
757
Archived Theses
1
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarılarına, dijital okuryazarlık düzeylerine, derse yönelik tutum ve motivasyonlarına etkisi
Oyunlaştırma, farklı mekanik ve dinamiklerin bir araya gelmesiyle oluşan, öğrenmeye teşvik eden ve motivasyonu arttıran bir yaklaşımdır. Özellikle teknolojinin gelişmesiyle birlikte oyunlaştırmanın dijital ortamlarda farklı bir boyut aldığı söylenebilir. Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler dersinde dijital oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarılarına, dijital okuryazarlık düzeylerine derse yönelik tutum ve motivasyonlarına etkisini incelemektir. Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında, Isparta il merkezinde bulunan bir devlet ortaokulunda 7. sınıfta öğrenim görmekte olan 53 öğrenci ile yürütülmüştür. Karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desenin kullanıldığı araştırmanın nicel kısmında öntest sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada deney grubu (N=28) öğrencileriyle oyunlaştırma etkinliklerinin yer aldığı bir süreç yürütülürken kontrol grubu (N=25) öğrencileri öğretim programında yer alan etkinlikler doğrultusunda ilerlemiştir. Nicel veri toplama aracı olarak akademik başarı testi, dijital okuryazarlık, tutum ve motivasyon ölçekleri kullanılmıştır. Araştırmanın nitel kısmında ise fenomenoloji araştırma deseni kullanılmıştır. Nitel veriler odak grup görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde bağımlı örneklem t testi (paired samples t test) ve bağımsız örneklem t testi (independent sample t test) kullanılmıştır. Nitel veriler içerik analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda oyunlaştırma yöntemi kullanılarak bir uygulama süreci geçiren deney grubu öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde akademik başarı durumlarının, derse karşı tutum ve motivasyonlarının, öğretim programında yer alan etkinlikler doğrultusunda ilerleyen kontrol grubu öğrencilerine göre anlamlı bir farklılığa sahip olduğu söylenebilir. Bu durum oyunlaştırmanın öğrencilerin akademik başarı, tutum ve motivasyonları üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Deney ve kontrol grubu öğrencileri arasında dijital okuryazarlık düzeyi açısından anlamlı bir farkın ortaya çıkmadığı görülmüştür. Katılımcılarla yapılan görüşmelerde oyunlaştırmanın derse karşı tutum ve motivasyonlarını olumlu etkilediği ve akademik başarılarını arttırdığı yönünde ifadeler kullanmışlardır.
Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı kitabının çocuk edebiyatının temel ilkeleri bakımından incelenmesi
Masal türü, halk edebiyatı alanında çocuk eğitimine katkıları ile ön plana çıkan ürünlerden biridir. Masalların çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi, son yıllarda birçok araştırmacının akademik araştırma alanlarından biri olmuştur. Bu araştırmada ünlü masal araştırmacısı Naki Tezel tarafından derlenmiş masallardan oluşan "Türk Masalları" adlı eserin biçim ve içerik özellikleri çocuğa görelik ilkesi başta olmak üzere çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada, örneklem grubunda yer alan ve Naki Tezel tarafından derlenerek "Türk Masalları" adlı kitapta toplanan elli dört adet masal, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Masalların çözümlemesi; tasarım ve içerik özellikleri başlıkları altında gerçekleştirilmiştir. Tasarım özellikleri bölümünde masalların kapak, sayfa, punto, resim, boyut nitelikleri ele alınmış; içerik özellikleri başlığında masallar konu–kurgu, izlek– tema, ileti, dil ve anlatım, eğitsel ve yazınsal ilkeler karakter ve çevre özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Çözümlemeler çerçevesinde Naki Tezel'in "Türk Masalları" adlı VI eserinde yer alan masalların genel olarak çocuk okurlara okuma alışkanlığı kazandırabilecek ve estetik zevk verecek nitelikte olduğu fakat bazı masalların gerek tasarım gerekse de taşıdığı eğitsel değerler açısından çocuğa görelik prensibine ters düştüğü tespit edilmiştir.
Daristana Şêrîn masal setindeki masalların Türkçeye çevrilmesi ve bu masalların Türkçe eğitimi açısından uygunluğunun incelenmesi
Masallar, öğrencilerin diğer edebi metinlere nazaran daha keyifle okudukları veya kendilerine okunduğunda daha keyifle dinledikleri metinlerin başında gelmektedir. Nitelikli ve öğrencilerin seviyelerine uygun olarak yazılan masallardan eğitimde daha fazla yararlanmak gerekir. Bu araştırmanın amacı Kürtçe yazılmış bazı masalların Türkçeye çevrilerek bu masalların Türkçe eğitiminde kullanılabilirliğini incelemektir. Bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Daristana Şêrîn masal setinin orijinali yayınevinden temin edildikten sonra Türkçeye çevrilmiştir. Bu sette yer alan masallar teker teker dil, anlatım, içerik ve değerler açısından incelenmiştir. Hangi masalda hangi değere ilişkin kaç örneğin olduğu tablo halinde gösterilmiştir. Ayrıca bu masalların okunabilirlik açısından ortalama hece ve cümle uzunlukları temel alınarak bu masallara ait zorluk dereceleri tablo haline getirilmiştir. Araştırmada bu masalların gerek dil anlatım ve içerik açısından gerekse değerler eğitimi açısından ilköğretim düzeyine uygun olduğu ve Türkçe ders kitaplarında kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Masallar, Türkçe Eğitimi, Değerler, Okunabilirlik
Ortaokul öğrencilerinin okuma motivasyonları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Bingöl ili örneği)
Bu araştırma öğrencilerin okuma motivasyonu ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkiyi tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla Bingöl iline bağlı Sultan Abdulhamid Han Ortaokulu öğrencilerinin Türkçe dersi akademik başarıları ile okuma motivasyonları arasındaki ilişki incelenmiştir. Nicel yöntemlerden biri olan tarama ile yürütülen bu araştırma Sultan Abdulhamid Han Ortaokulunun 5, 6, 7 ve 8. sınıflarının A/B/C şubelerinde eğitim gören 395 öğrenciden elde edilen verilere dayanmaktadır. Öğrencilerden veri elde edilirken 29 maddeden oluşan dört seçenekli likert tipi Türkçeye uyarlanan okuma motivasyonu ölçeğinin analiz sonuçları, öğrencilerin 2018-2019 yılı sonunda elde ettikleri Türkçe dersi ortalamaları ile karşılaştırılmıştır. Araştırma alt problemleri kapsamında öğrencilerin okuma motivasyonları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasında; cinsiyete, sınıf düzeyine, anne ve baba eğitim düzeyine, evinde kütüphane bulundurma durumuna ve okul öncesi eğitim alma durumuna göre bir farklılaşma olup olmadığı araştırılmıştır. Araştırma bulguları incelendiğinde öğrencilerin cinsiyete, anne ve baba eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılaşma tespit edilmemiş; sınıf düzeyine, evinde kütüphane bulundurma durumuna ve okul öncesi eğitim alma durumuna göre anlamlı bir farklılaşma tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle araştırmaya ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Okuma, Motivasyon, Akademik Başarı, Bingöl, Türkçe Dersi.
TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalıkları ve seviyeleri
Yapılan bu araştırmada TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerine yönelik analizler yapılmıştır. Araştırma sürecinde toplanan verilerin analizinde, SPSS-22 programı kullanılmış olup elde edilen bulgular tablolara dönüştürülerek araştırma problemlerine yanıt aranmıştır. TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerine yönelik veriler analiz edilmeden önce Kolmogorov-Smirnov testi ile normallik kontrolü yapılmıştır. Yapılan kontrollerde araştırma verilerinin normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Bu bağlamda, araştırma verilerinin analizinde parametrik analiz yöntemleri kullanılmıştır. TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeyleri, aritmetik ortalama ve standart sapma gibi betimsel istatistikler hesaplanarak incelenmiştir. Ayrıca Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeyinin cinsiyete ve okul türüne dayalı farklılaşma durumu bağımsız gruplar t-testi; sınıf düzeyi, yaş ve okul değişkenlerine dayalı farklılaşma durumu ise ANOVA analizi ile incelenmiştir. Araştırmaya katılan öğrencilerin demografik verilerinin incelenmesinde frekans ve yüzde analizi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019–2020 yılında, Siirt ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı liselerde eğitim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Yapılan analizler sonucunda TYT sınavına hazırlanan öğrencilerin Türkçe okuma becerisinde üstbilişsel farkındalık düzeylerinin çok yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarından hareketle çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Okuma, Okuma Stratejileri, Üstbilişsel Farkındalık
Aslı Der'in "Kayıp Rüyacı" adlı eserinde yer alan fiilimsilerin tespiti ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi
Dil bilgisi konuları arasında önemli bir yer tutan fiilimsiler, öğrencilerin kavramada zorluk yaşadığı konular arasında yer almaktadır. İlk olarak ortaokul 8. sınıf kazanımları arasında yer alan fiilimsilerin ezberlettirmeden öğretilmesi önem teşkil etmektedir. Nitekim fiilimsilerin okuma etkinlikleri ile sezdirilerek öğretilmesi kalıcı öğrenmeye de katkı sağlamaktadır. Aynı zamanda fiilimsilerin sezdirme yöntemi ile verilmesi, 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda da öngörülen ve tavsiye edilen bir husustur. Bu araştırmada, Aslı Der'in ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserinde yer alan fiilimsilerin tespit edilmesi ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda araştırmada, öncelikle fiilimsi kavramı tanımlanmış; fiilimsilerin türleri ve ekleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserde yer alan cümleler tek tek incelenmiş ve bu cümlelerdeki fiilimsi grupları tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda, ''Kayıp Rüyacı'' adlı eserde 2.802 adet fiilimsinin kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca eserde yer alan isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiillerin oransal olarak benzer olduğu, bu nedenle eserin fiilimsilerin öğretimi açısından kullanılmasının uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Anadolu Masalları ve bu masalların Türkçe öğretimindeki yeri üzerine bir inceleme
Temel dil becerilerinden dinleme, insanın doğumuyla hatta anne karnında başlayan süreçle birlikte edindiği ilk dil becerisidir. Birey öğretim hayatına başlayana kadar bazı sözlü edebiyat ürünlerini ailesinden, çevresinden dinleme yoluyla öğrenir. Masal da bu sözlü edebiyat ürünlerinden biridir. Diğer türlere göre dil ediniminde, dilin zenginliğini, kültürün dile yansıyan halini sezdirmede ve öğretmede daha etkilidir. Bu yüzden Türkçe öğretiminde genelde masalların özelde de Anadolu Masallarının kullanımı önemli bir yere sahiptir. Anadolu Masallarının Türkçe öğretiminde kullanımının doküman analizi yöntemiyle incelendiği bu çalışmada elde edilen veriler ve çıkarılan sonuçlar dil öğretiminin masallar üzerinden daha kalıcı öğrenmelerle gerçekleştirilebileceğini göstermektedir. Masalların kültür aktarımında üstlendiği doğal görev, kültürün önemli bir unsuru olan dilin aktarımında da aynı paralelliği kurmaktadır. Bu yüzden Türkçe öğretiminde hedeflenen dört temel dil becerisi olan okuma, konuşma, dinleme, yazmanın ve bunlara ek sezdirilerek anlatılması planlanan dil bilgisi konularının genelde masal ile özelde de Anadolu Masalları ile birleştirilmesi ile anlamlı öğrenmeler sunacağı öngörülmektedir.
