Diyarbakır ilindeki 0-12 aylık çocukların aşıya devamsızlık nedenleri

Bu çalışmada, 0-12 aylık çocukların aşıya devamsızlık nedenlerini incelemekamaçlanmıştır. Araştırma, Diyarbakır ili 8 merkez 3 köy sağlık ocağında yürütülmüş, veritoplamada kura ile belirlenen 8 sağlık ocağında bulunan form 012 (Aşı kayıt fişi) kayıtlarıkullanılmıştır. Aşıya devamsız çocuklar çalışmanın olguları olarak alınmıştır. Bu kayıtlardan1,5-5 yaş arası 350 aşıya devamsız çocuğa ulaşıncaya kadar ev ziyaretleri yapılmıştır. Kontrolgrubu olarak aynı sağlık ocağı bölgesinden, her devamsız çocuğa bir kontrol olacak şekildeaynı yaş grubundan tam aşılı çocuklar seçilmiştir. Annelerin sosyo-demografik bilgileri,aşıyla ilgili görüşleri ve bebeklerin aşılanma durumları yüz yüze görüşülerek toplanmıştır.Ayrıca hizmetin nasıl sürdürüldüğünü değerlendirmek amacıyla sağlık personelineyönelik oluşturulmuş anket formları , çalışmaya katılmak isteyen, o gün için aşıdan sorumlusağlık personeline dağıtılıp cevaplandırdıktan sonra toplanmıştır.Eksik aşılılarla tam aşılıların özellikleri frekans tablolar yapılarak karşılaştırılmıştır.Karşılaştırmalarda Ki-kare analizi yapılmıştır. Eksik aşılılığı etkilediği düşünülen faktörleriçin tahmini rölatif riskler ve bu risklere ait %95 güven aralığı (%95 G.A.) hesaplanmıştır.Çalışmada araştırma kapsamına alınan eksik aşılı çocukların annelerinin %62,3'ünün,babalarının %13,4'ünün okur yazar olmadığı belirlenmiştir. Ebeveynlerin eğitim düzeyininaşılama oranlarını etkilediği belirlenmiştir. Yine Ailenin ekonomik durumunun düşük olması,sosyal güvencenin olmamasının aşılama oranlarını düşürdüğü bulunmuştur.Çalışma sonucunda 8. çocuk olmanın eksik aşılama riskini birinci çocuğa göre 6,07(%95 GA:2,85-13,09) kat arttırdığı saptanmıştır. Tam aşılı çocuklarda aşı kartı verilmişolmasının eksik aşılılara göre daha iyi olduğu bulunmuştur. Eksik aşılı çocukların annelerinin%13,1'i aşının çocuğu hastalıklardan koruduğuna inanmadığını belirlerken bu oran tamaşılılarda %3,1 ile düşük bulunmuştur. (p<0,0001)Eksik aşılı çocukların %53,2'sinin, tam aşılı çocukların %57,2'sinin aşılarınınsağlık ocağında yapıldığı saptanmış, gruplar arasında anlamlı fark olduğu belirlenmiştir(p=0,007). Sağlık ocağından eve gelinmesinin eksik aşılı olma riskini 1,77 kat (%95GA:1,14-2,75) arttırdığı bulunmuştur. Bu durum sağlık personelinin uzak yerlere aşı gezileriplanladığı, yakın mahalledekilerin nasıl olsa kendileri getirirler düşüncesini doğurmuştur.VIIIAşıları eksik çocukların annelerinin %25,0'i çocuklarının aşılarının eksik kaldığınıbilmemektedir. Buna ilaveten çocukların %4,0'ünün sağlık ocağı kayıtlarında eksik aşılıgörülmesine karşın kartında tam aşılı olduğu belirlenmiştir.Sağlık personelinin bağışıklama ile ilgili bilgi ve düşüncelerine baktığımızda isepersonelin %13,5'inin sağlık ocağına aşıların düzenli geldiğini veya bazen düzenli geldiğini,%56,5'i mezuniyetten sonra aşıyla ilgili hizmet içi eğitim aldığını belirtmişlerdir. Sağlıkocağında yapılan gözlem sonucunda sağlık personelinin %98,8'i yaptığı aşıyı aşı kartınakaydetmiş, %25,0'i anneye hangi aşıları yaptığını söylemiş, %2,5'i anneye bebeğin aşı kartınıgetirmesini söylemiş ve göndermiştir.Sonuç: Eksik aşılılığa etki eden faktörler olarak anne baba eğitiminin düşük olması,sosyoekonomik düzeyin düşük olması, kalabalık ailede yaşama, annelerin aşıyla ilgiliolumsuz düşünceleri, aşının nerede yapıldığını bilmemeleri, annelerin aşıyla ilgili bilgisininyetersiz olduğu saptanmıştır. Aşıya devamsızlığa etki eden yönetsel faktörler arasındakaçırılmış fırsatlar en göze çarpan faktör olmuştur. Aşıya devamsızlığı azaltmak için anne,baba ve bebeğe ait faktörler iyice irdelenmeli, sağlık ocağı personeli kaçırılmış fırsatlarkonusunda tekrar eğitilmelidir.Anahtar kelimeler: Bağışıklama, eksik aşı, aşı engelleri, eğitim, kaçırılmış fırsatlar