Activity based costing

Faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi ve lojistik hizmet sağlayan işletmeler üzerine bir uygulama: Tekirdağ ili örneği

Teknolojik değişimlerin hızla arttığı ve rekabet koşullarının her geçen gün ağırlaştığı pazarlarda işletmelerin konumlarını koruyabilmeleri zorlaşmaktadır. Maliyetlerin artması, işletmelerin kârını azaltmaktadır. Kullanılan maliyetlendirme yöntemleri yetersiz kalmaktadır. İşletme yönetiminin alacağı stratejik kararlarında doğru ve sağlıklı maliyet bilgilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu noktada Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi ortaya çıkmıştır. İşletmelerin ürettiği mal veya hizmetlerini müşterilere ulaştırılmasında köprü konumunda olan lojistik faaliyetleri; işletmelere personel, taşıma, depo vb. ek maliyetleri de beraberinde getirmektedir. Bu çalışmada lojistik hizmet sağlayan bir işletmede faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi uygulanmıştır. Geleneksel maliyetleme sistemlerinin yetersizliğine karşı yeni bir maliyet yaklaşımı olarak geliştirilen bu yöntem, lojistik hizmet sağlayıcılarında lojistik faaliyetlerin maliyetlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmayla lojistik faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde faaliyet maliyetleri hesaplanacak ve karşılaştırılacaktır.

Kamu hastanelerinde zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetleme

Kaynakların etkin kullanımına yönelik hem kamuda hem de özel sektörde çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalar son dönemde özellikle doğru maliyet bilgilerinin elde edilmesi ve bu elde edilen bilgilerden hareketle maliyetlerin yönetilmesine yöneliktir. 1980'li yıllardan itibaren yoğun olarak kullanılmaya başlanan ve günümüzde çeşitli uygulama zorlukları nedeniyle terk edilen faaliyet tabanlı maliyetlemenin eksikliklerini ortadan kaldırmak üzere geliştirilen zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetleme, doğru maliyet bilgilerinin elde edilmesinin yanı sıra kurumların kaynaklarının ekin kullanılmasına da yönelik çalışmalardan biridir. Zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlemeye ilişkin hem akademik alanda hem de uygulamada oldukça fazla çalışmaya rastlanmaktadır. Çalışmamızda, kaynakların etkin kullanımında özellikle pratik kapasiteyi hesaplamaya dahil eden zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlemenin bir kamu hastanesinde uygulanabilirliğini belirlenmeye çalışılacak ve elde edilen sonuçlar geleneksel hacim tabanlı maliyetlemeden elde edilen sonuçlarla kıyaslanacaktır.

Müşteri karlılık analizlerinde faaliyet tabanı ile zaman etkenli maliyet yöntemlerinin karşılaştırılması

Bu çalışmanın amacı, farklı müşterilerin neden olduğu kâr farklılığının, firmanın karar alma aşamasına katkısını belirlemektir. Bunu belirlemenin sebebi her bir müşterinin satışlardaki gelirlere sağladığı katkı ile şirket işletmesine sağladığı katkının çoğunlukla eşit olmamasıdır. Bu sebeple stratejik karar verme noktasında müşteri karlılık analizini uygulamak gerekmektedir. Müşteri kar analizi iki şekilde yapılmaktadır. Bunlar, müşteri geliri ve müşteri maliyetidir. Müşteri maliyetleri ve karlılıkları, faaliyet tabanlı gider belirleme metotları kullanılarak yapılmaktadır. Geçmiş zamanlarda uygulanan yönetim muhasebesi raporları ürünlerin kar durumlarını analiz etmek üzerine idi. Geleneksel maliyet hazırlama sistemine göre her bir müşteriden elde edilen toplam gelirin, kâra eşit olduğu varsayılmaktadır. Geleneksel maliyet hesaplama sisteminin artık günümüzde kullanılmayacağı ve yeni maliyet hesaplama tekniklerinin kullanılması gerektiği belirlenmektedir. Bu çalışmada Faaliyet Tabanlı Maliyetlendirme (FTM) ve Zaman Etkenli Faaliyet Tabanı (ZEFT) yöntemi açıklanarak bu yöntemler incelenmektedir. Bu çalışmada, hem üretici olup hem satış yapan işletmelerin toplam üretim ve satış maliyetlerinin belirlenmesi, faaliyet ve zaman tabanlı maliyetleme yaklaşımı yardımıyla maliyetin müşterilere nasıl yansıtılacağı ve müşterilerin toplam kara yapmış olduğu katkı payındaki farklılıkları ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çalışma için konaklama alanında bir uygulama yapılması amaçlanmıştır. Satın alma konusunda özellikleri bakımından farklı olan müşteri grupları satın aldıkları ürünlere göre sınıflandırılmaktadır. Müşterilerin satın alma özelliklerine ve taleplerine bakıldığında her bir müşteri için farklı oranda kar elde edildiği görülmektedir.

Faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ve güncel bir uygulama

Yükselen rekabet ortamında firmalar, maliyetlerini giderek azaltma eğilimi içeresindedirler. Maliyetlerin azaltılması amacı doğrultusunda ise öncelikle, maliyetlerin doğru olarak tespiti önem taşımaktadır. Maliyetlerin azaltılabilmesi için ayrıca, kaynak verimliliğinin sağlanması da önem taşımaktadır. Günümüz ortamında teknoloji ve iletişimdeki hızlı gelişmeler, maliyet türlerinin oluşumunu da etkilemektedir. Böyle bir ortamda, geleneksel maliyetleme yöntemlerinin yeterli olamadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle geliştirilen çeşitli yaklaşımlardan biri de faaliyet tabanlı maliyetlemedir. Tezde faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi geleneksel yöntemle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Güncel bir uygulama örneğine dayalı olarak da sonuçlar irdelenmiş ve öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Maliyetlemede Amaç, Maliyetleme Yaklaşımları, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme

Faaliyete dayalı maliyetleme ve kaynak tüketim muhasebesi yöntemlerinin karşılaştırılması: Bir imalat işletmesi örneği

Teknolojik gelişmeler ve değişen pazar ortamı işletmeleri rekabet koşullarında geri kalmamak amacıyla yeni maliyet belirleme sistemleri arayışına itmiştir. Bu koşullarda geleneksel maliyetleme sistemleri işletmelerin beklentilerini ve ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Bu yüzden 1980'lerde yeni maliyetleme sistemleri arayışına girilmiştir. Bu arayışların neticesinde ortaya çıkan Faaliyete Dayalı Maliyetleme (FDM) sistemi faaliyetleri esas alan bir sistemdir. Ancak FDM'nin uygulama aşamasının zahmetli, pahalı ve karmaşık olması birçok işletme için uygulanabilirlik düzeyini azaltmıştır. Bu sebeple FDM sistemi ve Alman Maliyet Muhasebesinin (Grenzplankostenrehnung) birleşiminden doğan Kaynak Tüketim Muhasebesi sistemi geliştirilmiştir. Kaynak Tüketim Muhasebesi, maliyet dağıtımında kaynakları esas alır. Maliyetleri sabit ve orantısal olarak ayırarak hesaplar ve atıl kapasiteyi belirleyerek kullanılmayan kapasiteyi maliyet hesaplarına dâhil etmemektedir. Bu yüzden Kaynak Tüketim Muhasebesi işletme yöneticilerine daha detaylı, doğru ve güvenilir bilgi sağlamaktadır. Çalışmamızda seramik üretimi yapan bir işletmede faaliyete dayalı maliyetleme ve kaynak tüketim muhasebesi uygulanarak ortaya çıkan maliyetler karşılaştırılmıştır. Böylece üretilen ürünlerin gerçek maliyetleri belirlenmeye çalışılmıştır. Kaynak tüketim muhasebesi işletmeye uygulandığında toplam giderin %1lik kısmını atıl kapasitenin oluşturduğu ve toplam orantısal maliyet toplam sabit maliyetin yaklaşık 4 katı olduğu gözlemlenmiştir. Analizler sonucunda üretilen ürünler incelendiğinde atıl kapasite farkının en çok yer karosunda ortaya çıktığı belirlenmiştir.

Hastane işletmelerinde maliyet analizi: Zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ile bir üniversite hastanesinde uygulama

Ruhsal, bedensel ve sosyal açıdan tam anlamıyla iyi olma hali olarak ifade edilen "sağlık" kavramı, topluma hizmet eden hastane işletmelerinin ana faaliyet konusunu oluşturmaktadır. Bu faaliyetleri yerine getirirken kullandıkları maliyetleme yöntemleri, sağlık kurumlarının etkin kaynak ve maliyet yönetimi hakkında stratejik kararlar alması noktasında önemli bir rol üstlenmektedir. Sağlık sektöründe yaşanan rekabet artışı göz önüne alındığında, hastanelerin hem finansal hemde hizmet kalitesi bakımından sürdürülebilirliğini sağlaması ancak gerçekleştirdikleri faaliyetlerin kontrolünü ve mali denetimini yapmalarıyla mümkündür. Tüm bu noktalar dikkate alınarak bu çalışmada ZDFTM yönteminin hastane işletmelerine uygulanabilirliğinin gösterilmesi, kapasite yönetiminde sağladığı yararların değerlendirilmesi ve maliyet yönetimindeki rolünün ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada, Balıkesir Üniversitesi (BAÜN) Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastanesi'nin Göz Hastalıkları Anabilim Dalı'nda (GHAD) 2021 yılında uygulanan 10 farklı cerrahi işlemin ve faaliyet merkezlerinin ZDFTM yöntemiyle hasta başı birim maliyet ile atıl kapasite oranları hesaplanmıştır. Sonuç olarak, en yüksek hasta başı birim maliyetin "GHAD-7 Ameliyat" merkezine ait olduğu ve "Delici Göz Yaralanmaları Tamiri" ameliyatının ise en yüksek maliyete sahip cerrahi işlem türü olduğu gözlemlenmiştir.

Sürece dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ve bir üretim işletmesinde örnek uygulama

Sürece dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme (SDFTM), faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan zamanı dikkate alan ve geleneksel faaliyet tabanlı maliyetleme (FTM) yönteminin eksikliklerini gidermek amacıyla geliştirilen bir yöntemdir. SDFTM yönteminde yalnızca iki veriye ihtiyaç duyulmaktadır. Bunlardan birincisi faaliyetleri gerçekleştirmek için ihtiyaç duyulan kaynak miktarı, ikincisi ise bu faaliyeti ne kadar sürede gerçekleştirdiğimizdir. Bu yöntemi geleneksel FTM yönteminden ayıran en önemli özelliği, atıl kapasitenin hesaplanabilmesidir. SDFTM yöntemi ile faaliyeti gerçekleştirmek için gerekli olan zaman ve kaynak bilindiğinden, toplam zamandan işin yapılması için ihtiyaç duyulan gerekli zaman çıkarılarak atıl kapasite hesaplanabilmektedir. Geleneksel FTM yöntemine göre SDFTM yönteminin daha az değişkene ihtiyaç duyması, bu yöntemin uygulanmasını ve güncellenmesini kolaylaştırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, SDFTM yönteminin bir mobilya üretim işletmesinde uygulanması ve maliyetlerin SDFTM yöntemine göre belirlenmesidir. Çalışmada örnek olay çalışması yapılmış ve SDFTM yönteminden yararlanılarak mobilya işletmesinde üretilen ürünlerin maliyetleri hesaplanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, SDFTM yöntemi kullanılarak atıl kapasite maliyeti hesaplanmış ve bu maliyetler ürün hatlarına yüklenmeyerek ürünlerin gerçek maliyetleri bulunmuştur.

Kaynak tüketim muhasebesinin geleneksel ve faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemleriyle karşılaştırılması ve bir hizmet işletmesinde uygulanması

Rekabetin uluslararasılaşmasıyla işletmelerin sert rekabet ortamında hayatta kalma mücadelesi verdiği günümüz dünyasında, sürdürülebilir rekabet avantajını sağlamanın ve devam ettirmenin yolu maliyet bilgilerinin güvenilir şekilde elde edilmesinden geçmektedir. Maliyet bilgisinin doğru şekilde hesaplanması işletmelerin alacakları stratejik kararları desteklemektedir. Bu amaçla, çeşitli maliyetleme yöntemleri geliştirilmiştir. Geleneksel maliyetleme yöntemlerinin doğru maliyet bilgisi sağlamada yetersiz kalması, faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin gelişmesine yol açmıştır. Daha sonra, faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin de bazı açılardan eleştiriyle karşı karşıya kalması yeni yöntem arayışına neden olmuştur. Bu arayışlar sonucunda, zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme ve kaynak tüketim muhasebesi yöntemleri geliştirilmiştir. Bu çalışma ile faaliyet tabanlı maliyetleme ve Alman maliyet muhasebesinin bir birleşimi olan kaynak tüketim muhasebesi, bir hizmet işletmesi olan özel bir eğitim kurumunda uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar geleneksel maliyetleme yöntemi, faaliyet tabanlı maliyetleme ve zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemleriyle karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Çalışmada, işletmedeki atıl kapasite maliyetlerinin neler olduğu saptanmış ve bu atıl kapasite maliyetleri maliyet nesnelerine yüklenmeyerek daha doğru, güvenilir ve gerçeğe uygun bir maliyet bilgisi hesaplanmaya çalışılmıştır.

Faaliyet tabanlı maliyetleme ve zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin bir sanayi işletmesinde uygulanması

Teknolojik gelişmelerle birlikte mamullerin maliyet yapılarında değişmeler olmuş, bu değişim endirekt maliyetlerin artışı ve direkt işçilik maliyetlerinin azalışı yönünde olmuştur. Yöneticilerin fiyatlama kararlarında doğru maliyet bilgisi daha da önem kazanmıştır. Gelişen teknolojilerle birlikte geleneksel maliyetleme sistemlerindeki eksiklerden dolayı daha doğru maliyet yöntemi olarak Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) sistemi geliştirilmiştir. Fakat bu sistemin uygulanmasında ve sürdürülebilmesinde yaşanan zorluklar, maliyetli ve karmaşık bir yapıya sahip olmasından dolayı eleştirilmiştir. FTM sisteminin bu eksiklerini gideren kurulması ve güncellenmesi daha kolay yenilikçi bir maliyet sistemi olan Zaman Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (ZDFTM) sistemi geliştirilmiştir. Bu tez çalışmasında olay çalışması yöntemi kullanılarak traktör parçası üreten bir işletmede, endirekt maliyetler önce FTM sistemine, daha sonra ZDFTM sistemine göre faaliyetlere dağıtılmış daha sonra mamullere yüklenmiş ve farklılıkları ortaya konmuştur. Böylece örnek sanayi işletmesinde uygulanıp uygulanamayacağı belirlenerek, uygulanması durumunda maliyet sonuçlarını nasıl etkilediği ortaya konmuştur. Yapılan çalışma sonucunda altı ürüne ait birim maliyetlerin ZDFTM sisteminde, FTM sistemine göre daha düşük olduğu ve daha doğru maliyet bilgisi verdiği tespit edilmiştir.

