Denkleştirme taleplerinden doğan uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuk ve Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi

Acentelik veya tek satıcılık gibi sözleşmelerin sona ermesine bağlı sonuçlardan biri de acentenin/tek satıcının yarattıkları müşteri çevresinin karşılığında ve muhtelif koşullara bağlı olarak denkleştirme talebine hak kazanmalarıdır (TTK m.122). Denkleştirme talebinin en dikkat çekici özelliği, önceden bertaraf edilemez ve emredici nitelikteki karakteridir. Bu itibarla çalışmamızda, Türk mahkemeleri nezdinde ileri sürülen yabancı unsurlu denkleştirme taleplerine ilişkin uyuşmazlıklar; hükmün hukuki niteliği, ratio legis'i ve mehazının uygulanma şekli dikkate alınmak suretiyle kanunlar ihtilafı ve milletlerarası usul hukuku ekseninde incelenmiştir. Bu çalışma ağırlıklı olarak acentelik veya tek satıcılık sözleşmelerinin yabancı bir hukuka tabi olması karşısında denkleştirme talebine ilişkin TTK m. 122 hükmünün uygulanabilirliğine ilişkin meselelere yoğunlaşmaktadır. Özellikle Türkiye'de icra edilen acentelik ve tek satıcılık gibi sözleşme ilişkilerine uygulanmak üzere seçilen yabancı hukuk sisteminin denkleştirme talebine (portföy tazminatına) imkân tanımadığı yahut denkleştirme talebinden önceden feragati geçerli saydığı hâllerde TTK m. 122/4 hükmünün kamu düzeninin müspet etkisi bağlamında veya doğrudan uygulanan kural statüsünde uygulanmasının mümkün olup olmadığı hususları irdelenmiş; yabancı hukuk seçiminin yanında yetki anlaşması ile yabancı bir devlet mahkemesinin yetkilendirilmesi veya sözleşmenin tahkim klozu içermesi durumunda, yetki ve tahkim anlaşmalarının akıbeti gibi hususların açıklanmasına gayret edilmiştir.