Güzel adlandırma

Güzel adlandırma terimi, toplum tarafından hoş karşılanmayan her hangi birkavramı, varlığı veya hareketi ifade eden kelime veya ifadeler yerine, dinleyenlerin deanlayabileceği daha yumuşak bir ifade veya kelimelerle söylenmesi anlamındadır. Daharesmû ve kibar ortamlarda konuların arz edilebilir hale getirilme işlemine güzeladlandırma denir.Bütün dillerde konuşmacı, duygu ve düşüncelerini ortama ve kişiliğine uygunolarak serbestçe tercih ettiği kelime ve ifadelerle dile getirir. Toplum tarafındansöylenmesi sakıncalı görülen kelimelerin yerine farklı kelimeler kullanarakdüşüncelerini örtülü bir şekilde ifade eder. şte bu çalışmada amaç, Türkçede örtülüifade yollarını, güzel adlandırma gayesiyle ortaya çıkan kelimeleri ve bu kelimelerinortaya çıkış sebeplerini tespit etmektir. letişimde söylenmesi toplum tarafından kabulgörmeyen ifadelerin, çeşitli kültürel sebepleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.Derleme Sözlüğü, Türkçe Sözlük ve Anadolu ağızlarından derlenmiş bir kısımmetinlerde yer alan güzel adlandırma yoluyla oluşmuş kelimeleri tespit ederek, bukelimeleri yapı, köken ve anlam özellikleri bakımından inceledik. Ayrıca kelimelerinhangi kavram, varlık ve hareketler için güzel adlandırmaya başvurulduğunu göz önünealarak, toplumumuzun tabu gibi gördüğü şeyleri belirlemeye çalıştık.Anlam bakımından, güzel adlandırma için kullanılan kelimeler içinde farklı biranlam verilmiş kelimelerin oranı oldukça fazladır. Yapıları bakımından basitkelimelerin sayısı türemiş ve birleşik kelimelere göre daha azdır. Türkçenin kelimetüretme gücü güzel adlandırmalarda kullanılan türemiş kelimelerde de kendinigöstermektedir. Güzel adlandırma için birçok alıntı kelime de kullanılmıştır. Alıntıkelimelerden yeni kelimeler türetilmiş, türetilen bu kelimelere yeni anlamlaryüklenmiştir.Olumsuz çağrışımlar uyandıran kelimelerden kaçınıldığı ve bu kelimelere toplumtarafından yasak konulduğu görülmektedir. Güzel adlandırmalar, korkuyla ilgili güzeladlandırmalar, kusurları gizlemeye bağlı güzel adlandırmalar, ahlâkû değerlerle ilgiligüzel adlandırmalar ve inançla ilgili güzel adlandırmalar olmak üzere dört ana grubaayrılır.Güzel adlandırmalar içerisinde % 9.05'lik bir oran, söylenmesi dinen sakıncalıgörülen veya hurafelerden dolayı ortaya çıkan korku veya çekince sebebiyle adlarısöylenmeyen varlık ve kavramlarla ilgilidir. Hayâlû yaratıklar veya uğursuz kabul edilenbazı hayvanlarda da güzel adlandırma yoluna başvurulmuştur. Hortlak, peri gibiyaratıkların isminin anılmaması korkudan çok inanç kaynaklıdır.Korkuyla ilgili güzel adlandırmaların oranı % 10.96'dır. Bu gruptaki birleşikkelimelerin oranı basit ve türemiş kelimelere oranla daha fazladır. Korkuyla ilgili güzeladlandırmalar inançla da yakından ilgilidir. Birçok güzel adlandırmayı bu iki gruptadeğerlendirebiliriz. Korku bazen ahlâkû değerlerle de ilgili olabilir. Ahlâkû değerlerleilgili güzel adlandırmalar görgü kuralları ve toplumsal incelikle yakından ilgilidir.ğrenç, çirkin, kaba olaylar, davranışlar, nesne veya varlıklar toplumun nezâketanlayışının sonucu güzel adlandırmalarla ifade edilmektedir. Bu grup içerisinde yer alanbazı kavramlar (zina, rüşvet, hırsızlık) inançla da ilgilidir.Kusurları gizlemeye bağlı güzel adlandırmalar içerisinde daha çok bedenseleksiklikler ve bazı doğal vücut fonksiyonları yer almaktadır. Hastalıklar içerisinde enfazla ?verem? sözcüğü için güzel adlandırma yoluna gidilmiştir. Söylenmemesi gerekenkelime ile bir başka kelime arasındaki benzerlikler birçok güzel adlandırmanın ortayaçıkmasına sebep olmuştur.Tespit ettiğimiz güzel adlandırmalar Tük toplumunun incelik ve nezâketininaynasıdır.Anahtar kelimeler: Güzel adlandırma, örtmece kelimeler, argo, edeb-i kelâm,hüsn-i ta`bûr, dil-kültür ilişkisi