Yenilenebilir enerji sektöründeki bir işletmede faaliyet tabanlı bütçeleme uygulaması

Bu araştırma, faaliyet tabanlı bütçeleme (FTB) yönteminin fotovoltaik güneş paneli üretim süreçlerine uygulanabilirliğini incelemektedir. Yenilenebilir enerji sektörü, özellikle güneş paneli üretimi, teknolojik gelişmeler ve artan çevre bilinciyle birlikte hızla büyümektedir. Bu sektör, yüksek teknoloji gereksinimleri ve maliyetlerin hassas yönetimiyle dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, FTB yöntemi, maliyetlerin faaliyetlerle ilişkilendirilmesini sağlayarak, işletmelerin maliyet yönetiminde daha stratejik bir yaklaşım geliştirmesine olanak tanımaktadır. Araştırmanın amacı, FTB'nin güneş paneli üretim süreçlerine uyarlanarak maliyetlerin daha etkin yönetilmesini sağlamak ve bu yöntemle elde edilen faydaları ortaya koymaktır. Araştırma metodolojisi olarak, literatür taraması ve vaka analizleri kullanılmıştır. İlk olarak, faaliyet tabanlı bütçeleme yönteminin teorik temelleri detaylandırılmış ve literatürdeki gelişmeler incelenmiştir. Ardından, güneş paneli üretim süreçleri analiz edilerek bu süreçlerde FTB'nin nasıl uygulanabileceği değerlendirilmiştir. Uygulama aşamasında, bir fotovoltaik panel üretim işletmesinde FTB modeli uygulanmış ve bu uygulamanın sonuçları analiz edilmiştir. Sonuç olarak, faaliyet tabanlı bütçeleme yöntemi, güneş paneli üretim işletmeleri için sadece maliyetlerin doğru yönetimini sağlamakla kalmamakta, aynı zamanda işletmenin stratejik hedeflerine ulaşmasında da kritik bir rol oynamaktadır. Yapay zekâ ve dijital teknolojilerin entegre edilmesiyle de FTB, işletmelerin verimliliğini artırarak sürdürülebilir büyüme ve daha fazla rekabet avantajı sağlayacaktır. Bu çalışmanın, FTB'nin güneş paneli üretim sektöründeki uygulamalarını genişleterek, sektör için önemli bir referans noktası oluşturması beklenmektedir.

Stratejik yönetim muhasebesi tekniklerinden zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yönteminin bir tekstil işletmesinde uygulanması

Günümüzde artan rekabet ortamı ve teknolojik gelişmeler neticesinde makineleşme ve otomasyon yaygınlaşmıştır. Dolayısıyla, yöneticiler için maliyet bilgilerine daha hızlı ve doğru bir şekilde ulaşmanın önemi artmıştır. Bu kapsamda, stratejik yönetim muhasebesi alanında bazı teknikler geliştirilmiştir. Stratejik yönetim muhasebesi kapsamında maliyet hesaplama tekniklerinden zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yönteminin bir tekstil işletmesinde uygulandığı bu çalışma, Denizli İli Merkezefendi ilçesinde organize sanayi bölgesinde iplik çözgü haşıllama ve dokuma faaliyeti yürüten bir tekstil işletmesinde uygulanmıştır. Bu çalışmanın amacı, uygulamanın yapıldığı işletmesinin 2018 yılına ait muhasebe verileri kullanılarak, zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yöntemi ve faaliyet tabanlı maliyet yönteminin uygulanabilirliğini araştırmak ve sonuçlarını karşılaştırmaktır. Bu kapsamda, öncelikle faaliyet tabanlı maliyet yöntemine göre, ardından zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yöntemine göre maliyet hesaplama sistemi kurulmuş ve sonuçları karşılaştırılmıştır. Çalışmada araştırma yöntemlerinden örnek olay yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, maliyet ve yönetim muhasebesi çalışmalarında yaygın olarak tercih edilmekte ve uygulamanın yapıldığı işletmede maliyet hesaplama yöntemlerini uygulama ve sonuçlarını değerlendirme olanağı vermektedir. Bu kapsamda, işletmede gözlemler yapılarak yönetici ve çalışanlar ile görüşmeler yapılmıştır. Bu gözlem ve görüşmelere ait bilgiler ile muhasebe verileri birlikte değerlendirilerek uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, her iki sistemin de bir tekstil işletmesinde uygulanabileceği; ZEFTM yönteminin FTM yöntemine göre daha doğru maliyet bilgisi sunduğu ve birim mamul maliyetlerinin de değiştiği tespit edilmiştir. Bu durumun temel nedeni, ZEFTM yönteminin, işletmenin atıl kapasite maliyetlerini hesaplaması ve birim mamul maliyetlerine yansıtmasıdır. Dolayısıyla, atıl kapasitede çalışmış bir işletmenin birim mamul maliyetleri, ZEFTM yönteminde FTM yöntemine göre daha düşük hesaplanmaktadır.

