Değişen iklim koşulları altında yağış şiddeti-süre-frekans eğrilerinin tahmin edilmesi

Gelişen dünya koşulları beraberinde teknolojik ilerlemeleri getirmektedir. Bu ilerlemeler çoğu alanda birçok fayda getirmekle birlikte doğaya olan zararda birçok alanda paralel olarak artmaktadır. Git gide artan nüfus artışı beraberinde kontrol altına alınamamış bir tüketim anlayışını da getirip doğaya daha da zarar vermektedir. Tüm bu durumlarla birlikte sera gazı ve diğer zararlı gaz artışlarıyla da dünyadaki iklim durumları ciddi şekilde etkilenerek küresel çapta iklim değişikliyle karşı karşıya kalınması durumu oluşmuştur. Oluşan iklim değişikliği ile aşırı sıcaklık artışları, şiddetli ve sürekli yağmur yağışları, şiddetli yağışlardan kaynaklı taşkın durumları, taşkınlarla beraber can ve mal kayıpları, dünyada olan su kütlelerinde buharlaşmalardan kaynaklı ciddi su kayıpları görülmektedir. Oluşan bu iklim değişikliği küresel anlamda çok önem arz etmiş olup, bu alanda iklim değişikliğinin getireceği tahribatı önleyebilmek ve çeşitli önlemler almak için birçok çalışma yapılmaya başlanmıştır. İklim değişikliğinden kaynaklı zararlı etkileri önleyebilmek için gerekli olan su yapıları, taşkınları önleyici yapılar, drenaj sistemleri gibi çeşitli yapılarda şiddet-süre-frekans eğrileri (ŞSF) büyük önem arz etmektedir. Bu eğrilerde 5, 10, 15, 30 dk ve 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 12, 18, 24 saatlik yağışlar ve 2, 10, 25, 50, 100, 500 yıllık tekerrür periyotlarına ait yağış verileri bulunmaktadır. Bu eğriler yardımıyla taşkın önleyici yapılar, çeşitli su yapıları, drenaj sistemlerinin projelendirmesi ve iyileştirmeleri daha uygun ve güvenli bir şekilde yapılabilir. Şiddet-süre-frekans eğrileri genellikle tarihsel daha önceden gözlemlenmiş, kaydedilmiş veriler yardımıyla oluşmaktadır. Bu eğrilerin oluşması için gerekli veriler temin edilip, veriler arasında sürelere ait maksimum yağış verileri bulunup, en uygun olasılık dağılım metodu seçilip bu metot yardımı ile yağışlar tekerrür periyotlarına göre düzenlenip eğri oluşturulur. İklim değişikliğini göz önünde bulundurursak mevcut ŞSF eğrilerinin güncellenmesi gerekir çünkü değişen iklim koşulları ile yağış durumları da çok ciddi farklılıklar gösterebilir. Bu farklılıkları tarihsel veriler üzerinden oluşmuş ŞSF' ler ile yorumlamak pek doğru olmaz. Bu duruma çözüm olarak çeşitli iklim modelleri oluşturulmuş ve iklim senaryoları üretilmiştir. Bu modeller yardımıyla ŞSF eğrileri güncellenip daha güvenilir eğriler elde edilebilir. Bu çalışmada Muğla, Ordu, Diyarbakır için küresel ikim model verileri ile geleceğe yönelik yağış tahminleri yapılmaya çalışılmış, seçilen şehirlerin sırası ile Akdeniz, Karadeniz ve sert karasal iklime sahip olmasından dolayı sonuçları Türkiye çapında yorumlamaya müsait bir duruma getirmeyi, iklim değişikliğinden kaynaklı sorunlara daha da hazırlıklı bir duruma getirme ve olası kötü sonuçlara karşı hazırlıklı olma amaçlanmıştır. Çalışmada RCP4.5 ve RCP8.5 senaryolarına sahip HADGEM2-ES, GFDL-ESM2M ve MPI-MSE-MR adındaki üç küresel model kullanıldı. Meteoroloji Genel Müdürlüğünden temin edilen şehirlere ait tarihsel veriler ve model verileri ile işleme başlandı. Eşdeğer kuantil eşleştirme metodu yardımı ile hem tarihsel veriler hem de küresel model verileri 5, 10, 15, 30 dk ve 1, 2, 6, 12, 24 saatlik verilere ayrıştırıldı. Ayrıştırılan verilerin maksimum verileri seçilerek bu veriler Gumbel olasılık dağılım metodu aracılığı ile 2, 10, 25, 50, 100 yıllık tekerrür periyotlarına ait yağış değerleri bulunup ŞSF eğrileri oluşturuldu. Tarihsel veriler ile gelecek yağış verileri kıyaslandı.