Ergenlerde esrar kullanım bozukluğunun üst-bilişler, bilişsel esneklik, emosyonel disregülasyon ve depresyon-anksiyete belirtileri ile ilişkisi

Giriş ve Amaç: Esrar, ergenler tarafından en sık kullanılan maddeler arasında yer almakta ve esrar genç bireylerde kötüye kullanım ve bağımlılık gelişimi ile en sık ilişkili yasa dışı maddedir. Esrar kullanım bozukluğunun (EKB) ortaya çıkmasında sürdürülmesinde bireysel, çevresel, psikolojik ve genetik çeşitli faktörler rol oynamaktadır. Bu faktörlerden biri de çeşitli bağımlılık davranışları ile ilişkili olduğu saptanan üst bilişsel inançlar rol oynayabilir. Literatürde EKB ile üst bilişler arasındaki ilişkiyi inceleyen kısıtlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Araştırmamızda EKB tanısı olan ergenlerde depresyon, anksiyete, stres, üst bilişler, bilişsel esneklik ve emosyonel disregülasyon düzeylerinin kontrol grubu ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmamızın bir diğer amacı EKB'si olan ergenlerde bağımlılık şiddetinin bu parametrelerle olan ilişkisinin araştırılmasıdır. Yöntem: Çalışmamıza 12-18 yaş aralığında yer alan EKB tanısı olan toplam 69 hasta ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 83 kontrol grubu dahil edildi. Olgulara Sosyodemografik veri formu, Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ), Üstbiliş Ölçeği-Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE), Bilişsel Esneklik Ölçeği (BEÖ), Depresyon-Anksiyete-Stres Ölçeği (DASS-21), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Formu (DDGÖ-16) uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmamızda EKB'si olan hastalarda kontrol grubuna göre ÜBÖ-ÇE ölçeği toplam skoru (p= 0.033), ÜBÖ-ÇE formu alt boyutu olan batıl inanç, ceza ve sorumluluk düzeyleri (p= 0.001) ve DASS-21 skoru (p <0.001) anlamlı olarak daha yüksek saptandı. Bununla birlikte bilişsel esneklik düzeyleri kontrol grubunda EKB grubuna göre daha yüksekti (p = 0.004). EKB grubunda daha yüksek düzeyde Olumsuz üstbilişsel inançlar (p=0.014) ve daha yüksek düzeyde DASS-21 skoru (p=0.007) esrar kullanım şiddeti ile pozitif ilişkili saptanmıştır (p <0.001, F=7.512, R2=0.365). Sonuç: Bulgularımız EKB'si olan ergenlerde üstbilişsel inançların önemini vurgulamaktadır. Batıl inanç, ceza ve sorumluluk inançlarının ve üst biliş ölçeği toplam skorunun EKB'si olan bireylerde kontrol grubuna göre daha yüksek saptanması üstbilişin esrar kullanımı ile ilişkili olabileceğini düşündürmüştür. Üstbiliş ölçeğinin alt boyutlarından olan olumsuz üstbilişsel inançların ve depresyon, anksiyete, stres faktörlerinin esrar kullanım şiddetini predikte ettiği gösterilmiştir. Bu sonuçlar EKB'si olan ergenlerde tedavi sürecinde üstbilişlerin ve eşlik eden duygusal semptomların ele alınmasının önemini ve tedavi sürecinde sadece madde kullanımının azaltılması değil bu durumların da ele alınmasına yönelik girişimlerin önemini göstermektedir.