Sağlık hizmetlerinde faaliyet tabanlı performans yönetimi: Ankara ili eğitim ve araştırma hastanelerinde uzman hekim algıları

Bu araştırmada; geleneksel performans yönetim sistemlerinin belirli alanlardaki eksikliklerini gidermekte olan faaliyet tabanlı performans yönetimi kavramı anlatılmıştır. Araştırmanın amacı, uzman hekimlerin konuyla ilgili algılarını ortaya koyarak yazına, sağlık sektörüne ve iş dünyasına katkılar sağlamaktır.Araştırma, Ankara ilinde bulunan 7 ayrı eğitim ve araştırma hastanesinde görev yapan uzman hekimlerden oluşan örnekleme ?Sağlık Sektöründe Faaliyet Tabanlı Performans Yönetimi ile İlgili Algıların Araştırılmasına Dönük Anket Çalışması? başlıklı anket formuyla gerçekleştirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, kurumsal stratejik hedeflerle sağlık hizmetlerini ilişkilendirerek performans yönetim sistemlerinin etkinlik ve verimliliğini artıran faaliyet tabanlı performans yönetimine dönük uzman hekim algılarının olumlu yönde olduğunu göstermiştir.Sonuç olarak; farklı birimlere özgü stratejileri bütünleştirmesi, örgütsel öğrenme faaliyetlerini desteklemesi, örgüt içerisinde her paydaşın kurumsal stratejiyi işinin bir parçası haline getirmesi ve performans yönetim sürecine farklı paydaşların katılımını sağlaması bakımından uzman hekim algıları faaliyet tabanlı performans yönetim sistemlerine dönük olarak olumlu yöndedir.

Genel üretim giderlerinin dağıtım problemleri ve faaliyete dayalı maliyet yönetimi uygulamaları

Faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ile plastik enjeksiyon kalıbı maliyeti hesaplama sistemi kurulması

Bu tez çalışmasının amacı, plastik enjeksiyon kalıbı üretimi yapan bir kalıphanede hem kalıp üretim maliyetini en doğru şekilde hesaplayabilecek, hem de yönetim ve üretim faaliyetlerinde en verimli kararların alınmasında faydalı olabilecek bir maliyet hesaplama sistemi oluşturmaktır. Plastik enjeksiyon kalıbı, proje temelli bir üretim sürecine sahip olup, üretilen kalıplar birbirlerinden farklı ve genellikle birer adet olmaktadır. Böyle bir üretim ortamında kalıphanenin genel üretim maliyetleri ve doğrudan maliyet olarak ele alınmasına rağmen hangi kalıbın üretiminde ne ölçüde tüketildiği kolayca tespit edilemeyen maliyet kalemlerinin en doğru şekilde kalıp üretim maliyetlerine aktarılması amacıyla, oluşturulacak maliyet hesaplama sisteminde faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminden faydalanılacaktır. Bölüm 1'de plastik enjeksiyon kalıbı etraflıca tanıtıldıktan sonra Bölüm 2'de faaliyet tabanlı maliyetleme ile ilgili bilgilendirme yapılacak ve faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin plastik enjeksiyon kalıbı üretim maliyeti hesaplamasına nasıl uyarlanacağı anlatılacaktır. Bölüm 3'de yer alan uygulamanın ardından tez çalışması sonuca bağlanacaktır.

Makine imalat sektöründe geleneksel maliyetleme sistemine alternatif faaliyete dayalı maliyet sistemi önerisi

Çağın getirileriyle değişen ihtiyaçlar ve imkânlar doğrultusunda üretim işletmeleri de ürün gamlarında ve üretim biçemlerinde çeşitliliğe gitmektedir. Bu durum, işletmelerin maliyet belirleme yöntemlerine modern yaklaşımlarını zorunlu bir gereklilik olarak ortaya çıkarmaktadır. Bu gerekliliklerin temel işlevlerinden biri de birim maliyetlerin sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesini sağlamaktır. Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi (FDMS), birim maliyetlerin sağlıklı hesaplanabilmesi için geleneksel maliyetleme sistemlerinin (GMS) eksik kaldığı, değişmesi gereken ve işletmelerin ihtiyaç duyduğu noktalara cevap verebilmek adına ortaya çıkmış maliyet hesaplama sistemlerinden biridir. Çalışmada FDMS detaylı bir biçimde açıklanarak, örnek işletme için maliyetleme ve muhasebe kayıt düzeni önerilmiştir. FDMS sonuçlarına göre mizan, yevmiye defter kayıtları ve gelir tablosu düzenlenmiş ve GMS bilgileri ile karşılaştırılmıştır. Maliyet, kârlılık ve Finansal Raporlama açısından FDMS'nin işletme performansına etkileri ortaya konulmuştur. İşletmenin verileri FDMS çıktılarına dönüştürülmüş ve oluşan farklılıklar açıklanmıştır. İşletmenin FDMS ile başarılı sonuçlar elde edebileceği, maliyet, kârlılık başta olmak üzere gelir tablosu kalemlerini ciddi bir şekilde değiştirebileceği, muhasebe kayıtlarında finansal raporlamaya ek olarak maliyet bilgilerini de takip edebileceği bir sisteme sahip olabileceği, mevcut maliyetlemesindeki eksik veya hatalı bilgileri düzeltebileceği ve rekabet edebilirlik avantajını geliştirebileceği bulgularına ulaşılmıştır.

