Endüstri-içi ticaret ve ihracata dayalı sektörler arasından Türkiye uygulaması

Aynı endüstri grubu içinde tanımlanan malların bir ülke tarafından eşanlı olarak ihraç ve ithal edilmesi şeklinde tanımlanan endüstri-içi ticaret, son yıllarda iktisat literatüründe geniş bir yer kaplamaktadır. Faktör Donanımı Teorisinin ihmal ettiği ürün farklılaşması, ölçek ekonomileri gibi faktörleri uluslararası iktisat literatürüne kazandıran endüstri-içi ticaret kavramı, Türkiye'de ise henüz yeterince ilgi çekmemiştir. Bu çalışmanın amacı, endüstri-içi ticarete ilişkin kuramsal ve ampirik yaklaşımları incelemek ve ampirik olarak Türkiye dış ticaretinde endüstri-içi ticaretin konumunu ortaya koymaktır. Bu amacın gerçekleştirilebilmesi için çalışmanın ilk bölümünde endüstri-içi ticaretin ortaya çıkmasında rol oynayan faktörler ve bu konudaki kurumsal yaklaşımlar üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümü ise, endüstri-içi ticareti ölçme yöntemlerine ve ampirik olarak endüstri-içi ticaretin ölçüldüğü çalışmaların özetlenmesine ayrılmıştır. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde, Türkiye'de endüstri-içi ticaret oranının ölçüldüğü ve bu oranın hangi faktörler tarafından belirlendiğinin araştırıldığı bir uygulamaya yer verilmiştir. Çalışmada, 1999 yılı dış ticaret verileri kullanılarak SITC 3 basamak seviyesinde farklı endüstri ve ülke grupları için endüstri-içi ticaret oranları hesaplanmıştır. Grubel-Lloyd Endeksi kullanılarak yapılan hesaplamalar, endüstriler ve ülkeler arasında farklılık gösteriyor olsa da, Türkiye'nin toplam dış ticaretinde endüstri-içi ticaretin oranının ortalama olarak yüzde 35 olduğu bulunmuştur. Bu oranın, ürün farklılaşmasının ve uzmanlaşmanın fazla olduğu endüstrilerde ve Türkiye'nin gelişmiş ülkelerle olan ticaretinde daha yüksek değerler aldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, endüstri-içi ticaretin belirleyenlerinin de endüstri gruplarına göre değişiklik gösterdiği dikkatleri çekmektedir. Yatay endüstri-içi ticaretin daha çok endüstrilere özgü faktörlerden etkilenirken, dikey endüstri-içi ticaretin ülkelere özgü faktörlerden etkilendiği çalışmada elde edilen bir diğer bulgudur.