oluşturan ve onu geliştirici nitelik kazandıran, görsel yanı öncelik taşıyan bir düşünüş ve üretim sistemidir. Bir diğer tanımla tasarım; insan duygularını ve gereksinimlerini, psikolojik ve fizyolojik olarak karşılayan, teknoloji ve üretim gibi yüksek düzeyde yenilik getiren, karmaşık ve disiplinli bir olgudur ( Aydın : Çakar, 1993:267 ). Tasarım, birçok kaynağın bir araya getirilmesi ile oluşur. Söz konusu kaynaklar; hammadde, makine, kontrüksiyon (şekillendirme), insan ve paradır. Giysi tasannu, tüketicilerin giyinme gereksinmelerini karşılamak için, sorun olarak kabul edilen olguların, yeniden düzenlenmesi olarak algılanmaktadır. Sorun olarak kabul edilen olgular; tasarım ürününün, vücuda uyumu ile ilgili özellikleridir. Vücuda uyum sağlayan ve hareket rahatlığı veren giysiler ergonomik özelliğe sahip giysilerdir. İnsanların belirli fiziksel ve psikolojik özellikleri vardır.Bir giysinin ergonomik olması tasarımın insana uygun olması, o kişinin fiziksel yapısı gereği tasarlanan nesneyi rahat kullanabilmesi anlamına gelmektedir. Hazır giyim işletmeleri giysi tasarımı için, belirli bir tüketici kitlesini hedef almaktadır ve hedef kitleye yönelik giysiler tasarlamaktadır. Hedef kitlenin; vücut yapısı, vücut özellikleri ve ölçüleri temel alınarak kalıp tasarlanmaktadır. Bu aşamada antropometri bilim alanı, giysi tasarımında devreye girmektedir. Antropometri; belirli bir kullanıcı kitlesi için, tasarım standartları geliştirmek ve özel gereksinimleri belirlemek amacıyla fiziksel ölçüm teknik ve yöntemlerin bu kitleyi oluşturan bireylere uygulanmasıdır ( http:// www.ytukvk.org.tr). İnsan vücudu belirli oranlarda birbirine büyük benzerlikler göstermekle birlikte, ayrıntılar da önemli oranlarda birbirinden ayrılmaktadır. Fiziksel özellikler; vücut bölümlerinin uzunluğu, çevre boyutları ya da ağırlık gibi nicel özelliklerdir. Vücut bölümlerinin uzunluğu, çevre boyutları ve ağırlıkları, normal vücut oranlarına sahip bedenlere normal beden, normal vücut ölçülerine göre, daha büyük ve bedenin farklı yerlerinde orantısız ölçülere sahip vücut yapılarına ise, büyük beden tanımlaması yapılmaktadır. Büyük bedenlerde giysinin vücuda uyumu ile ilgili sorunlar yaşanmaktadır. Giysinin vücuda uyumu ile ilgili hatalarını gidermek için özel model, kalıp ve üretim tasarımı yöntemleri kullanılmaktadır. Büyük beden kalıp tasarımı, konu ile ilgili uzmanlık gerektirmektedir. Büyük beden vücut yapısı normal bedene göre, deforme olmuş ve yapısı değişmiş bir vücut özelliği taşımaktadır. Büyük beden kalıp hazırlama işlemi, normal beden kalıp hazırlama işlemine göre daha karmaşık bir yapı göstermektedir. Bu nedenle kalıpların vücuda uyum sağlaması için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemler; pens kaydırma, göğüs yapısına göre pens payını genişletme ve daraltmadır. Bu çalışmada, 'Büyük beden giysi tasarımında, tasarım sürecine etki eden faktörler 'araştırılmıştır. Araştırmada, aşağıdaki alt problemler ele alınmıştır. 1- Büyük beden giysi tasarımı işletme yetkilileri tarafından nasıl algılanmaktadır? 2- İşletmelerin büyük beden giysi tasanınım algılaması ile büyük beden giysi tüketicilerinin giyinme anlayışı arasındaki ilişki nedir? 3- İşletmelerin büyük beden giysi tasarımındaki deneyimleri, tüketicilerin bu giysileri tercih etmelerinde önemli bir etken midir? ii4- Tasarım sürecine etki eden faktörler, tüketicilerin giysi tercihlerini etkilemekte midir? 5- Tasarım sürecinde karşılaşılan sorunlar nelerdir? Araştırma, tanımlayıcı bir araştırmadır Büyük beden giysi tüketicilerinin demografik özellikleri ile giysi tercihleri arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla Ki-kare ilişki analizi, tüketicilerin demografik özelliklerinin, giysi tercihleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla Anova analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırma ile ilgili bulguların elde edilmesinde işletme ve tüketici örneklem grubuna 2 anket uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen belli başlı sonuçlar şunlardır: 1- Büyük beden tüketicisine en sık rastlanan yaş sının, sırasıyla; 41-50 yaş ve 51-60 yaş sınırı olduğu saptanmıştır. 2- Eğitim düzeyinin, şişmanlık ( obezite ) üzerinde bir etkiye sahip olduğu, eğitim düzeyi arttıkça, büyük beden tüketicisine daha az rastlandığı sonucuna varılmıştır. 3- Büyük beden giysi tüketicisinin % 53,1'inin giysi temini konusunda, sıkıntı yaşadığı belirlenmiştir. 4- Tasarım sürecine etki eden faktörler ile, tüketicilerin giysi tercihlerini etkileyen faktörler arasında benzerlikler saptanmıştır. Söz konusu faktörler şunlardır : - Ürünün kalitesi, - Estetiği, - Ergonomisi ve - İşlevselliğidir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre şunlar önerilebilir: 1- Büyük beden giysi tasarımı, Türk hazır giyim sektörü için yeni bir alandır. Bu nedenle, giysi ve kalıp tasarımı ile ilgili çalışma yapan kişiler, büyük beden kalıp tasarımı üzerine araştırma yapmalı, konu ile ilgili her türlü kaynaklardan yararlanarak, özgün giysi ve kalıp tasarım yöntemleri geliştirmelidirler. 2- Giysi ve kalıp tasarımcıları, büyük beden giysi ve kalıp tasarlarken; ergonomi, anatomi ve antropometri bilim alanlarından yararlanmalıdır. Giyim, hazır giyim ve tasarım eğitimi veren kurumlar, bu bilim alanları ile ilgili bilgileri ders programı müfredatına almalıdır. Söz konusu eğitim kurumlan, sektörde çalışanlar için, bu bilim dallan ile ilgili kurslar düzenlemelidir. 3- Büyük beden giysi üreten işletmeler, tüketicileri için, ergonomik, fazla kilolanm ve vücut kusurlannı kapatan, modanın eğilimlerine uygun, kaliteli ve uygun fiyatlı giysiler üretmelidirler.