Kaynak tüketim muhasebesinin zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetleme ile karşılaştırılması: Mobilya üretim işletmesinde bir uygulama

Kazanç elde etmek amacıyla yapılan her türlü alım satım olarak tanımlanan ticaret kavramı yüzyıllardır süregelen bir geçim kaynağıdır. Çeşitli endüstriyel yapıyı içerisinde barındıran bu kavram rekabet ortamında nasıl değerlendirilebilir. Bu düşünce doğrultusunda kaynak tüketim muhasebesi hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Yetkililerin daha doğru, güvenilir ve tutarlı bilgiler almasını sağlamak amacıyla kaynak tüketim muhasebesi ile birlikte faaliyetlerde gerçekleşen bütün olaylar için ayrı maliyet faktörleri kullanılmıştır. Geleneksel maliyet sistemi ve faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemleri kullanılırken etkisiz kapasite doğrudan mamul maliyetine aktarılmaktaydı. Kaynak tüketim muhasebesi kullanılan kapasiteyi muhasebeleştirerek bu metodun yeterliliğini arttırmıştır. Bu yönüyle kaynak tüketim muhasebesi yetkililerin kendine rehber edinebileceği bir metot olmuştur. Kaynak tüketim muhasebe ile kaynak havuzları ve faaliyet havuzları arasında entegre kurulur. Bunun sonucunda kaynak havuzları ile maliyet havuzları arasında kurulan bağlantılar ile ilgili bilgilerin sağlanması yönetimin katma değer yaratmayan faaliyetini yok eder üretilen mamul maliyetinde düşüşe neden olur. Kaynak tüketim muhasebesinin ortaya çıkmasına neden olan bir diğer muhasebe metodu da zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlemedir. Zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlemede maliyet faktörü süre kullanılarak, şirketler için zamanın kazanç olduğu vurgulanmıştır. Fakat faaliyetlerde gerçekleşen bütün olaylar süre ile uyuşmamaktadır. Bu nedenle kaynak tüketim muhasebesinde maliyet objesi süre olarak ve tercih edilmemiştir. Kaynak tüketim muhasebesinde faaliyet grupları için farklı maliyet objeleri tercih edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Maliyet Muhasebesi, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Zaman Etkenli Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Kaynak Tüketim Muhasebesi

Genel üretim giderlerinin dağıtımında farklı bir yaklaşım: Faaliyet tabanlı maliyetleme ve bir çeltik işletmesinde uygulama

İşletmelerin rekabet ortamında karlılıklarını arttırabilmelerinin tek yolu maliyetlerini doğru bir şekilde yönetmesidir. Bunun içinde doğru bir maliyet bilgisine sahip olmaları gerekmektedir. Özellikle 80'li yıllardan sonra bu amaçlar doğrultusunda çağdaş maliyetleme sistemleri geliştirilmiş, bu sistemler birbirlerine alternatif olmaktan çok, birbirlerini tamamlayıcı özellik taşımaktadır. Çağdaş maliyetleme sistemlerinden olan ?Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi?, işletmelere doğru maliyet bilgileri sağlamaktadır.Bu çalışmanın amacı, değişen üretim ortamının maliyet muhasebesine etkisi ve yeni maliyet yaklaşımlarını tanıtmak ve bu maliyet yaklaşımlarından faaliyet tabanlı maliyetleme sistemini yapılan uygulama ile de sistemin işleyişini ve ortaya çıkardığı maliyet farklılığını göstermektir. Bu çerçevede çalışma konusu ilk olarak teorik açıdan ele alınmış ve sonra da çeltik sektöründeki bir üretim işletmesinde uygulaması yapılmıştır. Çalışmanın teorik kısmı olan birinci bölümde, değişen üretim ortamının maliyet muhasebesine etkisi ve yeni maliyet yaklaşımları ele alınmış, ikinci bölümde ise faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde faaliyet tabanlı maliyetleme sisteminin uygulaması ampirik olarak yapılmıştır.Bu kapsamda faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi hem teorik hem de ampirik açıdan incelenmiştir. Bu yönüyle çalışma, doğru maliyet yönetimi, doğru bir fiyatlama ve doğru kararlar vermeyi sağlaması açısından stratejik bir öneme sahiptir.Anahtar Kelimeler: Maliyet, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi, Çeltik Sektörü

