Farklı dalga boylu ışık kaynaklarının domates tohumlarının çimlenme ve gelişimine etkileri

Bu çalışmada, temel amacımız domates tohumlarının çimlenme süresini kısaltıp çimlenme oranını ve gelişimini hızlı bir şekilde artırmaktır. Bu amaç doğrultusunda bir çimlendirme kabini tarafımızdan yapılarak faklı dalga boylu ışık kaynakları kullanarak domates tohumlarının çimlenme ve büyüme süreçleri incelenmiştir. Çalışmada yapay aydınlatmada geleneksel ışık kaynakları yerine farklı renklerdeki LED ışık kaynakları kullanılmıştır. İlave olarak, farklı ışık spektrumları altında, ışığının özelliklerine göre tohumların çimlenmeleri ve domates fidelerinin büyümeleri üzerine olan etkileri incelenmiştir. Ölçümlerde, zamana bağlı olarak farklı renk ve dalga boylarında bitki kök uzunluğu, toplam bitki boyu, gövde çapı, pazarlanabilir bitki ağırlığı, yaprak sayısı, klorofil miktarı ve renk (L, a, b) analizleri yapılmıştır. Tez çalışması kapsamında, bitkisel materyal olarak bölgede çeşitli yerleşim alanlarında halen yaygın olarak yetiştirilen, 3 yerel çeşit olan Karacadağ, Lice ve Ahlat domates çeşitlerinin tohumları kullanılmıştır. Denemeler için 150 cm yükseklik, 75 cm genişlik ve 31 cm derinliği olan boyutlarda, etrafı sert ısı yalıtım levhası ile kaplanarak, dört farklı bölmeden oluşan kabindeki rafların tavanına ışık (kırmızı, soğuk beyaz, mavi, sıcak beyaz(gün) renklerine sahip bir bitki yetiştirme kabini yapılmıştır. Tohumların büyümesi için gerekli koşulları sağlamak amacıyla 6 x 12 gözden oluşan tohum çimlendirme ve büyüme tepsileri (viyolaları) kullanılmıştır. Tohumlar yaklaşık 1-1,5 cm derinliğe ekilmiştir. Domates tohumlarıın viyollara ekilmeden 2 gün öncesinden ıslatılmış ve ışıksız bir ortama bırakılmıştır. 2 gün sonra, viyollere doldurulan toprağın içerisine başlangışta çimlenme sağlanmak için 3 adet tohum bırıkılmıştır. Ekimden sonra büyüme ortamına alınan viyollere 4 gün boyunca ışık verilmemiştir. Işıksız ortamda 4 gün ıslak bir şekilde bekletilerek, çıkış yapmaları ve filizlenmeleri beklenmiştir. Tohumlar çıkış yaptıktan sonra ışıklı ortama geçilerek, otomatik zaman sayacı devreye alınmıştır. Bununla ışık alma ve karanlıkta kalma süreleri de izlenmiştir. Bitki, otomatik zaman sayacı ile 16 saat ışık ve 8 saat ise ışıksız, ortalam sıcaklık 25 ºC ve ortalama nem 57 rh olacak şekilde kapalı olan büyüme ortamına bırakılmıştır. Tohumlarin ekimi yapıldıktan sonra 42 gün boyunca 7 gün arayla bitki büyüme özellikleri incelenmiştir. Denemeler tesadüfî parsel deneme desenine göre planlanmış ve varians analiz yöntemi (ANOVA) kullanılarak analiz edilmiştir. Karşılaştırmalar DUNCAN testi % 5 ve % 1 önem derecesine göre yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre zaman, çeşit ve ışık çeşidinin bitki boyunun gelişimi üzerine olan etkisi istatistiksel olarak çok önemli bulunmuştur (p<0.001). Ayrıca ölçüm zamanı, çeşit ve ışık kaynakları olarak kullanılan LED ışık renklerinin değerleri arasındaki fark da çok önemli bulunmuştur (p<0.001). Tüm çeşit ve LED ışık renklerinde zamana bağlı olarak fide boylarında önemli artış meydana gelmiştir. Tüm çeşitler için en düşük fide boyu kırmızı ışığın kullanıldığı yöntemde elde edilirken, en büyük boy gün ışığında elde edilmiştir. Örneğin Karacadağ domates çeşidinde son ölçüm (6. Ölçüm) tarihinde bitki boyu 8 cm olarak ölçülürken, gün ışığında bu değer aynı süre içerisinde yaklaşık 2 kattan fazla artış göstererek 17.50 cm olarak ölçülmüştür. Bu durum ışık renginin bitki boyunun gelişimine etkisinin çok önemli olduğunu göstermektedir. Tüm çeşitler için kök uzunluğu en düşük kırmızı LED ışıkta elde edilirken en iyi gelişim ve uzunluk gün ışıkta elde edilmiştir. Kök uzunluğu bakımından en iyi değerler Karcadağ ve Lice çeşitlerinde benzer değerler ölçülmüştür. Tüm çeşitler zaman geçtikçe spad ölçüm miktarlarında bir düşüş meydana gemiştir. Aralarındak fark önemli bulunmuştur (p<0.001).