Gelişen piyasa ekonomileri ve Türkiye: Dış ticarette rekabet gücü analizi

Günümüzde küreselleşme kavramı konusunda geniş bir literatür oluşmuştur ve bu kapsamda ortaya çıkan yaklaşımlar önemli farklılıklar içermektedir. 1980'lerde başlayan son küreselleşme dalgasında önceleri ülkeler bu sürece uyum sağlamakta güçlük çekerken, bugün gelinen ortamda güçlü bir serbestleşme hareketinin dünya genelini içine aldığı görülmektedir. IMF politikalarının küreselleşmenin hızlanmasında önemli katkıları olmuştur. Özellikle Doğu Bloku'nun yıkılmasıyla beraber IMF, bu ülkelerin toparlanması sürecinde kendi politikalarını rahatça uygulama imkânı bulmuştur. Bununla birlikte, daha sonra yaşanan birçok yerel, bölgesel ve hatta küresel krizle birlikte IMF politikaları sorgulanmaya başlanmıştır. IMF'nin yetersiz politikalar uyguladığı ve ülkelerin krizden çıkmasında etkili olamayıp yeni krizlerin yaşanmasını önleyemediği görülmüş, bu kuruma olan güven sarsılmıştır. Küreselleşmenin aktörlerinden biri olan Türkiye, olumlu ve olumsuz birçok faktörün etkisinde kalmıştır. Dış ticaretin hız kazanması, dış ticaret yapılan ülke grubunun artması, rekabetçiliğin önem kazanması küreselleşmenin olumlu etkilerinden bazılarıdır. Olumsuz etkiler içerisinde en bilineni ise, krizlerin bulaşıcılığı konusudur. Örneğin, Türkiye bu dönemde ulusal ve küresel finans krizlerinden etkilenmiştir. Küreselleşme süreciyle birlikte dünya çapında ciddi bir rekabet ortamı oluşmuş ve özellikle gelişmekte olan ülkeler rekabet gücünü ve dünya pazarlarındaki payını artırma çabasına girmişlerdir. Bu ortamda küresel rekabet gücünü hızla artıran ve bu özellikleriyle diğer gelişmekte olan ülkelerden ayrılan "gelişen piyasa ekonomileri" kavramı ön plana çıkmıştır. Gelişen piyasa ekonomileri, küreselleşmenin getirdiği serbest piyasa ortamında yabancı sermaye kabul eden, hızlı artan bir üretim, sanayileşme ve dış ticaret verilerine sahip olan ülkelerdir. Bu ülkeler, dış ticaret yoluyla küresel pazarlara entegre olurken bazı sektörlerin (Tekstil, Demir-Çelik ve Otomotiv) önem kazandığı görülmektedir. Söz konusu sektörlerin, sanayileşme sürecini hızlandıran gelişen piyasa ekonomilerinin dış ticaret rakamlarındaki payı oldukça yüksektir. Bu çalışma kendi içerisinde dört bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde yeni ekonomik düzen ve küreselleşme kavramları tanımlanmış; küreselleşme sürecinin gelişimi ve IMF politikalarının küreselleşme sürecine katkısı ele alınmıştır. Daha sonra küreselleşme sürecinin gelişen piyasa ekonomilerine etkisi, 1980'den günümüze Türkiye ekonomisinde küreselleşme ve yeni ekonomik düzende dış ticaret-rekabet gücü ilişkisi irdelenmiştir. İkinci bölümde Türkiye ve gelişen piyasa ekonomilerinde (Arjantin, Brezilya, Meksika, Endonezya, Güney Afrika, Güney Kore, Polonya, Hindistan ve Çin) tekstil, demir-çelik ve otomotiv sektörü ele alınmış ve sektörlerin önemine değinilmiştir. Böylece Türkiye'nin gelişmiş ülkeler ve diğer dokuz gelişen piyasa ekonomileri karşısındaki durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, rekabet ve rekabet gücü kavramları mikro ve makro düzeyde değerlendirilmiş ve kendi içerisinde sınıflara ayrılmış ve rekabet gücünü ölçmek için kullanılan "Balassa Endeksi" "Vollrath endeksi" ve "Grubel-Lloyd Endeksi" detaylandırılmıştır. Dördüncü bölümde ise yapılan araştırmadan elde edilen değerler analiz edilmiş ve sonucu sunulmuştur.