Elmalılı'nın Hak Dini Kur'ân Dili tefsirinde Garîbü'l-Kur'ân ve garîb kelimelerin mukayeseli incelenmesi

Çalışmamızda son yüzyılın meşhur âlimlerinden biri olan Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın "Hak Dini Kur'ân Dili" adlı eserindeki "Garîbü'l-Kur'ân" kapsamında ele alınan garîb kelimeleri üç lügat eseriyle mukayeseli olarak inceledik. Elmalı Hamdi Yazır, Osmanlı Devleti'nin yetiştirdiği son büyük âlimlerden biridir. Ömrü boyunca ilimle meşgul olmuş ve çeşitli eserler telif etmiştir. Hayatı ve tefsiri üzerine onlarca çalışma yapılmıştır. Bizim üzerinde çalışma yaptığımız tefsirin birçok baskısı yapılmıştır. Ayrıca sadeleştirmiş nüshaları da vardır. Elmalılı Hamdi Yazır'ın tefsiri bir metodu takip eden tefsirlere benzememektedir. Onun tefsiri çok yönlü olup, içerisinde hem rivayet hem de dirayet tefsir özelliklerini barındırmaktadır. Çok yönlü olmasından dolayı da yazıldığı günden günümüze kadar farklı çalışmalara konu olmaktadır. Müellifin "Garîbü'l-Kur'ân" a dair müstakil bir eseri bulunmamaktadır. Ancak ayetleri açıklarken birtakım değerlendirmelerde bulunmuştur. Biz de o değerlendirmelerden hareketle Elmalılı'nın yaklaşımını ortaya çıkarmaya çalıştık. Çalışmamızda sadece farklı dil ve lehçelerde yer alıp, bundan dolayı "garîb" kabul edilen kelimeleri inceledik. Müellifin yirmi yedi adet kelimeyi "garîb" addederek açıkladığını tespit ettik. Bu kelimeleri ilk arapça lügat olan Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî'nin "Kitabu'l-Ayn", temel Kur'ân lugatlarından biri kabul edilen Râgıb el-İsfahânî'nin "el-Müfredat" ve Osmanlı dönemi Kur'ân lügatlarından Hasîrizâde Elif Efendi'nin "en-Nûrü'l-Furkan" isimli eserleriyle mukayeseli bir şekilde değerlendirmeye tabi tuttuk. Kelimenin açıklamasını vermeden önce Kur'ân'da geçtiği ayeti bir bütün halinde sunduk. Bu yöntemle kelimenin manasının ayetin bütünü içerisinde doğru şekilde anlaşılmasını murad ettik. Her bir kelime için belirlemiş olduğumuz lügat âlimlerinin eserlerine müracaat ettik. İlgili kelimeye dair onlarda yer alan bilgileri mukayeseli bir şekilde aktardık. Sonuç bölümünde ise araştırmalarımız neticesinde elde ettiğimiz bilgileri kısaca değerlendirdik ve ulaştığımız kanaatlere yer verdik. Anahtar Sözcükler: Kur'ân, Tefsir, Ulûmü'l-Kur'ân, Elmalılı, Garîbü'l-Kur'ân