Almıla Aydın'ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi
Bu araştırmada, Almıla Aydın'ın çocuklar için yazmış olduğu eserlerin çocuk edebiyatının temel ilkelerine göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Almıla Aydın'ın 2019 yılına kadar yazmış olduğu 18 çocuk kitabı oluşturmaktadır. Eserler çocuğa görelik ilkesi başta tutularak tasarım ve resim, konu- kurgu, izlek, dil ve anlatım, kahramanlar, çevre, ileti, eğitsel ve yazınsal ilkeler başlıklarına göre incelenmiştir. Almıla Aydın'ın eserleri incelendiğinde kitapların yaş seviyelerine ve yazıldığı yaş seviyesinin özelliklerine göre yazıldığı gözlemlenmiştir. Eserlerin tasarım ve resim özellikleri bakımından yaş seviyelerine uygun olduğu ve resimlemelerinin seviye farklılıkları gözetilerek kullanıldığı görülmüştür. Eserlerde seçilen konu ve izlekler yaş seviyelerine uygun olarak kullanılmış ve çocukların ilgisini çekebilecek konulardan seçilmiştir. Kahramanlar küçük yaş seviyelerinde hayvanlardan; ileriki yaş seviyelerinde ise çocuklardan seçilmiştir. Bu durum çocukların kendisini kahramanın yerine koyarak kendisini esere ait hissetmesi bakımından başarılıdır. Yapıtlarda dil ve anlatım okuyucuya uygun olarak kullanılmış, çocukların anlamakta zorlanacağı dil ve anlatım unsurlarından uzak durulmuştur. Eğitsel ve yazınsal ilkeler bakımından incelendiğinde eserlerde öğretici unsurlar sezdirerek kullanılmış, eğitici unsurlar konu süzgecinden geçirilerek eğlenceli bir şekilde verilmiştir. Bütün bu bulgulardan yola çıkıldığında incelenen eserlerin çocuk edebiyatına ve çocuk edebiyatının temel ilkelerine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Türkçe öğretmenlerine göre okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü arasındaki ilişki (Siirt ili örneği)
Bu araştırma ile Siirt ili örnekleminden hareketle okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü arasındaki ilişkinin Türkçe öğretmenlerinin bakış açılarına göre incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın evrenini 2020-2021 eğitim- öğretim yılında Siirt'te kamu okullarında görev yapan 328 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Evrenden basit tesadüfi örnekleme yoluyla seçilen 254 Türkçe öğretmeni araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Kamu okullarında görev yapan Türkçe öğretmenleri; okul müdürlerinin okul kültürleri ölçeğinin toplamında güçlü ancak geliştirilmesi gerektiğini, okul müdürlerinin iletişim becerileri ölçeğinin toplamında ise üst düzeyde etkili olduğunu düşünmektedirler. Cinsiyet, yaş, öğrenim durumu, mesleki kıdem, çalışılan okuldaki görev süresi, medeni durum ve çalışılan okuldaki öğretmen sayısı değişkinlerine göre Türkçe öğretmenlerinin algılarında okul müdürlerinin okul kültürü düzeyleri ve iletişim becerileri benzemektedirler. Türkçe öğretmenlerinin algılarına göre okul müdürlerinin iletişim becerileri ile okul kültürü düzeyleri arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Türkçe öğretmenlerinin görüşlerine göre okul müdürlerinin iletişimin becerileri onların okul kültürlerine ilişkin görüşlerini anlamlı kılmaktadır.
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki metinlere yönelik öğretmen görüşleri
Yabancılara Türkçe öğretimi alanı yurt içi ve yurt dışındaki Türkçe öğretim çalışmalarını dil öğretim merkezleri ve Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezleri (TÖMER) tarafından yürütmektedir. Bu kurumlarda çalışan öğretmenler, Türkçe öğretim çalışmalarını çeşitli kaynak kitap ve materyallerle sürdürmektedir. Yurt içi ve yurt dışındaki kurumlarda en fazla kullanılan ders kitabının Yunus Emre Enstitüsü tarafından yayınlanan Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti olduğu bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretim merkezlerinde kullanılan Yabancılara Türkçe Öğretimi ders kitaplarındaki metinleri öğretmen görüşleri doğrultusunda incelemektir. Bu amaca ulaşmak için belirlenen yöntem, nitel araştırma modellerinden durum çalışmasıdır. Araştırmanın durumunu "Yedi iklim Türkçe Öğretim Seti ders kitaplarındaki metinlere yönelik öğretmen görüşleri" oluşturmaktadır. İlgili durumu betimlemek için oluşturulan çalışma grubu; yurt içindeki TÖMER birimlerinde görev yapan 19 öğretmen ve yurt dışındaki Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapan 10 öğretmen olmak üzere toplam 29 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak mülakat tekniğiyle toplanmıştır. Toplanan veriler, Maxqda nitel analiz programı aracılığıyla içerik analizi tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Verilerden elde edilen bulgular araştırmanın alt problem durumları bağlamında ele alınmıştır. Araştırma sonucunda; Yedi iklim Türkçe Öğretim Seti ders kitaplarında yer alan metinlerin yapısal özelliklerine ilişkin olumlu, içerik özelliklerine ilişkin olumsuz yönde görüş bildirilmiştir. Metin içeriklerine yönelik olumsuz görüşlerin, dil bilgisi öğretimine ilgili değerlendirmelerden kaynaklandığı görülmektedir. Bununla birlikte öğretmenlerin ders kitabı kullanımında dil bilgisi öğretiminin zor olması, beceri öğretiminin yetersiz olması ve kitap odağının çoğunlukla öğretmen merkezli olması gibi durumlardan ötürü güçlüklerle karşılaştıkları tespit edilmiştir. Ders kitaplarının işlevselliğini artırmak amacıyla öğretmenler, kitap yapısına, içeriğine ve yabancılara Türkçe öğretim sürecine yönelik önerilerde bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe öğretimi, Yedi İklim Türkçe öğretim seti, TÖMER, öğretmen.
Pir Sultan Abdal şiirlerinin söz varlığı açısından incelenmesi
İnsanları diğer varlıklardan ayırt eden önemli niteliklerden biri, dil becerisiyle doğmuş olmalarıdır. Bireyler arasında sözlü ve yazılı iletişim kurabilmenin esası dile dayanır. Dil becerisi, insanın doğuştan getirdiği ve yaşam boyu sürdürdüğü kıymetli bir yetenektir. Birey bu yeteneği sayesinde bilgi ve birikimlerini aktarmaktadır. Bu becerilerden biri de okuma becerisidir. Bireydeki okuma becerisini sevdirmeye ve bunu kalıcı olarak devam ettirmeye yardımcı araç-gereçlerden birisi de şiirlerdir. Kelime hazinesinin artmasına olanak sağlayan söz varlığı unsurları, şiir okuyanlar için bir hayli önemlidir. Çünkü okunulan şiirler duygu, düşünce ve hayal dünyasını geliştirmekle birlikte yeni fikirlerin ortaya çıkmasına da kapı aralamaktadır. İşte Pir Sultan Abdal da söz varlığının vermek istediği iletileri şiirleriyle dinleyicilere ve okuyuculara sunmaktadır. Pir Sultan Abdal'ın eserlerindeki dil olgusuna bakıldığında yaşamış olduğu çağda Türkçenin en saf halini kullanmış, eserlerinde geçen Farsça ve Arapça kökenli sözcüklerin birçoğu ya halk tarafından Türkçeleştirilmiş ya da halk tarafından benimsenmiştir. "Pir Sultan Abdal şiirlerinde söz varlığı unsurlarından hangilerine yer verilmiştir?" sorusunun cevaplanmaya çalışıldığı bu araştırmanın amacı; Pir Sultan Abdal şiirlerinde yer alan söz varlığı unsurlarının neler olduğunu tespit ve analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi durum deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak doküman analizi tercih edilmiş olup veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Çalışmada Pir sultan Abdal'ın söz varlığı unsurlarını şiirlerinde sıklıkla işlediği görülmüştür. Çalışmanın sonunda araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Pir Sultan Abdal, Türkçe Eğitimi, Söz Varlığı, Şiir, Dil.
Judith Malika Liberman masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Bu çalışmada son dönem masal anlatıcılarından ve yazarlarından Judith Malika Liberman'ın masallarının değerler eğitimi açısından incelenmesi amaçlanmaktadır. Judith Malika Liberman'ın üç masal kitabı ve dört resimli masalı araştırmanın kapsamını oluşturmaktadır. Bu kapsamda "Masal Terapi", "Bir Masal İyi Gelir", "Masallarla Yola Çık", "Önce Hayal", "Yola Çık", "Taş Çorbası" ve "Mutluluk Bir Kıvılcım" masalları analiz edilmiştir. Araştırmanın asıl amacı, araştırmaya konu alan masallarda Milli Eğitim Bakanlığının 2019'da Türkçe Dersi Öğretim Programında belirlediği on kök değerin (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik) hangilerine yer verildiği ve ne sıklıkla işlendiğini tespit etmektir. Resimli masal kitapları ilkokul; masal kitapları da ortaokul ve lise seviyesindeki çocuklara uygundur. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Masallardaki değerler tespit edilerek elde edilen veriler not edilmiştir. Değerler tanımlanarak incelenen eserlerdeki iletiler sayfa numaralarıyla her değere ait tabloya yansıtılmıştır. 10 kök değer içerisinde en fazla öz denetim ve sevgi değerinin işlendiği görülmüştür. Saygı değeriyle ilgili tutumlara diğer değerlere oranla daha az rastlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Judith Malika Liberman, Masal, Değer, Değerler Eğitimi
"Aslı" hikâye serisindeki söz varlığının "Diller için Avrupa ortak başvuru metni" çerçevesinde incelenmesi
Tarih boyunca toplumlar isteyerek ya da istemeyerek birbirleri ile sürekli bir etkileşim içerisine girmişlerdir. Bu etkileşim neticesinde toplumlar, birbirleriyle kültür ve medeniyet alışverişinde bulunmuşlardır. Etkileşim sonucu oluşan kültür ve medeniyet dil aracılığıyla sonraki nesillere aktarılmıştır. Bir toplumun dilini, kültürünü öğrenme ve öğretme çabasının altında farklı sebepler olabilir. Savaş ve göçler belki de bu sebepler arasında en çok ön plana çıkan unsurlardır. Milletler çeşitli gerekçelerle savaşmış ve bu savaşlar neticesinde toplumsal göçlerin ortaya çıkmasına sebep olmuşlardır. Yakın tarihte meydana gelen Suriye iç savaşı buna örnek olarak verilebilir. İç savaş neticesinde 2010 yılından bu yana binlerce Suriye uyruklu mülteci Türkiye başta olmak üzere çeşitli ülkelere sığınmak zorunda kalmıştır. Türkiye bu beklenmedik büyük göç hareketine hazırlıksız yakalanmış olsa da toplumsal entegrasyonun sağlanması için sahada birçok çalışma yürütmeye başlamıştır. En başta barınma ve temel yaşam ihtiyaçları giderilen mültecilerin dil sorununa bir çözüm olarak AB desteği ile PİKTES projesi geliştirilmiştir. Proje kapsamında Suriye uyruklu çocuklara örgün eğitim sistemi içerisinde Türkçe dil öğretimi hizmeti verilmiş, dil öğretiminin istenen düzeyde gerçekleşmesi için de MEB bünyesinde çeşitli elektronik ve basılı materyaller hazırlanmıştır. Bu materyallerden bir tanesi de A1-A2 düzey, 6-12 yaş arası çocuklar için hazırlanan "Aslı" hikâye serisidir. "Aslı" hikâye serisi, bütünlük oluşturacak şekilde seri mantığına göre hazırlanmıştır. Bu bakımdan hikâyeler önceki ve sonraki metinlerle bağlantılı olup birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Her metnin sonunda okuma öncesine, okuma sırasına ve okuma sonrasına hitap eden çeşitli etkinliklere de yer verilmiştir. Böylece öğrenicilerin kitap ile etkileşim kurmasına ve dil öğrenme süreçlerine etkin bir şekilde katılmaları sağlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı "Aslı" hikâye serisinin kelime sıklığı ve söz varlığını ortaya çıkarmak, D-AOBM çerçevesinde incelemek, sahada yapılan benzer çalışmalarla karşılaştırarak seri hakkında bir fikir ortaya koymaktır. Bu kapsamda "Aslı" hikâye serisi Millî Eğitim Bakanlığının resmî PİKTES internet sitesinde elektronik olarak temin edilmiş ve araştırmanın amacına uygun olduğu varsayılan nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden doküman analizi tekniği kullanılarak kelime sıklığı ile söz varlığı unsurları toplanmıştır. Söz varlığı unsurlarını oluşturan deyim, atasözü, ikileme, kalıp sözler ile kelime sıklığı tabloları CİBAKAYA 2.1 uygulaması yardımıyla hazırlanmıştır. Tablolar neticesinde metinlerde atasözü kullanılmadığı, ikilemelerin ise az kullanıldığı tespit edilmiştir. Genel anlamda ise hikâye serisinin okuma becerisi başta olmak üzere dört temel dil becerisini desteklemek maksadıyla hazırlandığı ve sahada yapılan benzer çalışmalarla paralellik gösterdiği, D-AOBM'de yer alan dil referanslarını destekler nitelikte olduğu görülmüştür.
Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun "Ağaçkakanlar" adlı eserinin kelime grupları ve Türkçe eğitimi açısından değerlendirilmesi
Dil; insanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar sosyalleşme, iletişim ve kültürel aktarımın en önemli araçlarından biri olmuştur. Toplumlar, kendi kültürel ve sosyolojik özelliklerini gelecek kuşaklara dil aracılığıyla aktarmıştır. Türk toplumu da bu çerçevede maddi ve manevi kültürünü doğru bir şekilde iletmek için ana dilini, dilin kendine has kurallarıyla öğretmeye önem vermiştir. Bu bağlamda Türkçenin kendi kuralları doğrultusunda öğretimini günümüzde MEB'e bağlı eğitim kurumları üstlenmiştir. Bu kurumların her kademesinde Türkçe gramerinin farklı bir boyutu ön plana çıkmaktadır. Bunlardan biri de ortaokul seviyesindeki ifade zenginliğini ve anlatım gücünü artıran kelime gruplarıdır. Ancak Türk çocuk edebiyatımız geniş eser yelpazesine sahip olmasına rağmen Türkçede kelime grupları öğretimi için örnek metinlerin sayısının yeterli olmadığı dikkat çekmektedir. Bu eksiklik, öğretmenler ve öğrenciler için uygun materyaller geliştirilmesi gerekliliğini gün yüzüne çıkarmaktadır. Buna istinaden çalışmamızda Türk edebiyatının önemli isimlerinden Abdurrahman Cahit Zarifoğlu'nun çocuk edebiyatı kapsamında yazdığı "Ağaçkakanlar" adlı eserindeki kelime gruplarını, Türkçe eğitimi açısından değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel durum çalışması esas alınmış; verilerin toplanmasında doküman inceleme, çözümlenmesinde ise içerik analizi yöntemi benimsenmiştir. Bu bağlamda ilk olarak "Ağaçkakanlar" adlı eserde bulunan cümleler, daha sonra belirlenen cümlelerdeki ögeler, akabinde bu ögelerdeki kelime grupları tespit edilmiştir. Ancak araştırma süreci içinde yapılan literatür taramasında kelime gruplarının tanım ve tasnifi konusunda uzmanlar arasında tam bir görüş birliği olmadığı görülmüştür. Bu nedenle çalışmada kelime gruplarının tanımı ve tasnifi için Prof. Dr. Leylâ Karahan'ın "Türkçede Söz Dizimi" adlı eseri esas alınmıştır. Ayrıca Karahan'ın tasnifine göre tespit edilen kelime gruplarının frekans ve yüzde oranları belirlenerek bulgular bölümünde tablolar aracılığıyla sunulmuştur. Araştırmadan elde edilen verilerle ulaşılan sonuçlar, literatürdeki diğer çalışmalarla benzer ve farklı yönler çerçevesinde tartışmaya açılmıştır. Yapılan inceleme ile tartışma neticesinde Zarifoğlu'nun eserinde tüm kelime gruplarına örnek teşkil eden bir kullanım bulunduğu ve bu eserin Türkçe eğitiminde kelime grupları öğretimi için materyal olarak kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Behiç Ak'ın çocuk romanlarında çocuk psikolojisi
Behiç Ak, Türkiye'de çocuk edebiyatının önde gelen isimlerinden biridir ve eserlerinde çocuk karakterlerin duygusal, bilişsel, sosyal ve psikolojik gelişimlerine dair unsurları başarıyla yansıtmaktadır. Bu tez, Behiç Ak'ın çocuk romanlarında çocuk psikolojisinin ele alınış biçimlerini incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Ancak alan yazını incelendiğinde, Behiç Ak'ın eserlerinin çocuk psikolojisi açısından detaylı bir şekilde ele alındığına dair akademik bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu araştırma, bu boşluğu doldurmayı ve Behiç Ak'ın eserlerini çocuk psikolojisi bağlamında incelemeyi hedeflemektedir. Tezde öncelikle "çocuk" kavramı ve çocuk gelişimi hakkında teorik bir çerçeve sunulmuştur. Çocukların gelişimsel süreçlerinin bilişsel, duygusal ve sosyal boyutları detaylandırılarak çocuk psikolojisi ile çocuk edebiyatı arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur. Daha sonra, Behiç Ak'ın çocuk romanlarında yer alan karakterlerin bu gelişimsel süreçlerle nasıl örtüştüğü ve karakterlerin psikolojik analizleri yapılmıştır. Bu tez, çocuk edebiyatının çocukların psikolojik gelişimleri üzerindeki etkilerini vurgulamakta ve Behiç Ak'ın çocuk romanlarının çocuk psikolojisi açısından önemini ortaya koymaktadır. Bu araştırma, hem çocuk edebiyatı hem de çocuk psikolojisi alanındaki araştırmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Behiç Ak'ın çocuk romanları, çocuk karakterlerin psikolojik yapıları, sosyal ilişkileri ve toplumsal sorunlarla başa çıkma biçimleri üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan temel teorik yaklaşımlar, çocukların bilişsel ve duygusal gelişimlerini ele alan genel psikolojik kuramlardan yararlanarak oluşturulmuştur. Behiç Ak'ın çocuk romanlarının çocukların psikolojik gelişimine olumlu katkılar sunduğu ve çocuklara rehberlik edebilecek nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
Özetleme becerisine yönelik algılar ve uygulamalar
Özetleme, bilginin anlaşılmasını ve uzun süreli olarak akılda tutulmasını sağlayan bir anlama becerisidir. Özetleme, öğrencinin dinlediği, izlediği ya da okuduğu bir içerikte yer alan temel bilgilere odaklanarak okuduklarını, dinlediklerini ya da izlediklerini yazılı veya sözlü olarak ifade ettiği karmaşık bir süreçtir. Öğrencinin özetleme yapabilmesi için sınıflama, sıralama, karar alma, çıkarım yapma, ana fikri ve konuyu belirleme gibi pek çok bilişsel işlemi yapabilmesi gerekmektedir. Türkçe Öğretim Programı'nda her sınıf düzeyinde kazanım olarak yer alan özetleme becerisinin öğrenci tarafından doğru bir şekilde uygulanabilmesi için bu beceri bir planlı ve aşamalı bir eğitim süreci ile öğretilmelidir. Bu çalışmada, öğrencilerin ve Türkçe öğretmenlerinin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalarının belirlenmesi ve bu verilerin karşılaştırılarak özetleme becerisinin gelişimine dair sürecin açığa çıkması hedeflenmektedir. Çalışma özetleme becerisini hem öğretmen hem de öğrenci açısından incelediğinden nitel araştırma yöntemlerinden iç-içe çoklu durum araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Sakarya'nın Adapazarı ilçesinde yer alan bir ortaokulda öğrenim gören on altı 7. sınıf öğrencisi ve bu öğrencilerin Türkçe öğretmenleri oluşturmaktadır. Öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine ve bu becerinin ders içi uygulamalarına yönelik algıları yarı yapılandırılmış görüşmeler ile belirlenmiştir. Ayrıca öğrenci algılarının özet uygulamaları ile ilişkisinin belirlenebilmesi için öğrenciler ile bir özet uygulaması yapılmıştır. Bu uygulamada edinilen bulgular görüşmelerde edinilen bulgularla ilişkilendirilmiştir. Son aşamada ise öğrencilerin ve öğretmenlerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamalara yönelik görüşleri karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Çalışma sonucunda Türkçe öğretmenlerinin ve öğrencilerin özetleme becerisine yönelik algı ve uygulamaları arasında bir ilişki olduğu, özetleme becerisinin gelişmesine engel olan algı ve uygulama sorunlarının bulunduğu hem öğrenciler hem de öğretmenler açısından özetleme algıları ve uygulamaları arasında önemli noktalarda tutarsızlıkların olduğu, özetleme becerisine dair öğrenme ve öğretme sürecinin mevcut durumuna dair ipuçları belirlenmiştir. Anahtar Kelimler: Özet, özetleme, okuduğunu anlama becerisi, algılama, uygulama.
Ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin özür sözedimi üretimleri
Bu araştırmanın temel amacı ana dili Türkçe olan ortaokul 5. sınıf öğrencilerinin özür yükümlülüğü doğuran çeşitli durumlarda özür dileme stratejilerini ne şekilde ve ne sıklıkta kullandıklarını betimlemek, cinsiyete bağlı olarak özür dileme stratejisi seçimlerindeki farklılıkları ortaya koymaktır. Araştırmanın bir diğer amacı ise ana dili Türkçe olan 5. sınıf öğrencilerinin özür yükümlülüğü doğuran çeşitli durumlarda tanımlanan suç eylemlerini ciddi bulma düzeylerini cinsiyete bağlı olarak incelemektir. Araştırmaya Karaman il merkezinde devlet okulunda öğrenim gören 363 ortaokul 5. sınıf öğrencisi katılmıştır. Veriler özür dileme yükümlülüğü doğuran on iki farklı durumu içeren Söylem Tamamlama Testi (STT) ve suçu ciddi bulma düzeyini ölçen dereceli puanlama anahtarı aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Elde edilen nitel veriler, Cohen & Olshtain'ın (1983) özür dileme stratejilerinin Hatipoğlu (2012) tarafından uyarlanan bir versiyonu ile nicel verilere dönüştürülmüş, (SPSS) 26.0 Statistics paket programı aracılığı ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin özür dileme stratejilerinin kullanımında bazı bağlam değişkenlerine karşı duyarlılığa sahip oldukları ve sıklıkla açık özür ifadelerini kullanmaya eğilimli oldukları görülmüştür. Cinsiyete göre öğrencilerin suçun ciddiyetine yönelik algıları benzerlik gösterse de özür dileme ve dilememe tercihlerinde ve özür dileme stratejilerinin kullanımında anlamlı farklılık gözlemlenmiştir.
ABD'DEKİ Türk öğrencilerinin yazılı anlatımlarındaki yazım-noktalama yanlışları ve anlatım bozukluklarının tespiti
ABD'de yaşayan Türk çocuklarının ana dilde (Türkçe) yazdıkları metinlerdeki yazım-noktalama yanlışlarını ve anlatım bozukluklarını tespit etmeye yönelik yapılan bu çalışma tarama modelindedir. Çocuklardan belli başlı konulardaki düşüncelerini ana dilde ifade etmeleri istenmiştir. Veriler belge tarama yoluyla elde edilmiştir. Bu çalışmada; toplanan verilerdeki yazım yanlışları, noktalama işaretlerinin yanlış ve eksik kullanımı gibi yanlışlar üzerinde durulmuş ve anlatım bozuklukları incelenmiştir. Çalışma grubunu 2020-2021 eğitim öğretim yılında ABD'nin Ohio, Kaliforniya ve Georgia, eyaletlerinde yaşayan 8-16 yaş arası 50 Türk öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre öğrencilerin yazılı anlatımlarında ikinci dilin (İngilizce) etkisinden kaynaklı yazım yanlışları, alfabe farklılığından kaynaklı yazım yanlışları, noktalama yanlışları, konuşma dilinin yazı diline yansımasından kaynaklı yazım yanlışları ve anlatım bozuklukları tespit edilmiştir. Yazılı anlatımlarda anlatılmak istenen konu için sınırlı sayıda kelime kullanılmış, yazmaktan kaçınılmış ve tam olarak anlatılmak istenen konu ifade edilememiştir. Çalışmanın sonunda ABD'de yaşayan Türk çocuklarının yazma becerilerinin geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Avusturya'daki Türkçe ana dili dersine yönelik veli görüşleri: Viyana örneği
Bu araştırmanın amacı Avusturya'da yaşayan iki dilli Türk çocuklarının ebeveynlerinin "Türkçe Ana Dili" dersine ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Nitel bir çalışma olan araştırmada görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Avusturya'nın Viyana şehrinde 2022-2023 eğitim-öğretim yılında "Türkçe Ana Dili" dersine katılan Almanca-Türkçe iki dilli 20 öğrencinin velisi oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı doğrultusunda derinlemesine bilgi elde etmek için yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmış ve bu formdaki sorular velilere yöneltilmiştir. Velilerin izniyle görüşmeler ses kayıt cihazıyla kayıt altına alınmıştır. Daha sonra ses kayıtları yazıya geçirilmiştir. Araştırmada nitel verilerin analiz yöntemlerinden içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizinde verilerin kodlanması, kategorilerin bulunması, alt kategorilerin bulunması ve daha sonra bulguların yorumlanması sıralaması izlenmiştir. Araştırmanın bulgularından hareketle şu sonuçlara ulaşılmıştır: Velilere göre çocuklarının Avusturya'da Türkçe ile ilgili en sık karşılaştığı sorunlar standart Türkçe ile konuşmama, cümledeki kelimeleri yarı Türkçe yarı Almanca kullanma, Türkçe kelime hazinesi eksikliği ve Türkçeyi yanlış kullanmadır. Araştırmaya katılan velilerin dörtte üçü Avusturya'da okullarda verilen Türkçe Ana Dili dersini gerekli ve önemli bulmakta ve çocuklarının bu dersi almasını desteklemektedir. Velilerin çocuklarına bu dersi aldırmak isteme sebepleri çocuklarının Türkçelerini geliştirmesi, daha iyi Türkçe konuşması ve Türk kültürünü öğrenmesidir. Veliler, çocukları Türkçe Ana Dili dersini aldıktan sonra çocuklarında en çok kendini daha iyi ifade etme, aile bireyleri ve akrabalarla daha iyi iletişim kurma, daha kolay Almanca öğrenme, özgüven kazanma gibi gelişimler gözlemiştir. Veliler Türkçe Ana Dili dersi alan çocuklarının Almancalarını geliştirdiğini savunmaktadır. Türkçe Ana Dili dersinin ders saati ise araştırmaya katılan velilerin neredeyse tamamı tarafından az bulunmuştur. Veliler Türkçe Ana Dili dersini veren öğretmenlerden en çok kendileri ile okul yönetimi arasında köprü kurmasını, dersi çocuklara sevdirmesini ve güzel Türkçe konuşmasını beklemektedir. Veliler çocuklarının Türkçeyi ve Türk kültürünü öğrenmesi için en çok çocuklarına Türkçe dersi aldırdıklarından, çocuklarını tatillerde Türkiye'ye götürdüklerinden ve Türkiye'de farklı illeri gezdirdiklerinden, çocuklarına Türkçe kitaplar okuttuklarından, çocuklarıyla Türkçe konuştuklarından bahsetmişlerdir. Araştırmanın bulgularından hareketle birtakım önerilerde bulunulmuştur.
