Çağdaş bilim tarihi yazımında okült bilimlerin yeri: Taşköprülüzâde örneği üzerinden tenkit ve teklif

Batı bilim tarihi literatüründe "proto-bilim" veya "sahte bilim" olarak da tanımlanabilen okült bilimler, İslam bilim tarihi anlatılarında önemli ölçüde ihmal edilmiştir. David Pingree, E. S. Kennedy, A. I. Sabra, George Saliba ve Jamil Ragep gibi önde gelen isimlerin okült bilimlere yönelik ilgisizliği, tarihsel bağlamdan uzak ve sansürlü bir İslam bilim tarihi yazımı ortaya çıkarmıştır. Yazma eser kütüphanelerinde bulunan, ancak çoğunlukla yanlış kataloglanan okült literatürün, uzman tarihçiler tarafından yeniden incelenmesi gerekliliği açıktır. Wouter Hanegraaff'a göre, okült bilimlere yönelik akademik ilgisizlik, bu alanı ciddi bir tartışmaya değer görmeyen ve onu "reddedilmiş bilgi" olarak dışlayan yaklaşımların sonucudur. Bu tezde okült bilimlerin marjinalleşmesine sebep olan düşünsel yargılar sorgulanmaktadır: Bu bilimlerin sahte din veya bilim öncesi faaliyetler olarak algılanması, Batı akademisinde hâkim olan anti-düalist paradigmaya dayanmaktadır. Matthew Melvin-Koushki'nin işaret ettiği üzere, bu paradigmanın etkisi, İslam bilim tarihi çalışmalarında hâlen sürmektedir. Bu bağlamda, tezde üç temel soru ele alınmaktadır: Okült bilimlerin tanımı nedir? Okült bilimlerin din ve modern bilim karşısındaki konumu nedir? Bilim tarihi disiplininde okült bilimlerin yeri nasıl meşrulaştırılabilir? Tezin ilk bölümü bu soruları Wouter Hanegraaff'ın kavramsal çerçevesi ve Caner Dagli'nin anti-düalizm kavramı ışığında tartışmaktadır. İkinci bölümde ise Melvin-Koushki'nin tanımı üzerinden okült bilimler, felsefi ve tarihî bağlamlarda yeniden konumlandırılmaktadır. Son bölümde, Taşköprülüzâde Ahmed'in kapsamlı bilimler tasnifi eseri esas alınarak İslam bilim tarihinde okült bilimlerin nasıl yer aldığı gösterilmektedir.