BİST sanayi işletmelerinde maliyet yönetim sistemlerinin işletme karlılığına etkisi

Geleneksel maliyet sistemlerinin yetersiz kalmasından dolayı, maliyetlerin yönetimi ve kontrolü, maliyetleri düşürme çabaları, işletmeleri yeni maliyet yaklaşım sistemlerine yönlendirmiştir. İşletmelerin maliyet yönetimini gerçekleştirememesi durumunda karlılığını dolayısıyla da varlığını sürdürmesi mümkün olmayacaktır. Bu tez çalışmasının amacı, Borsa İstanbul (BİST) İmalat Sanayi Sektöründe yer alan işletmelerin, maliyet yönetim sistemlerinin tespit edilmesi ve tercih ettikleri maliyet yönetim sistemlerinin işletme karlılığına etkisinin araştırılmasıdır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, maliyet kavramı, maliyet sistemleri ve maliyet yönetimi kavramları ele alınmıştır. İkinci bölümde maliyet yönetim sistemlerinden; Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Hedef Maliyetleme, Kaizen Maliyetleme, Kalite Maliyetleme, Mamul Yaşam Dönemince Maliyetleme ve Tam Zamanında Üretim ile ilgili ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, BİST sanayi işletmelerinde tercih edilen maliyet yönetim sistemleri ve bu sistemlerin işletme karlılığı üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışmada, veriler, BİST'te yer alan sanayi işletmelerine uygulanan anket yöntemi ile elde edilmiştir. Hem mail hem de telefonla ulaşılan işletmelerden 44'ü anket sorularını yanıtlamayı kabul etmiştir. Dolayısıyla örneklem sayısı 44 olarak gerçekleşmiştir. Anket çalışması, SPSS 15 programında parametrik olmayan testlerden Kruskall Wallis Yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda örneklemde yer alan işletmelerden, 18'i Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemini ve 14'ü de Tam Zamanında Maliyetleme Sistemini kullandığı belirlenmiştir. Hedef Maliyetleme Sistemini kullanan işletme sayısı 4, Kaizen Maliyetleme Sistemini kullanan işletme sayısı 4 ve Kalite Maliyetleme Sistemini kullanan işletme sayısının 1olduğu tespit edilmiştir. Herhangi bir sistem kullanmayan işletme sayısı ise 3'tür. Kruskal Wallis Test Yöntemi ile yapılan analiz sonucunda işletmelerdeki maliyet yönetim sistemleri ile sektörleri, net satışları ve net karları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir.

Faaliyet tabanlı maliyet sisteminin inşaat işletmelerinde uygulanmasına yönelik ampirik bir çalışma

İşletmelerin küresel rekabet ortamına uyum sağlayabilmeleri ve bu ortamda başarılı olabilmeleri için faaliyetlerini daha verimli hale getirmeleri gerekmektedir. Bu bağlamda ülkemizde faaliyet gösteren işletmeler, faaliyetlerini sürdürebilmek için önemli bir unsur olan maliyet verilerinin doğru hesaplanması önem kazanmıştır. Bu açıdan işletme yöneticilerinin ileriye dönük karalar almalarında kendilerine yol gösterecek bir maliyet sistemine ihtiyaçları vardır. Geleneksel maliyetleme yöntemine alternatif olarak işletmenin üretim maliyetlerini hesaplamada işletme faaliyetlerini temel alan Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. "Faaliyet Tabanlı Maliyet Sisteminin İnşaat İşletmelerinde Uygulanmasına Yönelik Amprik Bir Çalışma" adı altında hazırlanan bu çalışma, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sisteminin inşaat sektöründe uygulanması ve sistemin geleneksel maliyetleme yöntemi ile olan farlılıkları ortaya koymak amacı ile yapılmıştır. Konya ilinde faaliyet gösteren inşaat ve taahhüt işletmesi model olarak seçilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, temel maliyet kavramları, maliyet hesaplama yöntemleri ve modern maliyetleme yöntemleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi hakkında detaylı bilgilere yer verilmiş ayrıca Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi ve geleneksel maliyetleme yönteminin karşılaştırılması yapılmıştır. Üçüncü bölümde Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sisteminin inşaat işletmesinde uygulamasına yer verilmiş ve geleneksel maliyetleme yöntemine göre yapılan hesaplamalar ile karşılaştırılarak incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Maliyetleme Yöntemi, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi, İnşaat ve Taahhüt İşletmeleri

Kaynak tüketim muhasebesi ve faaliyet tabanlı maliyetleme modelinin yönetim kararları açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi: Bir üretim işletmesinde uygulama

