Güneydoğu Anadolu bölgesindeki yağışların farklı yöntemler ile trend analizi değişimlerinin incelenmesi

Dünyada yaşamlarını sürdüren insanlar uzun yıllar kuraklık ve içme suyu sorunlarıyla baş etmeye çalışmışlardır. Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde karasal iklim faktörüne bağlı olarak yaz aylarında buharlaşma oranının yüksek olması sonucunda zamanla küresel ısınmanın da etkisiyle su biriktirme yapılarına olan ihtiyaç büyük önem kazanmıştır. Çalışma alanı olarak seçilen Güneydoğu Anadolu Bölgesi, buğday, arpa, pamuk, kırmızı mercimek ve antep fıstığı yetiştiriciliğinde etkin bir rol oynamaktadır. Bu nedenle bölgede tarımsal sulama faaliyetlerini artırmak için Fırat ve Dicle nehirleri üzerine çeşitli amaçlarla GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında barajlar inşa edilmiştir. GAP projesi, yaşam kalitesini her yönden artırmak amacıyla bölge illerini kapsayan ve bölge halkının hayatını kolaylaştırmaya yönelik bir dizi hizmeti kapsayan bir projedir. Ayrıca kentsel ve kırsal alanlarda altyapının güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bölge halkının yaşam kalitesini artırmak amacıyla yapılan bu çalışmalar sadece su ile sınırlı kalmayıp, sağlık, ulaşım, eğitim ve sanayi gibi alanlarda da gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Gaziantep, Şanlıurfa, Adıyaman, Kilis, Batman, Diyarbakır, Mardin ve Siirt illerindeki Meteoroloji Bölge Müdürlüğünden temin edilen yağış ölçüm istasyonlarına ait 1970-2020 yılları arasındaki veriler kullanılmıştır. Çalışma alanındaki yağış dağılımını ve trendini belirlemek için istatistiksel hesaplama programları aracılığıyla Mann-Kendall ve Şen trend analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bu yağış gözlem istasyonlarındaki günlük yağış verileri işlenerek aylık verilere dönüştürülmüş ve trend analizi yapılmıştır. Mann-Kendall trend testi kullanılarak yapılan yıllık ve mevsimsel analizlerde trend bulunmamıştır. Yenilikçi Şen trend analiz yöntemi kullanılarak yapılan yıllık ve mevsimsel analizlerde ise trend varlığı tespit edilmiştir. Şen trend testinde yıllık toplam yağış verilerine göre Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Adıyaman, Gaziantep ve Siirt illerinde artan bir eğilim ve Batman, Diyarbakır, Kilis, Mardin ve Şanlıurfa'da azalan bir eğilim olduğu görülmüştür. Ayrıca mevsimlik toplam yağışlarda bölge illerinde artan ve azalan eğilimler olduğu saptanmıştır. Bu durum yenilikçi trend analizinin trend varlığı hesabı konusunda istatistiksel olarak daha güçlü bir test olduğunu ortaya koymaktadır. Bölgede yağış dağılımının kış aylarında yoğunlaştığı ve yaz aylarında diğer mevsimlere göre en düşük seviyede olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Yağış, Mann-Kendall Testi, Şen Testi, Trend Analizi