Çocukluk çağı lösemilerinde kateter komplikasyonları

Giriş ve Amaç: Bu çalışmada çocukluk çağı lösemi hastalarına takılan santral venöz kateterlerin (SVK) kullanımı sırasında gelişen komplikasyonlar ve komplikasyonların gelişmesindeki risk faktörlerinin literatür ile karşılaştırmalı olarak ortaya koymak amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Çalışma İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji Onkoloji Bilim Dalı'nda 2010-2021 yılları arasında akut lösemi tanısı alan veya nüks yaşayan, 1 ay ile 18 yaş arasındaki 79 hastaya yerleştirilen SVK'lerde gelişen komplikasyonların retrospektif olarak incelenmesi ile gerçekleştirildi. Tüm hastalar yaş, cinsiyet, tanı, risk grubu, uygulanan SVK tipi, kateterin yerleştirildiği ven, kateterin boyutu, erken ve geç komplikasyonlar, laboratuvar parametreleri, komplikasyon gelişme zamanı, komplikasyon hızı, kateter çıkarılma nedenleri açısından değerlendirildi. Veriler, bilgisayar ortamında SPSS 22.0 programıyla değerlendirildi. Anlamlılık için p<0,05 düzeyi kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya 79 hasta dahil edildi. Hastaların 49'u (%62) erkek, 30'u (%38) kız, erkek/kız oranı 1,63:1 idi. Tanı anındaki yaş dağılımı 74,55±56,29 aydı. Yaş aralıklarına göre 1-12 ay arası, 13-120 ay arası, 121 ay ve üstü olarak sınıflandırıldığında ise 13-120 ay arasındaki hasta grubunun daha fazla olduğu (%69,6) görüldü. Toplam 61 hasta (%77,2) ALL, 9 hasta (%11,4) AML, 9 hasta (%11,4) ise nüks lösemi nedeniyle tedavi almaktaydı. Hastaların 7'si (%8,9) standart risk, 38'i (%48,1) orta risk ve 34'ü (%43) yüksek risk grubuna dâhildi. Hastalardan 19'una (%24,1) kranial radyoterapi, 11'ine (%13,9) kemik iliği nakli yapılmıştı. Uygulanan kateterlerin 104'ü (%85,2) tünelli SVK, 17'i (%13,9) tünelsiz SVK, 1'i (%0,8) port kateterdi. Hastaların %56'sına bir defa, %46'sına ise birden fazla defa kateter takılmıştı. Ortalama kateter uygulama sayısı 1,54 bulundu. Takılan 122 kateterde 147 kez komplikasyon geliştiği görüldü. Kataterlerin toplam kümülatif kalım süresi 18934 gündü. Genel komplikasyon hızı 7,76/1000 SVK günü olarak hesaplandı. Tüm SVK'lerde gelişen enfeksiyon, tromboz ve mekanik komplikasyonlar için komplikasyon hızları sırasıyla 1000 kateter günü başına 3,96, 1,37, 1,21 idi. Enfeksiyon tiplerine göre komplikasyon hızları ise kateter ilişkili kan dolaşım enfeksiyonu için 2,58, çıkış yeri enfeksiyonu için 0,95 bulundu. Gelişen komplikasyonlar değerlendirildiğinde 20 defa (%13,6) erken komplikasyon, 127 defa (%86,4) geç komplikasyon geliştiği görüldü. Gelişen tüm komplikasyonlar arasında en sık enfeksiyonlar (75/147, %51) görülmekteydi. En sık gelişen enfeksiyon türü, kateter ilişkili kan dolaşım enfeksiyonuydu. Tüm kateterlerin 9'u (%7,4) kullanılmaktayken, 87'si (%71,3) komplikasyonlar, 24'ü (%19,4) tedavi bitimi, 2'si (%1,6) ölüm nedeniyle çıkarılmıştı. Tünelli SVK'lerde enfeksiyon ve tromboz gelişme günü sırasıyla ortalama 81,45 ve 122,9 gündü. Tanı yaşına göre tünelli SVK'lerde gelişen erken komplikasyonlar 1-12 ay arasındaki hastalarda, diğer yaş gruplarına göre anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,023). Tanı yaşı 121 ay ve üstündeki hastalarda, tünelli SVK'lerdeki mekanik komplikasyonlar daha düşük saptandı (p=0,041). Risk grupları ile tünelli SVK'lerde erken komplikasyon gelişimi arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Tünelli SVK'lerde tromboz gelişiminin standart risk grubunda, yüksek risk grubuna göre daha fazla olduğu bulundu (p=0,037). Tünelli SVK'lerde geç komplikasyon gelişimi ile kateter takılma gününündeki hemoglobin (p=0,039), trombosit (p=0,018), PT (p=0,041) ve tanı anında gönderilen tromboz panelindeki fibrinojen (p=0,019), aPCR (p=0,018), homosistein (p=0,029), D-dimer (p=0,006), folat (p=0,031), trigliserit (p=0,031) değerlerinin; önemli derecede ilişkili olduğu görüldü. Sonuç: Komplikasyonlar kateter çıkarılmasının en önemli nedenidir. Tüm SVK tiplerinde geç komplikasyonlar, erken komplikasyonlardan daha yüksek oranda görülmüştür. Gelişen tüm komplikasyonların yaklaşık yarısını enfeksiyonlar oluşturmaktadır. Her üç kateter tipinde en çok görülen enfeksiyon türünü, kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonları oluşturmaktadır. Tünelli SVK'lerde gelişen erken komplikasyonlarda, tanı yaşının 1 yaş altı olması önemli bir risk faktörüdür. Geç komplikasyonların gelişimi ile kateter takılma günü alınan tam kan sayımı, koagülasyon değerleri ile tanı anındaki tromboz paneli ilişkili görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Santral venöz kateter, komplikasyonlar, Hickman, lösemi, çocuk