Ortaokul Sosyal Bilgiler dersinde akran öğretimi metodunun etkililiğinin değerlendirilmesi

Bu araştırmada Akran Öğretimi Yönteminin 7.sınıf (Ortaokul 3) Sosyal Bilgiler Dersinde kullanılmasının öğrencinin akademik başarısına, derse yönelik tutumuna, eleştirel düşünme becerilerine ve öğrenmenin kalıcılığına etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada deneysel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desenin (quasi-experimental design) ön test-son test, bir deney ve bir kontrol gruplu deneme modeli kullanılmıştır. Araştırma 2014-2015 öğretim yılı bahar döneminde Elazığ ili merkezdeki Mezre Ortaokulu'nda 7.sınıflar üzerinden yürütülmüştür. Deney grubunda "ekonomi ve sosyal hayat" ünitesi Akran Öğretimi Yöntemiyle; kontrol grubunda ise yine "ekonomi ve sosyal hayat" ünitesi mevcut öğretim programında yer alan öğretim ve etkinliklerle uygulanmıştır. Uygulama öncesi ve sonrası veri toplama araçlarının ön-test ve son-testleri uygulanmış, yine öğrenme ve derse yönelik tutumdaki kalıcılığın tespiti için tutum ve kalıcılık testleri uygulanmıştır. Araştırmada, Akran Öğretimine dayalı öğretim etkinliklerinin uygulandığı deney grubu ile uygulanmadığı kontrol grubunun akademik başarıları arasındaki fark araştırmacı tarafından geliştirilen "Sosyal Bilgiler Başarı Ölçeği" ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Deney ve kontrol grubunun Sosyal Bilgiler Dersine yönelik tutumları arasındaki fark ve izlenen değişim "sosyal bilgiler tutum ölçeği" ile elde edilmiştir. Deney ve kontrol grubunun eleştirel düşünme becerileri arasındaki fark ve izlenen değişim "eleştirel düşünme testi (X Düzey)" ile elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS (Statistical Package for Social Sciences) 21.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotları kullanılmıştır. Verilerin analizinde t-testi, ANOVA, Mann-Whitney U, "gruplararası ve grup-içi karma varyans analizi" (Repated Measure-ANOVA), MANOVA ve Doubly MANOVA kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan sonuçlara göre; hem Akran Öğretimi Yönteminin kullanıldığı deney grubunda, hem de mevcut programda yer alan öğretim ve etkinliklerin kullanıldığı kontrol grubunda, süreç içerisinde öğrencilerin başarı düzeylerinin arttığı gözlenmiştir. Ancak gruplar arası yapılan karşılaştırmalarda deney grubunun kontrol grubuna göre daha başarılı olduğu görülmüştür (F=7,805, p<,05. Kalıcılık testi sonuçlarına göre ise gruplar arası anlamlı bir farklılığa ulaşılamamıştır. Bu durumun ortaya çıkması, kontrol grubu kalıcılık puanlarının son-test puanlarına nazaran hızlı bir yükseliş göstermesi ile ilgilidir. Bunun da sebebi, son-test başarı puan ortalamaları genel ortalamadan düşük olan 7 öğrenci kalıcılık testine katılmayarak kontrol grubunun kalıcılık testi başarı puanlarında bir yükselişe neden olmasıdır. Kontrol grubundaki eksik öğrencilerin son-test puan ortalaması 14,21 iken mevcut öğrencilerin son-test puan ortalamaları 19,53'tür. Aradaki farkın ne kadar büyük olduğu (Cohen, 1988 Akt. Pallant,2007, s.223) incelendiğinde neredeyse orta büyüklükte bir fark olduğu görülmüştür. İstatiksel olarak fark anlamlı olmasa da pratikte anlamlı bir fark olduğu söylenebilir. Sonuç olarak grup ortalamaları karşılaştırılmış ve bir farklılık tespit edilememiştir (F=3,265, p>,05). Tutum ölçeği ile elde edilen verilere göre; hem Akran Öğretimi yönteminin kullanıldığı deney grubunda, hem de mevcut programda yer alan öğretim ve etkinliklerin kullanıldığı kontrol grubunda öğrencilerin ön-test ve son-test puanları arasında, süreç sonunda yukarıya doğru bir yönelim olduğu yani tutum düzeylerinin çok az da olsa arttığı gözlenmiştir. Fakat deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin tutum ölçeğine ilişkin puanları deney öncesi ve sonrasında anlamlı bir farklılık göstermediği görülmüştür. Yani farklı gruplarda olmak ile tekrarlı ölçümler faktörlerinin tutum ölçeğine ilişkin puanları üzerindeki ortak etkilerinin anlamlı olduğuna dair bir kanıt bulunamamıştır [grup etkisi {F (1,63)=1,318, p>0,050}, ölçümler arası etki {F (2,126)=,561, p>0,050} ve ortak etki (grup*ölçüm) {F (2,126)=1,613, p>0,050}]. Zaten ön-test tutum puanlarının da yüksek olduğu görülmektedir. Eleştirel düşünme testi sonuçlarına göre, hem Akran Öğretimi Yönteminin kullanıldığı deney grubu, hem de mevcut programda yer alan öğretim ve etkinliklerin kullanıldığı kontrol grubu öğrencilerinin süreç sonunda eleştirel düşünme düzeylerinin arttığı gözlenmiştir. "Tümevarım ve varsayım kurma" becerisine ilişkin puanları deney öncesi ve sonrasında anlamlı bir farklılık gösterdiği görülmüştür[Sırasıyla (p=0,012 ve p= ,003). Yine "tümdengelim, gözlem yapma, kaynağın güvenirliğini sorgulama, eleştirel düşünme" becerilerine ilişkin puanları deney öncesi ve sonrasında anlamlı bir farklılık göstermediği görülmüştür[Sırasıyla (p=0,315, p=,462, p=,462 ve p= ,122). Ancak gruplar arası toplam puan üzerinden yapılan karşılaştırmalarda deney grubunun kontrol grubuna göre daha başarılı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak mevcut programda yer alan öğretim ve etkinliklere kıyasla, Akran Öğretimi Yönteminin öğrencinin akademik başarısını yükseltmede ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmede daha etkili olduğu; öğrenmenin kalıcılığında ve derse olan tutumunda ise gruplar arası anlamlı bir farklılık olmadığı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Eğitimi, Akran Öğretimi, Eleştirel Düşünme, Akademik Başarı, Tutum