Kinestetik öğrenme ve Türkçe öğretimi
En önemli bireysel farklılıklardan birisi öğrenme stilleridir. Öğrenme stilleri, doğuştan gelen ve değişime direnç gösteren öğrenme yollarıdır. Bazı bireyler birden fazla öğrenme stiline sahipken bazı bireylerde yalnızca bir stil baskın olarak görülmektedir. Bu stillerden biri olan kinestetik öğrenme stili, hareket ve dokunma odaklı bir öğrenme yoludur. Öğrenciler, kendilerine uygun olmayan bir stilde gerçekleştirilen öğretimde bazı problemler yaşayabilmektedir. Özellikle bir öğrencinin yalnızca kinestetik öğrenme stilinin baskın olması, öğretim sürecinde o öğrenci için ayrı bir çalışma yapılmasını gerektirmektedir. Bu araştırmada, öğrencilerin en iyi nasıl öğrendiğinin yanıtı olan öğrenme stillerinden, kinestetik öğrenme stilinin Türkçe derslerinde kullanımının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Türkçe derslerinde kinestetik öğrenme stilinin kullanım durumunun ortaya çıkarılması için ders kitaplarının etkinliklerinin incelenmesinin yanı sıra öğretmen ve öğrenci görüşlerine de başvurulmuştur. Araştırma sonucunda 5,6,7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında, kinestetik öğrenme stili ile ilişkili olabilecek toplam 22 etkinlik tespit edilmiştir. İncelenen tüm kitaplar içerisinde, en fazla kinestetik öğrenme stili ile ilişkili etkinliğin 7 etkinlik ile beşinci sınıf Türkçe ders kitabında olduğu sonucuna varılmıştır. Öğretmen ve öğrencilerin çoğunun görüşüne göre ders kitabı etkinlikleri dışında, kinestetik öğrenme stiline yönelik etkinliklerin derslerde yeterince uygulanmadığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşme sonucunda, öğretmenlerin %92,9'unun, Türkçe ders kitaplarında kinestetik öğrenme stiline yönelik etkinliklerin nicelik ve nitelik anlamında artırılmasını istediği sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerle yapılan görüşme sonucunda öğrencilerin Türkçe ders kitaplarında ve kitap dışında Türkçe derslerinde, kinestetik öğrenme stiline yönelik etkinliklerin artırılmasını istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca Türkçe derslerinde kinestetik öğrenme stili kullanımına ilişkin çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Bir okuduğunu anlama problemi olarak papağan okurluk
Okuma, anlamaya dayalı bir süreçtir. Akıcı ve sesli yapılan fakat yeterli düzeyde anlamanın gerçekleşmediği okumadır. Akıcı okuma gerçekleştiren fakat okuduğunu yeterli düzeyde anlamayan öğrenciler papağan okurlardır. Bu çalışmada papağan okur olan öğrencilerin akıcı okurların içindeki oranlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama çalışması deseni kullanılmıştır. Akıcı okurluk öğrencilerin doğruluk, hız ve prozodi düzeylerinin tespit edilmesiyle belirlenmiştir. Öğrencilerin okuma hızı bir dakikada okudukları doğru kelime sayısı, okuma doğrulukları ise metnin tamamında okunan doğru kelime sayısının yüzdesi hesaplanarak tespit edilmiştir. Okuma hızı ve doğruluğu belirlenirken Yanlış Analiz Envanteri'nden yararlanılmıştır. Prozodik okuma becerileri için Çok Boyutlu Akıcılık Ölçeği kullanılmıştır. Okuduğunu anlama durumlarının belirlenmesi için metne yönelik oluşturulan okuduğunu anlama soruları kullanılmıştır. Verilerin analizinde Office365 programından yararlanılmıştır. Çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında İstanbul'da bulunan bir ilkokulda eğitim gören 2, 3 ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmaya 311 öğrenci gönüllü olarak katılmıştır. İkinci sınıfta 62 akıcı okur olan öğrenciden 50'sinin (%80,64), üçüncü sınıfta 67 akıcı okur olan öğrenciden 22'sinin (%32,84), dördüncü sınıfta ise 63 akıcı okur olan öğrenciden 36'sının papağan okur öğrencinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır (%57,81). Her sınıf düzeyinde akıcı okurların en az %32,84'ünün papağan okur olduğu tespit edilmiştir. Papağan okurlara en çok ikinci sınıfta (%80,64) rastlanırken en az üçüncü (%32,84) sınıfta rastlanmıştır. Anahtar sözcükler: okuma, akıcı okuma, okuduğunu anlama, papağan okur, papağan okuma
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal kimlik bağlamında sivil katılım stratejileri
Bu tez, "Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Sosyal Kimlik Bağlamında Sivil Katılım Stratejileri"nin neler olduğunu ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden hareketle yarı yapılandırılmış görüşme ve doküman incelesi tekniklerine başvurularak yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 20182019 eğitim öğretim döneminde Van ili merkez ilçelerinde (İpekyolu ve Edremit) görev yapan Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinden toplam 9 katılımcıdan oluşmaktadır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve doküman taraması (4, 5, 6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Ders kitapları) yoluyla elde edilmiştir. Analizinde betimsel ve içerik analizi kullanılmıştır. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin öğrencilerin sosyal kimliklerini oluşturmak için öğrencilerini sosyal, kültürel, sportif, sosyal yardım, kulüp çalışması ve okul dışı faaliyetler ile sivil katılımlarını sağlamaya yönelik stratejiler oluşturmaya çalıştıkları görülmektedir. Bu faaliyetleri gerçekleştiren öğretmenlerin zaman, para, müfredat, ulaşım gibi bazı güçlüklerle karşılaştıkları da bulgulanmıştır. Ayrıca Sosyal Bilgiler Ders kitapları incelendiğinde katılım kavramının 4. ve 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarından ziyade 6. ve 7. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının daha fazla yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar sözcükler: sosyal bilgiler öğretmenleri, sosyal kimlik, sivil katılım, öğretim stratejileri
Türkçe öğretmenlerinin ölçme değerlendirme sürecini uygulama ve önemseme düzeyleri üzerine bir araştırma (Bitlis ili örneği)
Bu araştırmanın amacı; Türkçe öğretmenlerinin ölçme değerlendirme sürecini uygulama düzeylerini, bu süreçte kullandıkları araç, yöntem ve teknikleri ve bu araçlara ilişkin önemseme düzeylerini tespit etmektir. Çalışma Bitlis ilinin merkez ve ilçelerinde 2018 – 2019 eğitim öğretim yılında Bitlis İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı resmi okullarda Türkçe öğretmeni olarak görev yapmakta olan 151 öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket tekniğinden yararlanılmıştır. Çalışmada kullanılan parametrik testler olan bağımsız iki grup T-testi ve One-way Anova varyans testi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda Türkçe öğretmenleri en çok sırasıyla okuma/yazma etkinlikleri, dinleme/konuşma etkinlikleri, kompozisyon ölçme değerlendirme araç, yöntem ve tekniklerini kullandıkları ve önemsedikleri tespit edilmiştir. Ayrıca Türkçe öğretmenlerinin cinsiyetine, yaşına, tecrübesine, sınıf mevcuduna göre ölçme değerlendirme araç, yöntem ve tekniklerini kullanım sıklığının ve önemseme düzeyinin farklılaştığı belirlenmiştir.
Türkçe öğretmeni adaylarının görüşlerine göre akademisyenlerin mesleki etik davranışları üzerine bir araştırma
Bu çalışmanın amacı, Türkçe öğretmeni adaylarının görüşlerine göre akademisyenlerin mesleki etik davranışlarını belirlemektir. Bu temel amaç çerçevesinde Türkçe öğretmeni adaylarının derslerine giren ya da bulundukları kurumda görev yapan akademisyenlerin (öğretim üyesi, öğretim görevlisi, araştırma görevlisi) Türkçe öğretmeni adaylarına yaklaşımları, Türkçe öğretmeni adayları ile ilişkilerinde herhangi bir çıkar sağlayıp sağlamadıkları (karşılık bekleyip beklemedikleri), Türkçe öğretmeni adaylarının farklılıklarından dolayı kendilerine farklı bir yaklaşımda (olumlu-olumsuz) bulunup bulunmadıkları, mesleki bilinç ve yeterlikleri, ders ve okul içi/dışı, etik/etik dışı davranışları belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma, nitel araştırma türlerinden biri olan 'temel nitel araştırma' desenine göre yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 Eğitim ve Öğretim Yılı'nda, Türkiye'deki 6 (altı) üniversitenin eğitim fakültelerindeki Türkçe öğretmenliği programlarında öğrenim görmekte olan toplam 25 (yirmi beş) 4. sınıf Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Çalışmada veriler nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden biri olan 'yarı yapılandırılmış görüşme tekniğine göre toplanmıştır. Verilerin toplamasında araştırmacı tarafından geliştirilen Akademisyenlerin Mesleki Etik Davranışlarını Belirlemeye İlişkin Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizine göre çözümlenmiştir. Analiz sonucunda ulaşılan bulgular alan yazınında yer alan benzer çalışmalarla karşılaştırılarak tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda, Türkçe öğretmeni adaylarının görüşlerine göre akademisyenlerin birçok olumlu davranışlarının olmasının yanı sıra olumsuz kategoride de birçok etik dışı davranış gösterdikleri belirlenmiştir.
Yaratıcı drama etkinliklerinin 7.sınıf öğrencilerinin sesli okumalarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, yaratıcı drama etkinliklerinin 7.sınıf öğrencilerinin sesli okumalarına etkisini ortaya koymaktır. Çalışmada karma yöntem araştırma deseni çerçevesinde nicel ve nitel araştırma yönteminin veri toplama araçları ve veri analizi teknikleri kullanılmıştır. Yaratıcı drama uygulamalarının öğrencilerin sesli okumalarına etkisini incelemek amacıyla ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Deneysel çalışma sonucunda öğrencilerde meydana gelen değişimler istatistiksel birtakım işlemlerle ortaya konulduktan sonra öğrencilerin kendi gelişimleri ile ilgili değerlendirmeleri araştırılmak istenmiş ve nitel araştırma yöntemi veri toplama tekniklerinden görüşme aracılığıyla öğrencilerden yaratıcı drama etkinliklerinin gelişimlerine etkisine yönelik görüşleri alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019–2020 eğitim-öğretim yılı Van'ın İpekyolu ilçesinde bir okuldaki 42 (21 deney grubu, 21 kontrol grubu) 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada nicel verilerin analizi t- testi ile, nitel verilerin analizi ise içerik analizi ile yapılmıştır. Veri analizinde kodlayıcı güvenirliğine bakılmıştır. Araştırma sonucunda yapılan son test analizlerine göre deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın deney grubu lehine olduğu görülmüştür. Yaratıcı drama etkinlikleri tamamlandıktan sonra deney grubundaki öğrencilerle yapılan görüşme sonuçlarına göre 7 tema elde edilmiştir. Bu temalar; yaratıcı drama kavramı, yaratıcı drama uygulamalarının öğrencilere katkısı, gerçeğe yakın canlandırma, gelişim, sesli okuma, ilgi ve okuma metinlerinde karakteri yansıtmadır. Yapılan deneysel çalışma sonucu ve öğrenci görüşleri yaratıcı drama etkinliklerinin öğrencilerin sesli okumalarını olumlu yönde geliştirdiğini göstermektedir. Bu sonuç yaratıcı drama etkinliklerinin özelde okuma becerisine genelde de Türkçe öğretim sürecinde katkısını ortaya koyması açısından önemlidir.
Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapan öğretim elemanlarının eğitim durumları, akademik faaliyetleri ve eğitim-öğretim süreçlerinde yaşadıkları sorunlar
Bu çalışmanın amacı, Türkçe Öğretim Merkezlerinde (TÖMER) görev yapan öğretim elemanları ile ilgili bir durum analizi yapmak ve öğretim elemanlarının yaşadıkları sorunları tespit etmektir. Çalışmanın ilk boyutunda nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yapılırken ikinci boyutunda yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla veriler toplanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve bu araştırma durum desenine göre yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma evrenini Türkiye'de TÖMER'lerde görev yapmakta olan öğretim elemanları oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu seçkisiz örnekleme ile belirlenmiş, TÖMER'lerde görev yapan 14 eğitici oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Yapılandırılmış Görüş Bildirim Formu (YGBF)" ile "Öğretim Elemanı Kontrol Formu (ÖEKF)" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında veriler toplanırken TÖMER'lerde görev yapan 14 eğiticiden görüş alınmıştır. TÖMER'lerde görev yapan öğretim elemanlarıyla ilgili bilgi toplanırken incelenen TÖMER'lerden 91'inin de öğretim elemanlarıyla ilgili bilgilere ulaşılmıştır. Toplanan verilerin analizi yapılırken YGBF'de nitel veri çözümleme araçlarından içerik analizi, ÖEKF'de ise nitel veri analiz tekniklerinden betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda TÖMER'lerde çalışan öğretim görevlilerinin maddî imkânsızlıklar ve altyapı eksikliğinden, planlama ve yönetim sorunlarından, sınıf ve ders düzenlemesine yönelik uygulamalardan, dil ve dil bilgisi öğretiminden, materyal eksikliğinden, ölçme ve değerlendirme uygulamalarından kaynaklanan birtakım sorunlar yaşadıkları tespit edilmiştir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesine yönelik bir lisans programının olmayışının eğitim-öğretim uygulamalarına olumsuz yansıdığı görülmüş, TÖMER'lerin uluslararası ölçütlere göre akredite edilmesi gerektiği saptanmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik düzenlenen sertifika programlarının bu alanın işleyişini olumsuz yönde etkilediği bulgulanmıştır. TÖMER'lerde çalışan öğretim görevlilerinin bir kısmının Maarif Vakfı tarafından hazırlanan programı incelemedikleri görülmüş, inceleyen öğretim görevlilerinden büyük bir kısmının ise programın Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metnine uygun hazırlandığını düşündüğü tespit edilmiştir. Ayrıca TÖMER'lerde görev yapan müdürlerin, müdür yardımcılarının ve öğreticilerin genel itibariyle lisans, yüksek lisans ve doktora mezuniyetlerinin Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden olduğu tespit edilmiş ve incelenen kişilerin Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik yayın yüzdeliğine bakıldığında yayın sıklıklarının az olduğu görülmüştür.
Çocuklara seslenen korku türündeki yapıtların yazınsal kurgu ve pedagojik işlev açısından incelenmesi
Çocuk, çevresinde olup bitenleri merakla keşfetmeye, tanımaya ve anlamlandırmaya çalışan bir bireydir. Yeterli düzeyde yaşam deneyimine sahip olmadığı için çocukların dış dünyadan daha fazla etkilendikleri ve içsel açıdan da değişim ve dönüşümlere daha açık oldukları bilinen bir gerçektir. Ayrıca daha geniş bir düş dünyasına sahip olan çocukların gelişimlerinin desteklenmesi açısından çocuk edebiyatı yapıtlarının önemli bir işlevi vardır. Özellikle çocukların farklı yazınsal türdeki yapıtlarla buluşması çocuğun yaşamı ve insanı farklı bakış açılarından, farklı boyutlardan görmesine hizmet eder. Bu açıdan insan doğasının korku yönünü merkeze alan korku türündeki yapıtlar çocuk okurun gelişimine destek verebilen özgül bir edebiyat alanıdır. Bu çalışmanın ana amacı çocuklara seslenen korku türündeki yapıtları yazınsal kurgu ve pedagojik işlev açısından incelemektir. Çalışmanın veri kaynağını, çocuklara seslenen 11 korku türündeki yapıt oluşturmaktadır. Veriler nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden doküman inceleme yoluyla toplanmış, betimsel analiz yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda incelenen korku türündeki yapıtlarda yer alan temel karakterlerin çoğunlukla devingen ve açık karakterler olduğu, cinsiyetlerin eşit bir biçimde dağılım gösterdiği, yaş aralıklarının 7-14 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca söz konusu yapıtlarda olay örgüsünün genel olarak döngüsel olay örgüsü ile kurgulandığı; ele alınan yapıtlarda anlatıcıların senöyküsel, benöyküsel ve elöyküsel anlatım tarzını benimsedikleri; korku duyulan mekanın çoğunlukla karanlık bir oda olduğu ve zamanın ise gece olduğu görülmüştür. Yapıtlardaki korku kaynaklarının çeşitlilik gösterdiği, çoğunlukla fantastik figürlerin olduğu; temel karakterlerin korkularının üstesinden gelmek için geliştirdiği davranışın çoğunlukla korkularla yüzleşmek olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bununla birlikte çalışma kapsamında incelenen korku türündeki yapıtların değerler eğitimi açısından da zengin bir içeriğe sahip olduğu belirlenmiştir. Yapıtlarda hedef kitleyi olumsuz etkileyecek durumlara yer verilmediği gözlemlenmiştir. Yapıtların dil ve anlatım açısından yetkin bir biçimde düzenlendiği ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak incelenen korku türü yapıtlarının çocuklarının korkularının üstesinden gelmek için pedagojik bir rol üstlenebileceği düşünülmektedir.
7. sınıf sosyal bilgiler dersinde etkinlik temelli öğretimin öğrencilerin akademik başarı ve derse karsı tutumlarına etkisi: Ekonomi ve sosyal hayat ünitesi örneği
Bu araştırma ile aktif öğrenme içerisinde yer alan etkinlik temelli yaklaşımın ortaokul 7. Sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi akademik başarı ve tutumlarına etkisi incelenmiştir. Yapılan araştırmada nicel yöntem, ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel modeli uygulanmıştır. Araştırmada çalışma grubu olarak 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Van ili Tuşba ilçesine bağlı bir devlet okulunda öğrenim gören 7. Sınıf öğrencileri oluşturmuştur. 7/A ( Deney grubu), 7/B (Kontrol grubu) sınıflarındaki 44 öğrenciden oluşmuştur. Bu sınıflar seçilirken okul ortalama başarılarının benzer olmasına dikkat edilmiştir. Çalışma öncesinde gruplara başarı testi ve tutum ölçeğinin ön testi uygulanmıştır. Daha sonra 5 hafta (15 saat) ekonomi ve sosyal hayat ünitesi kazanımları kapsayacak şekilde kontrol grubuna geleneksel yöntem, deney grubuna etkinlik temelli öğretimle öğretilmiştir. Uygulama sonunda her iki gruba başarı testi ve tutum ölçeğinin son testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara bakıldığında deney grubundaki öğrencilerin başarı puanlarında ve derse karşı tutumlarında anlamlı bir farklılık ortaya çıkmıştır. Bu durumda etkinlik temelli öğretimin uygulanmasında öğrencilerin akademik başarısını ve sosyal bilgiler dersine karşı tutumunu olumlu yönde etkilediği gözlenmiştir.
Türk dünyası efsanelerinde Türk halk astronomisi ve eğitime yansımaları
Atlı göçebe hayat biçimini benimsemiş olan Eski Türkler, benimsedikleri hayat biçimi nedeniyle çevre şartlarından oldukça fazla etkilenmiştir. Çevre koşuları sadece günlük hayatlarını etkilemekle kalmamış dünyayı algılama biçimleri de bu çevre koşullarına göre biçimlenmiştir. Yılın farklı mevsimlerini farklı bölgelerde geçiren Eski Türkler zorlu iklim şartlarına karşı kendileri ile birlikte hayvanlarını muhafaza etmek, yönleri ve zamanı tayin edebilmek amacı ile kutsal gördükleri gökyüzünden faydalanmışlardır. Gökyüzü onlar için duyulan meraktan dolayı ve onlara sağlayacağı yarardan dolayı keşfedilmesi gereken bir yer olmuştur. Gökyüzünü çıplak gözle incelemenin mümkün olduğu eski zamanda gök cisimlerinin ortaya çıkışı hakkında fikir yürütmüş; bu cisimlerin gökyüzündeki hareketlerini, şekillerini, gökyüzünde göründükleri zamanı gözlemleyerek bir dünya tasavvuru oluşturmuşlardır. Bu çalışmada gök cisimleri ile ilgili metinlerden yola çıkarak halkın gökyüzü hakkındaki bilgisi ve oluşturdukları halk astronomisi ortaya konmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin eleştirel dijital okuryazarlık düzeyinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenlerinin eleştirel dijital okuryazarlık düzeylerini tespit etmektir. Araştırmanın örneklemi 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Van ili merkez ve ilçelerinde bulunan ortaokullarda görev yapan 178 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak demografik bilgilerinin yer aldığı kişisel bilgi anketi ve Küslü (2022) tarafından geliştirilen eleştirel dijital okuryazarlık ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri de SPSS 21.0 paket programı kullanılarak çözümlenmiştir. Verilerin analizinde Mann Whitney U testi ve Kruskal Wallis H testi kullanılmıştır. Analizler sonucunda sosyal bilgiler öğretmenlerinin mesleki deneyimleri, öğrenim düzeyleri ve dijital beceri eğitimi alma durumları ile eleştirel dijital okuryazarlık düzeyleri arasında anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir. Zamana bağlı bir şekilde sosyal bilgiler öğretmenlerinin eleştirel dijital okuryazarlık puanları mesleki deneyim açısından yıllara göre giderek azaldığı gözlemlenmiştir. Eleştirel okuryazarlık becerisi hayat boyu kazanılması ve sürekli geliştirilmesi gereken bir beceridir. Bu açıdan topluma yön veren ve yarının geleceğini tayin edecek öğretmenlerin sürekli olarak eleştirel okuryazarlık becerilerini geliştirici faaliyetlere dahil olmalıdırlar.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin dijital mahremiyete ilişkin metafor algıları üzerine bir inceleme
Bu çalışmanın amacı sosyal bilgiler öğretmenlerinin dijital mahremiyet kavramına ilişkin metaforik algılarını belirlemektir. Nitel araştırma deseninde yapılandırılan bu çalışmaya 150 sosyal bilgiler dersi öğretmeni katılmış, verilerin toplanması için araştırmacının geliştirdiği anket formundan, verilerin çözümlenmesi için içerik analizinden yararlanılmıştır. Veri kaybının önlenmesi ve bulguların somutlaştırılması için nitel araştırma yazılımlarından biri olan MAXQDA 2022 kullanılmıştır. Katılımcıların ürettikleri metaforlarda dijital mahremiyetle ev, özel yaşam ve gizlilik arasında metaforik bağ kurdukları tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların dijital mahremiyete dönük algılarının öncelikle "mekân ve yer" ana kategorisiyle ilişkili olduğu bulgulanmıştır. Katılımcıların dijital mahremiyete dönük ürettikleri metaforlara cinsiyet açısından bakıldığında kadınların dijital mahremiyeti özgür olma ve gizlilik ana kategorileriyle, erkek katılımcıların ise özel alanla ilişkilendirdikleri görülmüştür. Bu yönden kadın katılımcıların erkeklerle karşılaştırıldığında gizlilik konusunu daha fazla önemsedikleri söylenebilir. Üretilen metaforlar medeni durumlarına göre farklı bir eğilim sergilemiştir. Bekâr katılımcılar "hazine, anı, mabet" gibi metaforlar üretirken, evli katılımcılar sorumluluk ve yükümlülük bildiren metaforlar üretmişlerdir. Ayrıca evli katılımcılar gizlilik ve güvenlik içeren metaforlar da aktarmışlardır. Katılımcı sosyal bilgiler öğretmenlerinin ürettikleri metaforların yaş düzeyleri fark etmeksizin mekân ve yer, nesne ve eşya, hayat ana kategorileriyle ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Özellikle gizlilik ana kategorisinin çeşitli yaş düzeylerinde daha çok önemsendiği gözlemlenmiştir. Katılımcılar tarafından üretilen metaforlara eğitim düzeyli açısından bakıldığında bir farklılaşmadan söz edilebilir. Lisans düzeyindeki katılımcılar bireysel yaşama dair metaforlar üretirken, lisansüstü düzeydeki katılımcıların ürettiği metaforlar en çok gizlilik kavramıyla ilişkili olmuştur.
Türkçe öğretmenlerinin Türkçe dersinde drama yöntemini uygulama durumları ve drama tekniklerine ilişkin öz yeterlilik algıları üzerine bir inceleme
Bu araştırmanın temel amacı Türkçe öğretmenlerin drama yöntemini uygulama ve drama tekniklerine ilişkin yeterliliklerin ne düzeyde bildiklerini ve bildiklerini ne düzeyde uyguladıklarını belirlemeye yönelik bir durumu tespit etmektir. Araştırmada nicel yöntemlerden olan tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ortaokullarında görev yapan 133 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı kapsamında Karadağ, Çalışkan, Korkmaz ve Yüksel (2008) tarafından geliştirilen drama lideri olarak öğretmen ve eğitimsel drama uygulama yeterliği ölçeği ile Koç (2013) tarafından geliştirilen drama yöntemi tekniklerine ilişkin yeterlilik anketi veri toplam aracı olarak kullanılmıştır. Türkçe öğretmenlerinden toplanan verilerin analizi, iki farklı şekilde yapılmıştır. İlk olarak anket formundan elde edilen verilerin analizinde SPSS 21 programı kullanılmıştır, katılımcıların drama yöntemi tekniklerine yönelik yeterliklerini incelemek için elde edilen verilerin betimsel istatistiği yapılmıştır. Araştırma sonucunda Türkçe öğretmenlerinin drama tekniklerinden en çok öykü- olay canlandırmasını, en az ise parmak oyunu tekniği hakkında bilgi sahibi oldukları, derslerde drama tekniklerini kullanma düzeylerine bakıldığında en yüksek kullandıkları tekniğin doğaçlama, en az kullandıkları tekniğin ise parmak oyunu olduğu tespit edilmiştir. Türkçe öğretmenleri drama yöntemini uygularken araç-gereç eksikliği, öğrenci sayısının fazla olması, velilerin tutumu, yönetimin tutumu, drama yöntemiyle ilgili bilgi eksikliği, ders konularının yetiştirilememesi ve sınıfın dar oluşu gibi sorunlar olduğunu dile getirmişlerdir. Türkçe öğretmenlerinin drama uygulama yeterlilik düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Türkçe öğretmenlerinin drama yöntemini uygulama yeterlik düzeyleri ile cinsiyet, mesleki kıdem yılı, tiyatroya gitme durumu, görev yeri ve sınıf mevcudu değişkenlerine göre anlamlı bir farklılığın olmadığı; lisans döneminde drama dersi alma, herhangi bir kursta drama eğitimi alma, tiyatro metinlerini okuma ve inceleme değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir.
