Çukurova Bölgesi yaygın toprak serilerinde arazi kullanımında zamansal ve mekânsal değişimin dinamik toprak özellikleri ve karbon stoklarına etkisinin belirlenmesi

Bu çalışma Türkiye'nin güneyinde Akdeniz'e kıyısı bulunan Çukurova Deltasında yürütülmüştür. Bölgenin detaylı sayısal toprak haritası ile 2016 yılına ait Landsat 8 OLI, Spot5 ve Spot6 uydu görüntüsü ve 1986 yılına ait Landsat 5 TM/ETM görüntüleri karşılaştırılarak, ovadaki tarım arazileri tarla ve bahçe tarımı olmak üzere iki kategoride incelenmiştir. Yaygın toprak serilerinin (Arıklı, Çanakçı, Arpacı, Yenice, Oymaklı) arazi kullanım şekillerindeki mekânsal ve zamansal değişimler belirlenmiştir. Her bir seriyi temsil edecek ve eski profil noktalarından olmak üzere tarla ve bahçe kullanımlarından toplam 48 ayrı profil çukuru açılmış, etkili kök derinliğini tanımlayabileceğimiz tüm horizonlarından toplam 190 toprak örneği horizon esasına göre alınmış toprak analizleri yapılmıştır. Bu sonuçlara dayanarak, toprak dinamiklerindeki zamansal ve mekânsal değişimler belirlenmiş ve toprak parametrelerinin karşılaştırmalı istatistik ve jeoistatistik analizleri gerçekleştirilmiştir. Tüm serilerde, tuzlulukta belirgin düşüşler gözlemlenmiş olup, bu durum DSİ tarafından uygulanan drenaj çalışmalarının başarısını doğrulamaktadır. Arıklı serisinde pH seviyesinde hafif bir azalma gözlemlenirken, Arpacı ve Oymaklı serilerinde pH değerlerinde artış kaydedilmiştir. Variogram analizleri, tüm serilerde karbon stoklarının mekânsal bağımlılığını eksponansiyel modelle doğrularken, Çanakçı serisi homojen bir dağılım gösterirken, Arpacı serisi düzensiz bir dağılım sergilemiş, Oymaklı serisi karbon stokları mekânsal bağımlılığının diğer serilere göre daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Tarladan bahçeye dönüşüm, tüm serilerde toprak karbon stoklarını belirgin şekilde artırmış olup, meyve bahçelerinin tarım alanlarına göre daha yüksek karbon depolama kapasitesine sahip olduğu belirlenmiştir. 1985 ve 2017 yılları arasında Çukurova Bölgesi'ndeki toprak organik karbon stoklarında, bahçeye dönüşümün lokal artışlarına rağmen, sürdürülebilir olmayan uygulamalar nedeniyle yıllık ortalama -1,467.68 ile -2,869.80 ton/yıl arasında genel bir azalma gözlenmiştir. Mekânsal ve zamansal değişimler istatistiksel yaklaşımlarla incelenerek, yaygın serilerin tarımsal kullanım şekillerinin nasıl değiştiğini ve bu değişimlerin toprak özellikleri, toprak sağlığı ve verimliliği üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bu analizler, çalışma alanındaki doğal süreçleri ve insan etkilerini daha iyi anlamaya, doğal kaynak yönetimine, sürdürülebilirlik ve çevre koruma stratejilerine katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Arazi Örtüsü/Kullanımı, UA ve CBS, Toprak Serileri, Toprak Dinamikleri ve Karbon Stok LDN.