Gösteriş tüketimi: Tüketicilerin gösteriş tüketimine ilişkin tutumlarının incelenmesi

Tüketici davranışı alanı, bireylerin, grupların ve kuruluşların ihtiyaç ve isteklerini karşılamak için malları, hizmetleri, fikirleri veya deneyimleri nasıl seçtikleri, satın aldıkları, kullandıkları ve elden çıkardıkları çalışmaları ile ilgilidir. Geçmişten günümüze tüketimdeki gelişmelerle birlikte tüketicilerin tüketim davranışlarında da değişiklikler olmuştur. Genel olarak tüketicilerin ihtiyaçları doğrultusunda ürün ve hizmetleri satın almak ve kullanmak olarak tanımlanan tüketim davranışı, günümüzde sadece fiziksel ihtiyaçların değil aynı zamanda sosyal ve psikolojik ihtiyaçların da karşılanması zorunluluğu olarak ortaya çıkmıştır. Günümüzde tüketiciler, yiyecek, su gibi temel ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik faaliyetlerin yanı sıra itibar ve prestij kazanma, kendini gerçekleştirme, bir gruba ait olma gibi ihtiyaçları için de tüketim faaliyetlerine girişmektedir. Bu gelişmelerle birlikte tüketiciler, ait oldukları gruplara kendilerini göstermeye yönelik gösterişçi tüketim davranışına, ihtiyaç dışı tüketim faaliyetleriyle israfçı tüketim davranışına ve fiziksel ihtiyaçların yanı sıra zevk almak için gerçekleştirilen tüketim faaliyetlerini ifade eden hedonik tüketim davranışlarına da sahip olmaktadır. Gösteriş tüketimi, tüketicilerin genellikle sosyal statü, prestij ve lüksün vurgulanması amacıyla belirli ürünleri veya hizmetleri satın almasıdır. Bu tür tüketim, ürünlerin veya hizmetlerin maliyeti, marka değeri veya nadirliği gibi faktörlere odaklanır ve tüketicinin başkaları tarafından algılanan sosyal statüsünü yükseltmeyi amaçlar. Bu bağlamda çalışmanın amacı gösterişçi tüketim davranışı nedenlerini ve etkilerini belirlemek ve gösterişçi tüketim davranışının insan davranışı üzerindeki etkisinde olup olmadığını araştırmaktır. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır; Birinci bölümde kavramsal çerçeve ve literatür taraması, ikinci bölümde yöntem ve bulgular, son bölümde ise sonuçlar yer almaktadır. Bu çalışmada yöntem olarak anket araştırması uygulanmıştır. Araştırma iki aylık zaman diliminde hazırlanmış Haziran 2023 tarihinde Elazığ'da uygulanmıştır. Anket iki bölüm olarak hazırlanmıştır Anket araştırması, tüketicilerin gösteriş tüketimi ile ilgili tutumlarının tespiti için yapılmıştır. Araştırma kullanılan anket maddeleri Quliyev (2012)'de yaptığı doktora tezinde kullandığı 8 maddenin dışında 10 maddede kullanılarak anketin tamamı uygulanmıştır. Araştırma evreninde 18yaş üzerindeki tüm tüketiciler yer almaktadır. Araştırma bağlamında örneklem çerçevesi Elazığ şehri seçilmiştir. Üniversiteler, Kamu kuruluşları, özel iş yerleri mahallelerde 1086 kişiye ulaşılmış. Anket araştırmasında kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. KMO değerinin (0.878)'dir. İki faktörlü yapıya sahip anketin Öz değeri sırasıyla (8,82) ve (2,636) olarak belirlenmiştir. Anketin toplam açıklanan varyansı %63,68 olarak bulunmuştur. Anketin güvenirlik katsayısı 0,916 olarak belirlenmiştir. Tüm boyut ve alt boyutları dağılımın normal olduğu görülmüş ve parametrik testler kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre gösteriş tüketimini Yaş, gelir, internet kullanımı, eğitim, çalışma durumu, meslek, Kredi kartı kullanımı, tüketici türü, tüketim öncelikleri, marka tercihi, reklamlar, Moda ve Markası gibi pek çok faktör etkilemektedir.