Z kuşağı bağlamında Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarına bir bakış
Dünyada yaygın olarak görülen ekonomik ve sosyal yeniliklerle oluşmuş zaman aralıklarına kuşak denir. Diğer bir söylemle kuşak kavramı, yaklaşık olarak yakın zamanlarda doğmuş olup benzer durumlarla karşı karşıya kalan, benzer mesuliyetler almış oldukları için ortak algı, fikir ve davranışlara sahip kişiler topluluğu olarak isimlendirilmiştir. Her dönemde insanların sahip olduğu ortak özellikler, durumlar, olaylar vardır. Bu ortak yaşantı, durum ve olaylara göre kuşaklar sınıflandırmaya tabii tutulmuştur. Kuşak gruplandırılmasının yapılması birçok açıdan araştırmacının bilimsel çalışmalarda işini kolaylaştırmaktadır. Bu sebeple eğitim-öğretimde bireylerin içerisinde bulunduğu kuşağı bilmek, eğitimcileri bir adım daha başarıya yaklaştırmaktadır. Genellikle 21.yüzyılda kuşak gruplandırılması; Gelenekselciler, Bebek Patlaması, X, Y, Z kuşağı olarak yapılmaktadır. Bu çalışmada özellikle; Z kuşağının beklentileri sorgulanmış ve bu doğrultuda Türk Dili ve Edebiyatı ortaöğretim ders kitaplarındaki metinlerin Z kuşağına uygunlukları ortaya konulmuştur. Çalışmada betimsel araştırma yöntemi ile doküman analizi kullanılmıştır. Öncelikle yerli ve yabancı literatürde yer alan basılı ve dijital kaynaklar genel tarama modeli uygulanarak analiz edilmiştir. Elde edilen bilgiler sonucunda Z kuşağına uygunluk kriterlerinden oluşan madde havuzu oluşturulmuştur. Hazırlanan 40 maddelik taslak form, alan uzmanlarının görüş ve önerilerine sunulmuştur. Uzman görüşlerinden alınan dönütler doğrultusunda 30 maddenin uygun olduğu tespit edilmiştir. Düzenlenen forma pilot uygulama yapmak amacıyla 2 uzman tarafından 15 metin kod güvenirliliği yöntemiyle incelenmiştir. Kod güvenirliliği (% 82) olarak belirlenmiştir. Güvenirliliği ortaya konulan maddeler bütün metinlere uygulanmıştır. Ortaöğretim düzeyindeki 9., 10., 11. ve 12. sınıflara yönelik Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarında bulunan toplam 153 metnin Z kuşağına uygunluk durumları sayısal verilerle tablolar halinde sunulmuş ve yorumlanmıştır. Anahtar sözcükler: z kuşağı, ders kitapları, Türk dili ve edebiyatı, interaktif öğretim, modern öğretim materyalleri
İki dilli öğrencilerin Türkçe yazma yeterlikleri (Başarı, tutum, kaygı ve yazma stratejilerini uygulama) ve bu yeterliklerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı; iki dilli öğrencilerin Türkçe yazma yeterliklerini (tutum, kaygı, başarı ve yazma stratejilerini uygulama) ve bu yeterliklerinin cinsiyet, sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, evde konuşulan dil, evde TV izleme süresi, kitap okuma, günlük tutma durumu, okunan kitap türü değişkenleriyle ilişkisini tespit etmektir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışma nicel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeline uygun olarak yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Van ili merkez ilçelerindeki ortaokullarda öğrenim gören 207 iki dilli öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri; "Üstbilişsel Yazma Stratejileri Ölçeği", "Yazma Tutumu Ölçeği", "Kompozisyon Değerlendirme Ölçeği" ve "Yazma Kaygısı Ölçeği" ile toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS 21 paket programı kullanılarak parametrik ve non-parametrik analiz teknikleri ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonunda iki dilli öğrencilerin Türkçe yazma başarılarının "yüksek" seviyede olduğu bulgulanmıştır. Bağımlı değişkenin sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, evde konuşulan dil, evde TV izleme süresi, kitap okuma, günlük tutma durumu, okunan kitap türü değişkenleriyle olumlu-olumsuz bir ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Buna karşılık iki dilli öğrencilerin yazma başarı düzeylerinin kadınlarda daha fazla olduğu belirlenmiştir. Çalışmada iki dilli öğrencilerin Türkçe yazma tutumunun "yüksek" düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bağımlı değişkenin sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, evde TV izleme süresi, kitap okuma, okunan kitap türü değişkenleriyle olumlu-olumsuz bir ilişkisinin olmadığı görülmüştür. Buna karşılık kadınların ve günlük tutanların yazma tutumlarının daha yüksek olduğu bulgulanmıştır. Ayrıca sonuçlara göre iki dilli öğrencilerin Türkçe yazma tutumlarında evde daha çok konuşulan dilin etkili olduğu görülmüştür. İki dilli öğrencilerin Türkçe yazma kaygısının "kısmen yüksek" düzeyde olduğu bulunmuştur. Bağımlı değişkenin sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, evde TV izleme süresi, kitap okuma, okunan kitap türü değişkenleriyle olumlu-olumsuz bir ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Buna karşılık erkeklerin yazma kaygılarının kadınlara göre daha yüksek olduğu, iki dilli öğrencilerin Türkçe ii yazma kaygılarında evde daha çok konuşulan dilin etkili olduğu, günlük tutmayanların tutanlara oranla daha yüksek kaygı yaşadıkları belirlenmiştir. Çalışmada iki dilli öğrencilerin yazma stratejilerinin "yüksek" düzeyde olduğu bulgulanmıştır. İlgili bağımlı değişkenin sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, anne eğitim düzeyi, evde konuşulan dil, evde TV izleme süresi, kitap okuma, okunan kitap türü değişkenleriyle olumlu-olumsuz bir ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Buna karşılık kadınların üstbilişsel yazma strateji düzeylerinin erkeklere göre daha yüksek olduğu, günlük tutan öğrencilerin tutmayan öğrencilere göre daha yüksek üstbilişsel yazma stratejine sahip olduğu tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: iki dilli öğrenciler, Türkçe yazma yeterliği, başarı, kaygı, tutum, strateji, değişkenler
Samim Kocagöz'ün romanlarında eğitimin toplumsal değer kazanımları bağlamında incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Cumhuriyet Dönemi toplumcu – gerçekçi sanat anlayışını benimsemiş öncü yazarlardan biri olan Samim Kocagöz'ün romanlarında eğitimin rolünü toplumsal değer kazanımları bağlamında incelemektir. Bu kapsamda araştırmanın inceleme nesnesini Samim Kocagöz'ün 10 romanı oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi, içerik analizi yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. İncelenen eserlerde toplam 197 eğitsel ileti tespit edilmiştir. Belirlenen eğitsel iletilerin kategorilere oransal dağılımı şu şekildedir: güç gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %15, başarı gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %13, geleneksellik gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %12, uyarılma gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %12, hazcılık gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %11, özyönelim gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %10, iyilikseverlik gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %9, evrenselcilik gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %8, güvenlik gelişimini destekleyen eğitsel iletiler %6, uyum gelişmini destekleyen eğitsel iletiler %4'tür. İncelenen romanlarda frekans değeri yüksek olan iletiler: sosyal güç (f=15), hayattan tat almak (f=14), cesur olmak (f=14), toplumsal başarı (f=8), hırslı olmak (f=8), yardımsever olmak (f=6) iken; yakın çevrenin iyiliğini gözetmek (f=1), bağışlayıcı olmak (f=1), dindarlık (f=1), iyiliğe karşı iyilik (f=1), aile güvenliği (f=1) bağlılık duygusuna sahip olmak (f=1) iletilerinin frekans değeri düşük düzeydedir. İncenelen eserlerin değerler eğitimi açısından zengin bir içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda çalışma konusunu oluşturan eserlerin, çocukların ve gençlerin milli ve kültürel değerlerini daha iyi öğrenerek benimsemelerini sağlamada katkı sunacağı umulmaktadır.
Çocuk edebiyatının empati eğitimindeki rolü: Gülten Rayıoğlu örneği
Bu araştırmanın amacı Türk edebiyatına eserleriyle katkı sağlamış olan Gülten Dayıoğlu'nun hikayelerindeki empati durumlarını tespit etmektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesinin kullanıldığı araştırmada, çalışma materyali olarak Gülten Dayıoğlu'nun Gelincik Dizisi içerisinde yer alan on hikâye kitabına yer verilmiştir. Bu kitaplarda yer alan öyküleyici metinlerin analizinde nitel analiz tekniklerinden içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Uçan Motor, Azat Kuşu, Kumluktaki Yavru Martı, Damdaki Korkuluklar, Deli Bey, Uçurtma, Sıcak Ekmek, Cambaz Parası, Neşeli Boyacı, Yalan Üç Ayaklıdır adlı hikaye kitaplarında empati durumlarının olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda incelenen hikâye kitaplarında önemli derecede empati durumuna yer verildiği ve bu empati durumlarının genel olarak hikayelere serpiştirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlardan hareketle okul öncesi dönemden itibaren ana dilde yazılmış seçkin edebî eserlerde empati konusu işlenip öğrencilerle buluşturulması önerilmiştir. Anahtar sözcükler: değerler eğitimi, empati, hikâye.
Ezop Masalları'nın eğitsel iletiler metin-görsel uyumu ve söz varlığı yönünden incelenmesi
Bu araştırmada Ezop Masalları'nın eğitsel iletiler, metin-görsel uyumu ve kalıplaşmış söz varlığı açısından incelenmesi amaçlanmıştır Çalışma nitel araştırma yöntemine uygun olarak yapılandırılmıştır. Araştırma doküman incelemesi (belgesel tarama) modeline uygun olarak tasarlanmıştır. Çalışmada masalların resim-metin uyumunu incelemek için Cımbız (2017) tarafından geliştirilmiş olan "Resim–Metin İlişkisi Kategori Listesi" kullanılmıştır. Masallarda yer alan eğitsel iletilerin incelenmesinde "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli"nde yer alan 20 eğitsel ileti esas alınmıştır Çalışmanın söz varlığı unsurları boyutunda masallarda yer alan deyimler, atasözleri, ikilemeler ve argo ifadeler incelenmiştir. Veri toplama sürecinde metinler; eğitsel iletiler, görsel destek unsurları ve kalıplaşmış söz varlığı unsurları açısından kodlanarak temalara ayrılmıştır. Elde edilen bulgular frekanslarla desteklenmiş ve nitel yorumlarla açıklanmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, masallarda yer alan söz varlığı unsurlarının daha çok deyimler ve ikilemelerden oluştuğu, atasözlerine sınırlı oranda yer verildiği, argo sözcüklere ise yer verilmediği görülmüştür. Bazı masallarda birkaç eğitsel iletiye yer verildiği, bazı masallarda ise hiç yer verilmediği görülmüştür. Ayrıca metinlerde içerik-görsel uyumuna yeterince dikkat edilmediği tespit edilmiştir
Çocuk edebiyatı eserlerinin ortaokul öğrencilerinin merhamet, yardımseverlik duygularına etkisi ve öğrencilerin yapılan uygulamalara ilişkin görüşleri
Bu araştırmanın temel amacı, çocuk edebiyatı eserlerinin ortaokul öğrencilerinin merhamet ile yardımseverlik duygularına etkisini ve öğrencilerin yapılan uygulamalara ilişkin görüşlerini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada nicel ve nitel veri toplama tekniklerinin birlikte yer aldığı karma yöntem kullanılmıştır. Çalışmanın nicel bölümünde gerçek deneysel desenlerden "ön test-son test kontrol gruplu seçkisiz desen" kullanılmış, nitel bölümünde ise "görüşme" yöntemine başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu Van ili Muradiye ilçesinde yer alan Fatih Sultan Mehmet Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 6. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Fatih Sultan Mehmet Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 6. sınıf seviyesinden 20 öğrenci random yöntemiyle deney grubu, 20 öğrenci de kontrol grubu olarak seçilmiştir. Bu çalışmada nicel veri toplama aracı olarak Nas ve Sak (2020) tarafından geliştirilen "Merhamet Ölçeği" ile Erken (2009) tarafından geliştirilen "Yardımsever Davranış Ölçeği" kullanılırken nitel veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilmiş "Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde SPSS 18 paket programı kullanılarak deney grubu ve kontrol grubunun merhamet ölçeği ve yardımsever davranış ölçeğinin ön test ve son testinden aldıkları puanların normallik değerlerine bakılmıştır. Yapılacak analiz teknikleri için normallik varsayımlarından olan Shapiro-Wilk değerlerine bakılmıştır. Bu analiz sürecinde deney ve kontrol gruplarının ölçeklerden aldıkları ön test ve son test puanlarının aynı grubun kendi içinde karşılaştırılması için bağımlı örneklemler t-testi, grupların birbirleriyle karşılaştırılması içinse bağımsız örneklemler t-testi analizi yapılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda çocuk edebiyatı eserlerinin ortaokul öğrencilerinin merhamet ve yardımseverlik duygularının gelişimi üzerinde pozitif bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ortaokul öğrencileri, okutulan çocuk edebiyatı eserlerinin merhamet ve yardımseverlik duyguları üzerinde olumlu etkileri olduğunu ifade etmişlerdir.
