Dil bilgisi öğretiminde kip, zaman ve görünüş konusunun öğretiminin incelenmesi

Dil bilgisi, insan iletişiminin en yetkin aracı olan dilin seslerini; sözcüklerin yapılarını, kökenlerini ve anlam özelliklerini; tümcelerin kuruluş ve anlam özelliklerini ve bunlarla ilgili kuralları inceleyen bilgi dalıdır. Dilbilgisi öğretimi ise dilin tüm bu özelliklerini içeren normların kurumsal ve sistematik olarak incelenmesi ve öğretimini kapsar. Genel olarak Dil bilgisi öğretimimizin sorunlu olmasının yanında özellikle bazı konuların yorumunun ve öğretiminin daha fazla sorunlu olduğundan söz etmek mümkündür. Kip, görünüş ve zaman konusu bunlardan biridir. Bu çalışmanın amacı, kip, görünüş ve zaman konusunun, ortaöğretim dil bilgisi öğretimi programında ve buna bağlı olarak da öğrenci çalışma kitabı, ders kitabı ve öğretmen kılavuz kitabında nasıl yer aldığını ve ne şekilde öğretildiğini incelemektir. Çalışma betimsel analiz yöntemine dayalı nitel bir çalışma olarak planlanmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, ortaokul düzeyinde bu konunun ele alındığı tek sınıf olan 7. sınıfa ait Milli Eğitim Bakanlığı Türkçe Ders Kitabı, Öğrenci Çalışma Kitabı ve Öğretmen Kılavuz Kitabı incelenmiştir. Çalışmada ayrıca, araştırma sorusunun yanıtını bulmaya katkı sağlaması amacıyla veri toplama aracı olarak öğretmenlerin bilgi düzeyleri ve tutumlarına yer verilmiştir. Ankara ilinde seçkisiz olarak belirlenen 5 özel okul, 5 devlet okulu öğretmeni olmak üzere toplam 10 öğretmenin dil bilgisi öğretimi kapsamındaki kip-zaman-görünüş konularının öğretimine yönelik düşüncelerini almak amacıyla tam yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme soruları, araştırmacı tarafından hazırlanmış ve konu alanı uzmanlarının onayı alındıktan sonra uygulanmıştır. Ders kitaplarındaki etkinliklerin ve öğretmenlerin, görüşme formlarına verdikleri yanıtların incelenmesi sonucunda öğretim programında ve ders kitaplarında kipin, zaman ve görünüş kategorileri ile farkının açıkça ortaya konulmadığı, görünüş kavramına hiç yer verilmediği, kip ve zaman kavramlarının aynı başlık altında haber kipleri ve dilek kipleri şeklinde sınıflandırılıp biçimbirimler üzerinden tanımlanarak öğrencilere ezberletildiği, konuya anlam odaklı yaklaşılmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, öğretmenlerin görüşme sorularına verdikleri yanıtlardan, konuya dilbilimin sunduğu şekliyle hâkim olmadığı, biçimci yaklaştıkları ve farklılıkları, standart dışılıkları, "anlam kayması" vb. genellemelerle yorumladıkları sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: dilbilim, dil bilgisi, dil bilgisi öğretimi, kip-zaman-görünüş