Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma

Araştırma alanı, Akdeniz Bölgesinin 36° 07' -38° 07' Kuzey Enlemleri ile 33° 27' -36° 27' Doğu Boylamları 2 arasında kalan yaklaşık 34 300 Km ' lik kesimini kapsamak tadır. Güney kıyı şeridinde Silifke-Yumurtalık, kuzeyde Arslenköy-Pozantı-Saimbeyli, batıda Gülnar-Mut, doğuda Yarpuz, araştırma alanının sınırlarında yer almaktadır. Son yıllardaki hızlı nüfus artışı, hızlı kentleş me ve endüstrileşme ile bunlara bağlı diğer gelişmelerin çok sayıda çevre sorununu yarattığı ve doğal değerlerin uygun kullanımının oldukça ""kısıtlandığı bir bölge olarak görülmesi nedeniyle Çukurova Bölgesi bu çalışmada araş tırma alanı olarak seçilmiştir. Bölgede ortaya çıkan sorunlardan belki de en önemlisi kentsel ve kırsal kesimlerde iklim koşullarının bozulmasıdır. Bölge iklimi genelde sıcak ve insan yaşa mını olumsuz etkileyebilecek karakterdedir. Doğanın bil hassa bitki örtüsü bakımından giderek tahrip edilmesi ve hatalı alan kullanımlarının yarattığı sonuçlar da bu na katıldığında sorunlar özellikle kentsel ortamda daha da büyük olmaktadır. Bölge kentleri genelde düzensiz bir gelişme içerisindedir. Kentlerin çevrelerinde hızla ya yılan gecekondu yerleşimleri ile kent merkezlerindeki çok katlı ve birbirine sıkışmış yapı kitleleri günümüzde kentlerin akciğerleri ve fiziksel denge unsurları kabul edilen açık ve yeşil alanlara yer bırakmamıştır. Diğer yandan kentler ve yakın çevrelerindeki çeşitli etkinlik ler nedeniyle kentsel atmosferin bozulma olgusu da hız kazanmaktadır. Bölge kentlerindeki çevre bozulmalarının açık ve yeşil alanlar başta olmak üzere, diğer alan240 - kullanımları yönünden bir arada düşünülerek düzeltilme si gerekmektedir. Bu nedenle, bölge yerleşim alanlarında atmosferik yapıyı iyileştirmeye yönelik veya iklimle den geli fiziksel planlamaların yapılmasında yararlı olabi lecek bir araştırma ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araş tırma alanında, İklim-İnsan-Bitki ilişkileri içerisinde iklimsel konforu sağlayacak fiziksel yapının belirlenme si bu çalışmada esas amaç edinilmiştir. Araştırma; 1. Genel biyoklimatik değerlendirme, 2. Fiziksel planlamalarda iklimle denge kurulma sında kullanılacak ölçütlerin belirlenmesi, 3. :Çeşitli alan kullanımları için iklimle dengeli fiziksel planlama önerileri şeklinde üç aşama da gerçekleştirilmiştir. Birinci aşamada, önce araştırma alanının biyokli matik değerlendirmeye esas olacak genel yapısı (topoğra- fik yapı, toprak özellikleri, hidrolojik yapı, iklim, do ğal bitki örtüsü) ortaya konulmuştur. Daha sonra, araş tırma alanında belirlenen 14 meteoroloji istasyonuna ait 1970-1983 j'ilları arasını kapsayan iklim verileri biyo klimatik değerlendirmeler için kullanılabilir hale geti rilmiştir. Bu verilerden sıcaklık ve bağıl nem elemanla rına ilişkin olanları OLGYAY (1973) tarafından gelişti rilen Biyoklimatik Çizelge üzerine kaydedilmiştir. Bu şekilde 14 yerleşim alanı için En Sıcak ve En Az Sıcak Dönemler ile Biyoklimatik Konfor İçeren Bölgeler ve İk limsel Gereksinim Bölgeleri ortaya çıkartılmıştır. Biyo klimatik Çizelge üzerinde belirlenen bu bölgeler zamana bağlı olarak yorumlanmış ve sonuçta 14 yerleşim alanı- 241 - için Biyoklimatik Konfor İçeren Dönemler ile İklimsel Gereksinim Dönemlerinin saat olarak yıllık toplam süre leri elde edilmiştir. Bulunan değerler, biyoklimatik kon for içeren dönemler için mevsimler itibariyle; sıcaklık, gölge, rüzgar, nem ve ek serinletme unsurlarını içeren iklimsel gereksinim dönemleri için en sıcak ve en az sı cak dönemler itibariyle araştırma alanı genel haritası üzerine işlenmiştir. Sonuçta, Araştırma Alanı Biyoklima tik Değerlendirme Haritaları ortaya çıkartılmıştır. Qalı§manın ikinci aşamasında, elde edilen biyo klimatik değerlendirme haritaları yorumlanarak araştırma alanının ortaya koyduğu Biyoklimatik Kuşaklar (Sıcak Ku şak, Ilıman Kuşak, Serin Kuşak, Soğuk Kuşak) belirlenmiş tir. Araştırma alanında iklimle dengeli fiziksel planla ma ilkelerini belirlemek amacıyla, bulunan her biyokli matik kuşağı ve bölgenin farklı topoğrafik kuşaklarını örnekleyebilecek yerleşim alanları (Yumurtalık, Kozan, Mut, Feke, Arslanköy) tesadüfi olarak seçilmiştir. Se çilen yerleşim alanlarına ait biyoklimatik verilere OLGYAY'm (1973) geliştirdiği Sol-Air Yönlendirme Teorisi esasları uygulanarak her yerleşimdeki farklı alan kulla nımları için iklimle dengeli yönlendirme ve yer seçimi ölçütleri ortaya çıkartılmıştır. Çalışmanın üçüncü aşamasında, iklimle dengeli fiziksel planlama ölçütleri kullanılarak her yerleşim için konut, yönetim, ticaret, eğitim, spor ve rekreasyon ile açık ve yeşil alan kullanımlarını içeren Öneri Alan Kullanım Planları oluşturulmuştur. Bu aşamada ayrıca, yerleşim alanı genel dokusu, binalar ve dış mekan özel likleri, yerleşim içi sirkülasyon sistemi konularında iklimle dengeli fiziksel planlama önerileri getirilmiştir.- 242 - Son bölümde, Çukurova Bölgesi' nde biyoklimatik yönden açık ve ye§il alan sistemlerinin oluşturulması ilkeleri; yerleşim içi, konut çevreleri ve yerleşim çevresi ya da yerleşim periferisi olmak üzere üç yönde geliştirilmiş tir. Konut çevreleri açık ve yeşil alan tesisinde OLGYAY ve OLGYAY'ın (1976) Konut Çevreleri Optimum Bitkilendir- me Tekniği esasları uygulanmış ve sonuçta araştırma ala nı yerleşimleri için optimum bitkilendirme ölçütleri el de edilmiştir. Araştırmadan çıkartılan genel sonuç; Çukurova Bölgesi yerleşimlerinde, iklimle dengelenmiş bir alan kullanımı ve açık ve yeşil alan sistemi oluşturulması gerektiği, böylece biyoklimatik koşulların insan için her mevsimde daha uygun duruma getirilebileceğidir.