Divan şiirinde fahriye

ÖZET Kelime anlamıyla övünme, büyüklenme, şöhret, erdem gibi anlamlara gelen fahriye, edebiyat terimi olarak genellikle kasidede, bazen de gazel ve mesnevi gibi türlerde şairin kendisini övdüğü, felekten yakındığı, durumunu kaside sunduğu kişiye ilettiği bölümün adıdır. Şairin fahriye bölümünde kendisine yönelik bu övgüsünü Osmanlı toplumsal yapısı içinde çeşitli sebeplerle anlamlandırmak mümkündür. Bunların en önemlisi, fahriye yazmanın Osmanlı şiiri çerçevesinde bir gelenek olarak algılanması gerektiğidir. Fahriye bölümlerinde şairin, kendisini diğer şairlerden üstün konumda göstermek için uç benzetmelere ve mübalağalı ifadelere yer vererek, gerçeklikten uzak tasvirler ortaya koyduğu hep düşünülen bir husustur. Oysa, 14. yüzyıldan başlayarak, divan şiiri boyunca devam eden fahriye örnekleri gözden geçirildiğinde, öne çıkan saptamanın ideal bir şair nasıl olmalıdır sorusunun yanıtı olduğu görülmektedir. Dolayısıyla fahriye bölümleri, şairleri olmaları gereken üst konuma yönlendirerek eğitici ve olumlu bir işlev üstlenmektedir. Aynı anlayışla kaside türü de şairlerin sadece maddi kazanç sağlamak amacıyla ürettikleri şiir olmaktan çıkıp, farklı ve işlevsel bir konuma bürünmektedir. Fahriye örnekleri, aynı zamanda tezkirelerde ve divan dibacelerinde yer alan şairlik ve şiir değerlendirmeleri ile de örtüşmektedir. Bu da bizi bu bölümlerde ifade edilen benzetme kalıplarının tutarlı ve gerçekçi tanımlamalar olduğu sonucuna götürmektedir. Anahtar sözcükler: fahriye, kaside, övünme, dîvan şiiri