Eğitsel dijital oyunların 7. sınıf Türkçe dersinde öğrencilerin başarısına, tutumuna, motivasyonuna etkisi ve oyun destekli öğretime ilişkin öğrenci görüşleri
Bu çalışmanın amacı, eğitsel dijital oyunların 7. sınıf Türkçe dersinde öğrencilerin akademik başarısına, tutumuna, motivasyonuna etkisini incelemek ve oyun destekli öğretime ilişkin öğrenci görüşlerini tespit etmektir. Araştırmada karma araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test-son test ölçümlerine dayanan kontrol gruplu yarı deneysel model kullanılmıştır. Örnekleme yöntemi olarak uygun örnekleme kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Van ilinin Edremit ilçesi sınırları içerisinde iki devlet okulunun 7. sınıfında öğrenim gören 38 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın deney grubu 18, kontrol grubu ise 20 öğrenciden oluşmaktadır. Deney grubuna 8 hafta boyunca araştırmacı tarafından tasarlanan eğitsel dijital oyunlar ile akıllı tahtadan öğretim yapılmıştır. Kontrol grubuna ise MEB tarafından hazırlanan Türkçe Öğretim Programı'na uygun öğretim yapılmıştır. Öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla Türkçe Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, Türkçe dersine yönelik motivasyonlarını belirlemek amacıyla da Türkçe Dersine Yönelik Motivasyon Ölçeği veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. 8 hafta süren uygulama süreci tamamlandıktan sonra uygulamaya ilişkin öğrencilerin görüşleri, araştırmacı tarafından geliştirilen Yarı-yapılandırılmış Görüşme Formu ile alınmıştır. Görüşme formundaki veriler nitel araştırma yöntemi tekniklerinden biri olan içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmada ulaşılan sonuçlar şu şekildedir: Türkçe dersinde eğitsel dijital oyun kullanımı Türkçe dersi başarısını istatistiksel olarak anlamlı derecede arttırmıştır. Eğitsel dijital oyunlarla yapılan öğretimin öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutum ve motivasyonlarına olumlu yönde etki ettiği ancak gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nitel bulguları öğrencilerin uygulama sürecini eğlenceli bulduklarını, konuları daha kolay anladıklarını ve eğitsel dijital oyunlarla öğretimin diğer derslerde de kullanılmasını istediklerini ortaya koymuştur. Anahtar sözcükler: türkçe eğitimi, eğitsel dijital oyun, başarı, tutum, motivasyon, görüş.
Sınıf öğretmenlerinin insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersine ilişkin görüşleri
İnsan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersi eğitim sistemi çerçevesinde öğrencilerin; evrensel insan hakları değerlerini benimsemesine, demokrasinin önemini kavramasına ve bir yurttaş olarak hak ve sorumluluklarını bilmelerine, hayatlarında karşılaştıkları durumlarda bu bilinçle uygulama ve aksiyon alma becerilerini geliştirmelerine katkı sunan bir derstir. Bu ders çerçevesinde öğrencilerin adil ve eşit davranma, sorunları uzlaşıyla-şiddete başvurmadan çözebilme ve birlikte yaşayabilme kültürünü geliştirmeleri hedeflenir. Bu araştırmanın amacı, insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersinin sınıf öğretmenlerinin görüşleri açısından incelenmesidir. Bu çerçevede; öğretmenlerin dersin etkililiği, insan hakları ile ilgili uluslararası sözleşmeler konusundaki bilgileri, dersin aktarılması konusundaki yeterlilikleri, ders saati ve diğer öğretim kademelerinde uygulanması hususundaki fikirleri, dersin kazanımlarının dersin amacını gerçekleştirmedeki yeterliliği, dersin içeriğine ilişkin görüşleri, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri ile ilgili temel meselleler ele alınmıştır. Çalışmada görüşme yöntemi kullanılarak elde edilen veriler üzerinde içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. 2024-2025 yaz döneminde yapılan görüşmenin çalışma grubunu Van ilinde bulunan üç merkez ilçede yer alan, farklı sosyoekonomik düzeydeki 4. sınıf çocuklarına, daha önce insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersini vermiş 30 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak; dokuz soruluk yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Bu görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş, belirlenen kodlar etrafında betimlenmiştir. Ayrıca uzmanların ders kaynağına/kitabına yönelik görüşleri ile ders kitabının içeriği de karşılaştırılarak öğretmenlerin görüşleri ile öğretim programının uyumuna bakılması amacıyla doküman analizi yapılmıştır. Araştırmada ortaya çıkan temel sonuçlar dikkate alındığında öğretmenler; dersi etkili ve önemli bulduklarını, diğer öğretim kademelerinde de bulunması ve kavramsal boyutlarının somutlaştırılması gerekliliğini dikkate sunmuşlardır.
Taşıma yoluyla eğitimde karşılaşılan sorunlar: Yüksekova (Hakkâri) örneği
Bu araştırmanın temel amacı, taşımalı eğitim sisteminde karşılaşılan sorunları incelemektir. Taşımalı eğitim, kırsal bölgelerde dağınık yerleşim yapısı, zorlu iklim koşulları ve coğrafi engeller nedeniyle öğrencilerin eğitime erişimini sağlamak amacıyla uygulanmaktadır. Ancak sistemin işleyişinde çeşitli yapısal ve uygulamaya yönelik sorunlarla karşılaşılmaktadır. Araştırma, betimsel tarama modeline dayalı olarak yapılandırılmıştır. Bu model, mevcut durumun sistematik biçimde ortaya konmasına olanak sağlayarak, taşımalı eğitim sistemine ilişkin sorunların çok boyutlu biçimde incelenmesine imkân tanımaktadır. Araştırmanın evrenini, 2025 yılı itibarıyla Hakkâri ili Yüksekova ilçesinde taşımalı eğitim uygulamasının yürütüldüğü liselerde öğrenim gören öğrenciler ile bu okullarda görev yapan yöneticiler oluşturmaktadır. Örneklem belirleme sürecinde, taşımalı eğitimin etkin biçimde uygulandığı ve coğrafi ile sosyo-ekonomik koşullar açısından bölgeyi temsil edebilecek nitelikteki okullar tercih edilmiştir. Bu yaklaşım, taşımalı eğitim sistemine ilişkin sorunların farklı paydaşların bakış açısıyla kapsamlı ve bütüncül şekilde incelenmesini amaçlamaktadır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen ve katılımcıların sosyo-demografik özellikleri ile taşımalı eğitime ilişkin deneyim ve görüşlerini içeren anket formları kullanılmıştır. Veriler, 2025 yılında araştırmacı tarafından yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular, taşımalı eğitim sisteminin uygulanmasında karşılaşılan çeşitli sorunları ortaya koymuştur. Bu sorunlar arasında ulaşım güvenliği, lojistik yetersizlikler, ekonomik kısıtlılıklar, iletişim eksiklikleri, coğrafi zorluklar ve tüm bu unsurların akademik başarı üzerindeki olumsuz etkileri öne çıkmaktadır. Elde edilen veriler doğrultusunda, taşımalı eğitim sisteminin daha işlevsel ve sürdürülebilir hâle getirilmesi için politika ve uygulama düzeyinde çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Anahtar sözcükler: eğitim, taşıma, taşımalı eğitim, lise.
İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersindeki kavram yanılgılarının giderilmesinde kelime oyunlarının etkisi
Bu çalışmanın amacı ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersindeki kavram yanılgılarının giderilmesinde kelime oyunlarının etkisini incelemektir. Araştırmanın modeli olarak nicel yöntemlerden ön test son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2024-2025 eğitim- öğretim yılında, Van'ın Tuşba ilçesindeki resmi bir ilkokulda 4. sınıfta aktif öğrenim gören 48 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak Wesche ve Paribakht (1996) tarafından geliştirilmiş ve İlter (2015) tarafından Türkçeye uyarlanmış olan "Kelime Bilgisi Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma verilerinin analizinde SPSS programı üzerinden istatistiki veriler kullanılmıştır. Deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir farklılaşma olup olmadığını belirlemek amacıyla Bağımsız Gruplar için T-Testi; deney ve kontrol grubu öğrencilerinin ön test ve son test puanları arasında anlamlı bir farklılaşma olup olmadığını belirlemek amacıyla ise Bağımlı Gruplar için T-Testi kullanılmıştır Son testlerdeki anlamlı farklılaşmanın düzeyini belirlemek amacıyla etki büyüklüğü istatistiği olan eta-kare (η2) korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Sonuçlara bakıldığında ön testte deney ve kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı, son testte ise deney grubunun lehine anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda öğrencilerde bulunan kavram yanılgılarının giderilmesinde kelime oyunlarının pozitif yönde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Z kuşağı öğretmen adaylarının dijital akıcılık düzeyleri ile ders içi dijital oyun etkinliklerine yönelik görüşleri
Bu araştırmanın amacı, Z kuşağı öğretmen adaylarının dijital akıcılık düzeyleri ile ders içi dijital oyun etkinliklerine yönelik görüşlerini belirlemektir. Araştırma, nitel ve nicel verilerin eş zamanlı kullanıldığı yakınsak paralel karma desene göre tasarlanmıştır. Katılımcılar, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi'nde öğrenim gören öğretmen adaylarından oluşmaktadır. Araştırmanın nicel verileri 430, nitel verileri ise 50 öğretmen adayından elde edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak Demir (2018) tarafından geliştirilen Dijital Akıcılık Ölçeği ile yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen veriler, SPSS 24 paket programı ile t-testi ve ANOVA testi kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel yöntem ile toplanan veriler ise içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre katılımcıların dijital akıcılık düzeyleri "Katılıyorum" seçeneğine karşılık gelen orta-üst düzeyde belirlenmiştir. Ölçeğin "duyuşsal" alt boyutu ile cinsiyet değişkeni arasında ise erkeklerin lehine anlamlı bir farklılığın olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bölüm değişkeni bakımından anlamlı farklılıklar ile karşılaşılmıştır. Z kuşağı öğretmen adaylarının, eğitici niteliğe sahip dijital oyunlara ilişkin görüşleri; merak unsuru, aksiyon ve macera, dil öğrenme, strateji geliştirme ve gerçek zamanlı taktikler gibi özellikler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Z kuşağı öğretmen adaylarının dijital oyunlardan yararlanma yeterliliğine yönelik görüşlerinde; etkili kullanabilme inancı, ilgi duyma motivasyonu, yüksek öğretim derslerinin etkililiği öne çıkmaktadır. Düşük yeterlilik algısı üzerinde ise kendini yetersiz bulma, yararlanabilecek oyun olmaması, tercih etmeme ve fakülte derslerinin yetersizliği belirtilmiştir.
İnşâd tekniğinin ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygısı, tutumu, öz yeterliliğine etkisi ve öğrencilerin yapılan uygulamalara ilişkin görüşleri
Bu çalışmanın amacı inşâd tekniğinin ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygısına, konuşma tutumuna ve konuşma öz yeterliğine etkisini tespit etmek ve yapılan uygulamaya ilişkin öğrenci görüşlerini ortaya koymaktır. Çalışmada karma yöntem araştırma desenlerinden iç içe karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda gerçek deneysel desenlerden ön test son test kontrol gruplu seçkisiz desen kullanılırken araştırmanın nitel boyutunda ise nitel durum modeli tekniklerinden görüşme kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini Van'ın Tuşba ilçesine bağlı İsmail Hakkı Tonguç Ortaokulunda 6 ve 7. sınıfta öğrenim gören 40'ı deney, 40'ı ise kontrol grubunda olmak üzere 80 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın deneysel süreci 21 haftadan oluşmaktadır. Araştırmanın verileri; "Ortaokul Öğrencileri için Konuşma Becerisi Tutum Ölçeği", "Ortaokul Öğrencileri için Konuşma Öz yeterlik Ölçeği", "Konuşma Kaygısı Ölçeği" ve "Yapılandırılmış Görüşme Formu" ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler SPSS 22.0 paket programı ile, nitel verilerin analizinde ise içerik analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda inşâd tekniğinin ortaokul öğrencilerinin konuşma tutumu ve konuşma öz yeterliliği üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu tespit edilmesinin yanı sıra bu tekniğin ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygısını azalttığı görülmüştür. Ayrıca inşâd tekniğiyle ilgili görüşlerine başvurulan öğrencilerin büyük bir çoğunluğu bu tekniğin faydalarını vurgularken, özellikle kendilerini topluluk karşısında daha rahat ifade ettiklerini, göz teması kurabildiklerini, utanma ve çekinme duygularının azaldığını, ezber yeteneklerinin geliştiğini dile getirmişlerdir.
