Değişen jeopolitik gelişmeler ve bölgesel çatışmaların etkisinde Türk dünyası: Fergana Havzası örneği

Çalışma tarihin her döneminde önemli mücadelelere sahne olmuş ve olmaya devam eden Fergana Havzası'nın sorunları ve söz konusu sorunların Türk Dünyası'na etkileri üzerine kurgulanmıştır. Türkistan'ın merkezinde yer alan Fergana Havzası; Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından siyasi olarak bölünmüş şekilde yönetilmektedir. Jeopolitik açıdan önemli bir saha olan Havza, Asya ve Avrupa ulaşım yollarının ve Avrasya'nın jeostratejik, jeoekonomik ve jeokültürel bağlantılarının kesiştiği noktada yer almaktadır. Ayrıca Fergana Havzası, tarihin ilk dönemlerinden itibaren Türkistan'ın diğer sahalarına göre dış tehlikelere karşı daha korunaklı olması nedeniyle birçok Türk devletine ev sahipliği yapmıştır. Bu nedenle Fergana Havzası bir bütün olarak hem bölgenin hem Türk Dünyası devletlerinin tarihine ve kültürüne katkıda bulunmuştur. Fergana Havzası'nın sahip olduğu avantajlar, sahanın sıcak çatışma merkezi olmasına neden olmaktadır. Söz konusu sahada yaşanan sınır sorunları, ekonomik sorunlar, etnik sorunlar, su kaynaklarının yönetimi, terörizm ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi birçok mesele Türk Dünyası'nı doğrudan etkilemektedir. Çalışmada öncelikle Fergana Havzası'nın genel coğrafi özellikleri ele alınmış 19. yüzyıl öncesinde ve sonrasındaki siyasi yapı incelenmiştir. Ardından Fergana Havzası'nda yaşanan çatışmalar değerlendirilerek, bu çatışmaların Türk Dünyası'nı nasıl etkilediği üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak sahada yaşanan sorunların kaynağının büyük çoğunluğunun SSCB dönemi politikalarının getirisi olduğu ve günümüzde de Fergana Havzası'nın, jeopolitik önemine bağlı olarak büyük güçlerin etkisi altında kaldığı görülmüştür. Bu nedenle Fergana Havzası örneği üzerinden, Türk Dünyası'nın geleceği için, sahada yer alan devletler arası anlaşmazlıkların azaltılmasına yönelik çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk Dünyası, Fergana Havzası, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan