Hastane işletmelerinde faaliyet tabanlı maliyetleme ve sürece dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme: Kamu hastanesinde bir uygulama

İşletmelerin mal veya hizmet üretiminde muhasebeden elde edeceği verilerin tam, güvenilir ve doğru olması, işletme yöneticilerinin alacağı kararlar açısından önem arz etmektedir. Günümüzde küreselleşmenin hızla artması, rekabetin varlığı ve benzer nedenlerden dolayı geleneksel maliyetleme (GM) yöntemleri yetersiz kalmış ve GM yöntemleri yerine işletmeler yeni yöntemler bulma arayışına girmişlerdir. Bu nedenle 1980'li yıllarda Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi bulunmuş ve bu sistem 1990'lı yıllardan sonra başta imalat sektörü olmak üzere birçok sektörde kullanılmaya başlanmıştır. Bu sistemin ortaya çıkma nedenlerinden en önemlisi genel üretim giderlerinin (GÜG) daha gerçekçi dağıtımıdır. FTM yönteminin yararlarına karşın, zamanla yöntemin güncellenmesinin zorluğu, veriye ulaşma maliyetinin yüksek olması, maliyet dağıtımlarının göreceli olması ve benzer nedenlerden dolayı FTM yöntemi yetersiz kalmaya başlamıştır. Bu bağlamda, FTM yönteminin eksiklerini gidermek amacıyla alternatif bir yaklaşım olarak sunulan, zaman etkeni ve pratik kapasiteye önem veren Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (SDFTM) yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemin uygulanması daha hızlı, basit, düşük maliyetli ve diğer sistemlere göre daha kolaydır. Faaliyet türü, amacı ve yapısı ne olursa olsun işletme yönetimlerinin alacağı stratejik kararlarda, işletmenin maliyetleri ve gelirleri ile ilgili doğru bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Hastane işletmeleri açısından da güvenilir, doğru ve gerçek maliyet bilgisi önem arz etmektedir. Hastane işletmeleri aşırı iş bölümü, uzmanlaşma ve benzer nedenlerden dolayı karmaşık yapıdadır. Bu bağlamda diğer kurumlarda olduğu gibi sağlık hizmetlerinde kullanılan kaynakların maliyetlerinin ve ortaya çıkardığı faydaların karşılaştırılmasını sağlayacak bir yöntemin uygulanması gerekmektedir. Dolayısı ile bu çalışma, hastane işletmeleri için daha doğru maliyet bilgisi veren SDFTM yöntemini, Bartın ilinde faaliyet gösteren Bartın Devlet Hastanesinin göz sağlığı bölümünde uygulayarak, maliyetlerin ve maliyet unsurlarının detaylı bir şekilde incelenmesini sağlamak ve FTM yöntemi ile karşılaştırarak analiz etmeye çalışmaktadır. Bu amaçla çalışmada öncelik olarak FTM, SDFTM, hastane işletmeleri ve hastane işletmelerinin özellikleri ile ilgili literatür taraması yapılmış olup, daha sonra Bartın Devlet Hastanesi göz sağlığı bölümünde FTM ve SDFTM yöntemleri uygulanarak sonuçlar değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Faaliyet Tabanlı Maliyetleme; Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme; Hastane Maliyetleri