Dümrek (Sivrihisar-Eskişehir) yöresi ofiyolitlerine bağlı cevherleşmelerin incelenmesi

ÖZET Listvenit, serpantinleşmiş ultrabazik kayaçlann kırık hatlarını kat eden düşük sıcaklıklıktaki (17-200°C) akışkanlar tarafından oluşturulan bir hidrotermal alterasyon ürünüdür. Mineralojisi temelde kuvars, karbonat (manyezit, ankerit ve dolomit) ve/veya ruksitten ibarettir. Aksesuar olarak aragonit, kalsit, kromit, zinober, metazinober ve nabit civa içerirler. İlksel kayacı olan serpantinitlerin mineral birlikteliklerinin saptanabildiği listvenitlerde, elek (mesh) dokusu nadir olarak korunmuştur ve kalıntı halde gözlenebilmektedir. Mercek ve Dayk benzeri yapılar oluşturan listvenit oluşumlarının mostraları tipik olarak rölyefli, sert, sarımsı veya açık kahverengi renklerdedir. Tektonik ve litolojik kontrollü bir olaydır. Ultrabazik ünitelerin yer aldığı alanlarda gelişen değerli metal epitermal yatakların oluşumunu sonuçlayan listvenitleşme olayı, Au, As, Co, Ni, W ve Hg yatakları ile mekansal beraberlik sunar. Mihalıççık (Eskişehir) ilçesinin güneydoğusunda yer alan çalışma alam, İzmir- Ankara sütürunun güneyinde, mavi şist kuşağı içinde yer alır. Alanın jeolojisi, temeli oluşturan Mihalıççık metamorfitleri, bunları üstleyen ofiyolitler ve asit magmatik kayaç dilimleri, serpantinitlerin büyük kırık hatlarında akışkan hareketi ile gelişmiş listvenitler, tüm bunları uyumsuz olarak üstleyen Tersiyer Porsuk Formasyonu ve en üstte Kuvatemer yaşlı alüvyondan ibarettir. Asit magmatik kayaçlar ile ofiyolitler arasında bir kontak metamorfizma zonunun bulunmaması ve iki kayaç tipininde aşırı derecede ezilmiş bir görünüm sunması nedeniyle asit magmatikleri simgeleyen tonalit ve granodiyoritlerin, ofiyolitik kayaçlann yerleşimi ile beraber sürüklenerek geldiği düşünülmektedir. ivSahada yer alan listvenit mostraları temel olarak "SDL" (silika baskın) ve "CDL" (karbonat baskın) tip olarak iki gruba ayrılmış, silis içeriğinin aşırı derecede yükseldiği ve piritleşmelerin görüldüğü alanlar "PSDL" (piritleşme gözlenen silika baskın) tip listvenitler olarak "SDL" tipinin bir alt grubu şeklinde tanımlanmıştır. "SDL" tipi tipik olarak kuvars ve dolomit, "CDL" tipi baskın olarak dolomit ve "PSDL" tipi ise yoğun silis içeriği ile karaktersitiktir. Fuksit, çalışma alanında yer alan mostralarda gözlenmemektedir. Listvenitlerde gözlenen cevher mineralleri kromit, pirit (I ve II), bravoit (Ni'li pirit), gersdorfıt ((Ni, Co, Fe)AsS), manyetit, markazit, skütterüdit ((Co, Ni, Fe)As3. x)(?), arsenopirit, glokodot ((Co, Fe)AsS), hematit ve götittir. Kromit içeriği, ilksel kayacın ultrabazik olmasından ileri gelmektedir. İkincil sülfid mineralizasyonlan ise çatlaklar boyunca gelen akışkan tarafından geliştirilmiş, takip eden süperjen evrede hematit ve götit oluşmuştur. Kimyasal analizler listvenitlerin, ana majör oksitlerinin SİO2, Fe203, AI2O3, MgO ve CaO olduğunu göstermektedir. Analizlerde görülen CT2O3 değerleri ilksel kayacın ofıyolitik kökenli olduğuna işaret eder. İz element değerleri birbirine yakın eğilimler veren listvenit ve serpantinitin kökensel olarak ilişkili olduğu, farklı kimyadaki akışkanların ve ofiyolitik ünitelerin farklı listvenit tiplerini doğurduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Eskişehir-Mihalıçcık, ofiyolit, listvenit, silika-karbonat alterasyonu.