Dijital dönüşüm olgunluk olgusu üzerine bibliyometrik bir analiz ve bir ölçek geliştirme

İnsanların ve işletmelerin, hızlı teknolojik değişimlere ayak uydurabilmesi için bu gelişmelere uyum sağlaması ve dijital dönüşümünü gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu kapsamda dijital dönüşüm ve dijital olgunluk kavramlarının anlaşılması, uluslararası yazında bu konularla alakalı çalışmaların belirlenmesi ve bu konularla alakalı trendlerin belirlenmesi elzem bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, dijital dönüşüm olgunluk olgusuna ilişkin bibliyometrik bir analiz gerçekleştirmek ve dijital dönüşüm olgunluk ölçeği geliştirmektir. Çalışmada öncelikle Web of Science veri tabanı kullanılarak Moher vd. (2009)'nin PRISMA yöntemine dayalı sistematik bir literatür taraması gerçekleştirilmiş, dijital dönüşüm ve dijital olgunluk kavramlarına odaklanılmıştır. Sistematik literatür taraması sonucunda elde edilen 521 makale Vosviewer programı ile bibliyometrik analiz kullanılarak haritalanmıştır. Bu çalışmada araştırmacılar arasındaki işbirlikleri incelenecek ve atıf analizleri kullanılarak araştırmacıların ve dergilerin bilimsel çıktıları ayrı ayrı değerlendirilecektir. Bu analizlerin temel sınırlılığı yalnızca Web of Science veri tabanındaki veriler kullanılarak gerçekleştirilmiş olmasıdır. Bibliyometrik analiz kapsamında eş-yazar analizi, anahtar sözcüklerin eş-oluşum analizi, belge atıf analizi, kaynak eşleştirme analizi ve eş-atıf analizi, atıf yapılan referans, atıf yapılan yazar ve atıf yapılan kaynak olmak üzere toplam 7 analiz uygulanmıştır. Dijital dönüşüm ve dijital olgunluk üzerine ilk çalışma 2006 yılında yapılmış olup, son zamanlarda ilgili çalışmalarda artış görülmüştür (2023'te 127 makale; 2024'te 144 makale). En yüksek bağlantı gücüne sahip eş-yazarlar Foroudi ve Pantea, ardından Ritala ve Paavo, Paul ve Justin ve Giones ve Ferran'dır. En çok atıf alan eş-yazarlar Broekhuizen ve Thijs, Dong ve John, Verhoef ve Peter ve Bart ve Yakov'dur. Uluslararası literatürde en sık kullanılan anahtar kelime "dijital dönüşüm"dür. Dijital olgunluk kavramıyla birlikte, özellikle son zamanlarda çalışmalarda artan diğer ilişkili kelimeler sırasıyla "inovasyon", "performans" ve "dinamik yetenekler" kavramları olarak belirlenmiştir. Dijital olgunluk üzerine yapılan çalışmalara yapılan atıfların analizimizde Verhorf'un (2021) çalışması öne çıkmaktadır. Verhorf'u (2021) sırasıyla Warner (2019), Zhu (2006), Peng (2022) ve Li (2020) takip etmektedir. Çalışmamızın ikinci kısmı, dijital dönüşüm olgunluk ölçeğinin oluşturulması olarak belirlenmiştir. Literatürdeki dijital olgunluk çalışmalarında en sık kullanıldığı belirlenen kültür, organizasyon, strateji, bilgi teknolojileri, teknoloji kaynakları, müşteri ve tedarik zinciri boyutlarına ilişkin 76 maddelik ifade havuzu oluşturulmuş ve bu ifadelere yönelik kapsam geçerliği çalışması yürütülmüştür. Kapsam geçerliği sonucu, gerekli nicel değerleri sağlamayan 29 madde çalışmadan çıkarılarak kalan 47 madde üzerinden bir uygulama gerçekleştirilmiştir. 330 katılımcıyla gerçekleştirilen uygulama bulgularına açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmış, 32 madde ve 4 boyuttan oluşan dijital dönüşüm olgunluk ölçeği elde edilmiştir. Son olarak, AFA sonrası geliştirilen 32 maddelik dijital dönüşüm olgunluk ölçeğine doğrulayıcı faktör analizi yapılarak, ölçeğin yapı geçerliği kanıtlanmıştır.