Divanlardaki İranî unsurlar

İran, Türkiye için her zaman önemli bir yerdedir. İki ülke arasında uzun yıllardır süren münasebet ülkelerin birbirlerinden birçok yönde etkilenmelerine neden olmuştur. Kültürel, mitolojik ve özellikle de edebî anlamdaki bu etkileşim yazılı kaynaklarda İran ile alakalı unsurlardan söz edilmesine yol açmıştır. Divan edebiyatının yapı taşlarından biri olan İran edebiyatıyla ilgili unsurlara edebî metinlerin çoğunda çeşitli vesilelerle yer verilmiştir. Divan şiirinde de şairler İran'ın önemli şair, yazar ve şahsiyetleri; bu kişilerin eserleri; mitleşmiş kahramanları vb. konularından etkilenerek bu özellikleri edebî sanatların yardımıyla şiirlerinde işlemişlerdir. Tez çalışmamızda XIV-XIX. yüzyıllara ait divanlardan seçilen örnek bent/ beyitler yardımıyla divan şiirinde İranî unsurların yeri, kullanım şekilleri ve özellikleri ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Ayrıca İran edebiyatı, coğrafyası ve mitolojisiyle de alakalı ögelere yer verilerek bunlarla ilgili unsurlar tespit edilip değerlendirilmiştir. İran'a ait niteliklerin divan şiirinde nasıl işlendiğine bakılmıştır. İran'ın ve İran edebiyatının divan şiirindeki yeri; İranlı şair, yazar ve tarihî-efsanevi şahsiyetlerin kimler olduğu; en önemli eserlerinden olan Şeh-nâme'den ne yönlerde etkilenildiği; coğrafya ve mitolojisinin divan şairlerince nasıl ele alındığı vb. hakkında örneklerden de yararlanılarak ayrıntılı bilgi verilmeye çalışılmıştır. Yapılan inceleme metin merkezli olup seçilen örnek bent/ beyitler esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Anahtar kelimeler: Divan şiiri, İran, İran edebiyatı, Şeh-nâme.