Farklı kabak genotiplerinin tuz stresine toleransdüzeylerinin belirlenmesi

Bu araştırma, yirmi farklı kabak genotipinin tuz stresine tolerans düzeylerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, genotiplere ait tohumlar, 2:1 oranında torf ve perlit karışımı içeren, 12 L hacmindeki saksılara ekilmiştir. Ekimden itibaren 39. günde stres uygulamalarına başlanmış ve başlangıçta 50 mM NaCl dozu kullanılarak tuz konsantrasyonu kademeli şekilde artırılarak nihai olarak 150 mM NaCl seviyesine ulaşılmıştır. Tuz stresine on sekiz gün süreyle maruz bırakılan bitkiler, hasat edilerek çeşitli ölçüm ve analizlere tabi tutulmuştur. Genotiplerin tuz stresine dayanıklılık düzeylerini belirlemek üzere skala değerlendirmesi yapılmış; ayrıca yeşil aksam yaş ve kuru ağırlığı, gövde uzunluğu ve kalınlığı, yaprak alanı, yaprak oransal su içeriği, membran zararlanma indeksi (MZİ), SPAD değeri ile yeşil aksamda Na, Cl, K ve Ca iyon içerikleri analiz edilmiştir. Skala değerlendirmesinde, GTK-11 ve GTK-13 genotipleri, 1,33 değerleri ile kontrol bitkilerine en yakın gelişimi sergilemiş; buna karşılık, GTK-18 genotipi 5,0 skala değeri ile tuz stresinden en fazla etkilenen ve zarar gören genotip olarak saptanmıştır. Uygulanan 150 mM NaCl tuz stresi, yeşil aksam yaş ve kuru ağırlığı, gövde boyu ve çapı, yaprak alanı, yaprak oransal su içeriği (YOSİ) ve SPAD değerlerinde farklı oranlarda azalmaya yol açmıştır. Kontrol bitkileriyle karşılaştırıldığında, kayıpların daha düşük düzeyde gerçekleştiği genotipler GTK-6, GTK-10, GTK-11 ve GTK-13 olarak belirlenirken; en yüksek kayıplar ise GTK-5, GTK-14, GTK-17, GTK-18 ve GTK-29 genotiplerinde gözlenmiştir. Tuz stresi, membran zararlanma indeksini (MZİ) ortalama %43 oranında artırmıştır. Bunun yanı sıra, tüm genotiplerde stres uygulaması sonucunda Na ve Cl iyon içeriklerinde kontrol bitkilerine kıyasla sırasıyla ortalama %570 ve %589 oranında artış meydana gelmiştir. Toksik iyon birikimi bakımından daha seçici davranarak bünyesinde daha düşük düzeyde Na ve Cl iyonu biriktiren genotipler GTK-6, GTK-10, GTK-11 ve GTK-13 olurken; GTK-4, GTK-8, GTK-14 ve GTK-19 genotiplerinde bu iyonların birikimi en yüksek düzeyde gerçekleşmiştir. Öte yandan, K ve Ca iyon içerikleri, 150 mM NaCl uygulamasıyla sırasıyla %45,76 ve %43,00 oranında azalmıştır. Bu azalma GTK-10, GTK-11 ve GTK-13 genotiplerinde daha sınırlı düzeyde kalırken; GTK- 5, GTK-14, GTK-17 ve GTK-18 genotiplerinde K ve Ca iyon içeriklerinde kayıplar daha belirgin olmuştur. Elde edilen tüm veriler ışığında, erken gelişim döneminde gerçekleştirilen bu çalışmada GTK- 6, GTK-10, GTK-11 ve GTK-13 genotiplerinin tuz stresine toleranslı, GTK-5, GTK-17, GTK-18 ve GTK-19 genotiplerinin ise tuz stresine hassas olduğu sonucuna ulaşılmıştır.