Sosyal bilgiler dersi 'Yaşadığımız Yer' ünitesinde öğretmenlerin kullandıkları yöntem ve tekniklere ilişkin görüşlerin belirlenmesi
Bu çalışma, Van ilindeki sosyal bilgiler öğretmenlerinin "Yaşadığımız Yer" ünitesinde kullandıkları öğretim yöntem ve teknikleri ile bu tercihlerini etkileyen faktörleri iç içe geçmiş çoklu durum deseni çerçevesinde derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024 yılı TÜİK verilerine dayalı tabakalı amaçlı örnekleme yöntemiyle 13 farklı ilçeden belirlenen 27 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. 2024-2025 eğitim-öğretim yılının ikinci dönemi başında yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; demografik veriler ise frekans ve yüzde değerleri kullanılarak betimsel istatistiklerle sunulmuştur. Araştırma bulguları, öğretmenlerin ünite kapsamında soru-cevap, anlatım, tartışma, gösteri, beyin fırtınası ve örnek olay gibi yöntemleri kullandığını ortaya koyarken; bu seçimlerde sınıf mevcudu, yerleşim birimi özellikleri, öğretim programı, zaman yönetimi, iş yükü, ders içeriği, öğrenci özellikleri ile okul yönetimi ve veli tutumlarının belirleyici alt analiz birimleri olarak öne çıktığını göstermektedir.
MEB'in 2018 ve 2024 öğretim programlarına göre hazırlanmış 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarının karşılaştırılması
Sosyal Bilgiler, insanların içinde yaşadıkları toplumda gerçekleşen olayları tanımalarını, anlamalarını, bu olayları nedenlere dayanarak açıklayabilmelerini, uyum gösterebilmeleri, iyi birer insan, meslek sahibi ve sorumluluklarını yerine getirebilen vatandaşlar olmalarını temel alan bir derstir. Sosyal bir canlı olan insanı toplumdan ayrı düşünmek mümkün değildir. Çocuklar bu ders kapsamında içinde yaşadıkları toplumun değer ve kurallarına uyum yeteneklerini geliştirmeleri hedeflenmektedir. Sosyal bilgiler öğretiminin temelinde tarih, coğrafya ve vatandaşlık bilimleri bulunmaktadır. Disiplinler arası olan bu dersler öğrencinin düzeyine uygun olarak Millî Eğitim Bakanlığı tarafından talim terbiye kurulunun düzenlemesiyle hazırlanan ders kitaplarıyla sunulmaktadır. Müfredat ve müfredata bağlı olarak ders kitapları değişmekte ve güncelliğini korumaktadır. Bu yenileme çalışması yapılırken güncel dünyaca kabul edilmiş standartlara ulaşılmaya çalışılmaktadır. Bu amaçla son zamanlarda karşılaştırmalı eğitim çalışmaları popülerliğini korumaktadır. Ders kitaplarının iyileştirilmesi amacıyla karşılaştırma çalışmaları yapılarak, kitapların olumlu ve olumsuz yönleri belirlenmekte ve gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. Bu çalışmanın amacı 2018 Programındaki 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı ile 2024'te yenilenen 5. sınıf yenilenen Sosyal Bilgiler Ders Kitabının karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla çalışmada içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Anahtar kelimeler: sosyal bilgiler ders kitabı, 2018 eğitim programı, sosyal bilgiler ders eğitimi, sosyal bilgiler ders içeriği.
Ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerileriningeliştirilmesi/bir eylem araştırması
Bu çalışma, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında planlanan ve uygulanan öğretici etkinliklerin, ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerilerini nasıl etkilediğini, öğrencilerin deneyimleri, algıları ve öğrenme süreçleri üzerinden derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde eylem araştırması deseniyle yürütülmüş; Van ili Saray ilçesinde bulunan bir ortaokulda öğrenim gören 12 öğrenci (7 kız, 5 erkek) çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırma süreci ön test, uygulama ve son test olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Uygulama sürecinde sunumlar, grup çalışmaları, Jigsaw tekniği, uygulamalı kroki çalışmaları, üç boyutlu materyal tasarımları ve öğrenci günlükleri gibi çeşitli öğretim yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu etkinlikler aracılığıyla öğrencilere temel harita kavramları, harita türleri, renklerin anlamları, lejant kullanımı ve kroki çizimi gibi harita okuryazarlığına ilişkin becerilerin kazandırılması hedeflenmiştir. Uygulama sürecinde gerçekleştirilen etkinlikler, öğrencilerin meridyen, paralel, ekvator, kuzey–güney ve doğu–batı yönleri gibi soyut coğrafi kavramları somutlaştırmalarına olanak sağlamıştır. Özellikle koordinat oyunları ve balon etkinlikleri, öğrencilerin edindikleri bilgileri uygulamalı olarak pekiştirmelerine katkı sunmuştur. İşbirlikçi öğrenme ve yaparak yaşayarak öğrenme yaklaşımlarının benimsendiği süreçte öğrenciler, hem bireysel araştırmaları hem de akran etkileşimleri yoluyla konuları daha derinlemesine öğrenme fırsatı bulmuştur. Öğrenci günlüklerinin incelenmesi ve süreç boyunca yapılan sistematik gözlemler, öğrencilerin etkinlikler süresince öğrenmeye karşı yüksek düzeyde merak ve motivasyon sergilediklerini ortaya koymuştur. Ayrıca öğrencilerin sorumluluk alma davranışlarında ve özgüven düzeylerinde olumlu gelişmeler gözlemlenmiştir. Ön test ve son test bulgularının karşılaştırılması sonucunda, öğrencilerin harita türlerini tanıma, harita unsurlarını doğru kullanma, renklerin anlamlarını kavrama ve kroki çizme becerilerinde belirgin bir gelişme sağlandığı belirlenmiştir. Bununla birlikte uygulamalı etkinliklerin, öğrencilerin mekânsal farkındalıklarını artırdığı, öğrenmeyi somutlaştırdığı ve kazanılan bilgilerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesine olanak tanıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında planlanan ve uygulanan öğretici etkinliklerin, ortaokul öğrencilerinin harita okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili, katılımcı ve öğrencilerin öğrenme sürecine aktif olarak dâhil olduğu bir öğretim yaklaşımı sunduğu söylenebilir.
5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin erdem-değer-eylem çerçevesinde incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ne göre hazırlanan 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında (1-2) bulunan metinleri, erdem-değer-eylem çerçevesinde incelemektir. Bu amaç çerçevesinde, Maarif Modeline göre hazırlanan ve Öğretim Programları Ortak Metni'ndeki erdem-değer-eylem çerçevesi başlığı altında yer alan değerlerin, 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında (1-2) bulunan metinlerde nasıl ve ne düzeyde geçtiği detaylı bir şekilde incelenmiştir. Böylece metinlerdeki değerler tespit edilip bu değerlerin temalara ve metin türlerine göre dağılımı verilmiş ve değerler eğitimi açısından önemi ortaya konulmuştur. Çalışma, nitel araştırma türlerinden biri olan "temel nitel araştırma" desenine göre yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma materyalini 2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılı'nda okutulmaya başlanan 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada veriler doküman incelemesine göre toplanmıştır. Elde edilen veriler, nitel araştırma yönteminin veri analizi çeşitlerinden biri olan betimsel analizle çözümlenmiştir. Çalışmanın sonunda, 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında toplamda 60 metnin (her sınıf seviyesindeki kitaplarda 30'ar metin) bulunduğu; 5. sınıf Türkçe ders kitabında en sık geçen değerin sevgi (94), en az geçen değerin tasarruf (2); 6. sınıf Türkçe ders kitabında en sık geçen değerin estetik (106), en az geçen değerin sabır (1) değeri olduğu tespit edilmiştir. Ortak Metin'de yer alan mahremiyet değerine ise iki sınıf seviyesindeki kitaplarda rastlanmamıştır. Buna göre söz konusu değerlerden bazılarına çok sık yer verilmişken bazı değerlere ise çok az yer verildiği, dolayısıyla değerlerin metinlerde dengeli bir dağılım göstermediği belirlenmiştir. Çalışmada ulaşılan sonuçlar, alan yazınında yer alan benzer çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılarak tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda çeşitli önerilere yer verilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin, velilerin ve öğrencilerin sosyal bilgiler dersi becerilerine ilişkin önem sıraları
Bu araştırmanın amacı Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin, ortaokul öğrencilerinin ve velilerin sosyal bilgiler öğretim programında yer alan becerilerden hangilerine daha fazla önem verdiklerini tespit etmektir. Bu amaç doğrultusunda genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim öğretim yılında Aydın İli Efeler İlçesinde kamuda görev yapan 73 Sosyal Bilgiler öğretmeni, 525 öğrenci ve veli 306 oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğretmen, öğrenci ve velilerden ankette Sosyal Bilgiler öğretim programında yer alan 15 beceriden en önemli gördükleri beş tanesini seçmeleri ve 1'den 5'e kadar sıralamaları istenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğrenciler girişimcilik becerisini en önemli beceri olarak görmüşlerdir. En yüksek ifadeyi takiben problem çözme becerisi, karar verme becerisi ve İletişim becerisi ifadeleri izlemektedir. Ortaokul öğrencilerin en önemsiz gördükleri beceri ise Türkçeyi doğru ve etkili kullanma becerisidir. Ayrıca ortaokul öğrencileri Sosyal Bilgiler dersine özgü becerilerden en önemli olarak gözlem becerisini tercih etmişlerdir. En son sırada ise zaman ve kronolojiyi algılama becerisini tercih etmişlerdir. Öğretmenler en önemli beceri olarak problem çözme becerisini tercih etmişlerdir. En son sırada ise girişimcilik becerisini tercih ettikleri görülmektedir. Sosyal Bilgiler öğretmenleri Sosyal Bilgiler dersinin kendine özgü becerileri içerisinden ilk sıraya gözlem becerisini, en son sırada ise mekânı algılama becerisini ve değişim ve sürekliliği algılama becerisini sıralamışlardır. Velilerin en önemli gördükleri becerinin karar verme becerisi olduğu; en önemsiz gördükleri becerinin de bilgi ve teknolojiyi kullanma becerisi olduğu görülmektedir. Ayrıca veliler Sosyal Bilgiler dersinin kendine özgübecerileri içerisinden en önemli beceri olaraksosyal katılım becerisini ve en önemsiz beceri olarak da mekânı algılama becerisini tercih etmişlerdir. Anahtar kelimeler: Öğretmen, Öğrenci, Veli, Sosyal Bilgiler Öğretim Programı
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimlerin metinleştirilerek öğretimi: C1 seviyesi
Deyimler, Türkçenin söz varlığını oluşturan önemli kültür ögelerinden ve değerlerindendir. Yabancı uyruklu öğrencilerin, kalıp sözler bakımından dünyadaki en zengin dillerden biri olan Türkçede yer alan deyimlerin öğreniminde zorlandığı görülmüş fakat deyimlerin öğrencilere nasıl sunulması gerektiği konusu üzerinde fazla durulmadığı görülmüştür. Dil öğretimin aynı zamanda kültür öğretimi olduğunu da göz önünde bulundurduğumuzda, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyim öğretimi önem arz etmektedir. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenen C1 seviyesi öğrencilerinin, deyimleri ortaya çıkış hikâyeleriyle mi yoksa sadece anlamıyla mı daha etkili öğrendiğini tespit etmektir. Yöntem olarak nitel araştırmanın eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Bu amaç doğrultusunda 30 C1 seviyesi öğrencileri; 15'i deney 15'i kontrol grubu olmak üzere ikiye ayrılmış ve uzmanlar tarafından seçilen 20 deyim deney grubu öğrencilerine ortaya çıkış hikâyeleriyle, kontrol grubuna ise sözlük anlamlarıyla uygulanmıştır. Uygulama öncesinde öğrencilerin seçilen 20 deyimi bilip bilmediğini öğrenmek için öntest, uygulama sonrasında da sontest uygulanmıştır. Ortaya çıkan sonuçlardan elde edilen veriler; cinsiyet, ülke gibi değişkenler açısından değerlendirilip tablo halinde sunulmuştur. Çalışma sonucunda elde edilen veriler önceki çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Cinsiyet faktörünün öğrenmede anlamlı bir fark göstermediği görülmüş, öğrencilerin her bir deyimle ilgili öntest ile sontest değişimleri tabloda gösterilmiştir. Sonuç olarak deyimlerin hikâyeleri ile öğretilmesinin sadece anlamı ile öğretilmesine göre daha etkili olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, deyim, hikâye, kültür