Günümüz şartlarında küresel alanda yaşanan gelişmeler ve teknolojide meydana gelen hızlı değişimler işletmelerin finansal yapılarını etkilemeye başlamıştır. İşletmelerin, küresel rekabet koşullarında varlıklarını idame ettirebilmeleri ve diğer işletmelere karşı rekabet avantajı sağlayabilmeleri maliyet bilgilerini kontrol altında tutması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Maliyet bilgilerine olan güven işletmelerin yönetim stratejilerinde birçok başarılı kararların alınmasını desteklemektedir. Bu amaçla birçok maliyet yöntemi geliştirilmiştir. Bunlardan geleneksel maliyet yönteminin mamul veya hizmetin maliyetini belirlemede yetersiz kalması işletmelerin maliyet yönetim modellerinde yeni arayışlara girmesine neden olmuştur. Buna bağlı olarak 1980' ler de faaliyet tabanlı maliyetleme modeli gelişme göstermiştir. Faaliyet tabanlı maliyet modelinin kapasite hesaplamalarında kullanılamaması, yönetim kararlarındaki yetersizliği ve uygulama alanında beklenen amacı göstermemesi nedeniyle kaynak tüketim muhasebesi ortaya çıkmıştır. Gelişmiş maliyet yönetim modellerinin mamul maliyetlerine ve yönetim kararlarına olan etkisine dikkat çekmek amacıyla maliyet yönetiminin öneminden bahsedilerek, çağdaş maliyet modellerinden kaynak tüketim muhasebesi ile faaliyet tabanlı maliyetleme modeli karşılaştırmalı olarak birçok açıdan ele alınmıştır. Tez çalışmam üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde maliyet yönetimi ve kaynak tüketim muhasebesi, ikinci bölümde faaliyet tabanlı maliyetleme modeli ele alınmıştır. Üçüncü bölüm uygulama bölümü olup bir üretim işletmesinde yapılan gözlemler, gerçekleştirilen mülakatlar ve bilgisayar ortamından toplanan veriler ile gerekli analiz ve yorumlar yapılmıştır. Çalışma sonucunda mamul maliyetleri, kapasite maliyetleri, brüt mal satış kârı ve yönetim kararları açısından kaynak tüketim muhasebesinin faaliyet tabanlı maliyetleme modeline göre daha üstün bir model olduğu tespit edilmiştir.

Faaliyet tabanlı maliyetleme yöntemi ve özel öğretim kurumunda uygulanması

Rekabetin hız kazandığı günümüz piyasalarında doğru bilgiye ulaşmak kurumlar için her geçen gün daha fazla öneme sahip olmaktadır. Gün geçtikçe hızla büyüyen ve önemi artan Özel öğretim kurumları için de maliyetlerini doğru olarak belirleyebilmek bu nedenden dolayı gittikçe önem kazanmaktadır. Özel öğretim kurumlarının sayılarının artması rekabeti de beraberinde getirmiştir. Özel öğretim kurumları için maliyetlerini doğru hesaplayabilmek, piyasada rekabet edebilmeleri için önem arz etmektedir.Bu çalışma, faaliyet tabanlı maliyet yönteminin özel bir öğretim kurumunda uygulanabilirliğini incelemek, amacıyla yapılmıştır. Ankara ilinde faaliyet gösteren özel bir öğretim kurumu model olarak seçilerek faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin uygulanabilirliği ve geleneksel maliyet yöntemi ile arasındaki farklar aktarılmaya çalışılmıştır.Çalışmada birinci bölümde temel maliyet kavramları, maliyet hesaplama yöntemleri, bu yöntemlere teknolojik gelişmelerin etkisi ile modern maliyet yöntemlerinin gelişimi ve özel öğretim kurumları hakkında bilgilere yer verilmiştir.İkinci bölümde faaliyet tabanlı maliyet yöntemi genel hatlarıyla incelenmiştir.Üçüncü bölümde özel bir öğretim kurumunda faaliyet tabanlı maliyetleme yönteminin uygulamasına yer verilmiş ve geleneksel yönteme göre gerçekleştirilen hesaplamalar ile karşılaştırılarak incelenmiştir.Anahtar Kelimeler: Maliyet, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Yöntemi, Eğitim Kurumu.

Faaliyet tabanlı maliyet yöntemini kullanan üçüncü parti lojistik işletmelerin karakteristikleri ve sağladıkları faydalar

Lojistik, dış kaynak kullanımına giden firmaların en çok tercih ettikleri alandır. Lojistik alanında dış kaynak kullanımına giden işletmeler, bu sayede temel yeteneklerine odaklanabilmekte ve maliyet liderliği gibi avantajlar elde ederek kendi pazarlarında rekabet üstünlüğü sağlayabilmekteler.Üçüncü Parti Lojistik (3PL) işletmeleri olarak adlandırılan işletmeler, lojistik faaliyetler konusunda uzmanlaşmış ve bu alanda hizmet vermektedirler. Bu işletmeler, lojistik hizmet talep eden işletmelerin ihtiyaçlarını karşılarken verdikleri hizmetleri, müşterileri süreçlerine en uygun şekilde tasarlamaları gerekmektedir. Bu noktada 3PL işletmeleri, hizmet tasarımlarında ya bütün müşterilerine aynı şekilde fayda sağlamaları -örneğin değer yaratmaları- ile ön plana çıkan standart hizmetlere yönelecekler ya da daha sınırlı sayıda müşteriye daha gelişmiş ve tamamen müşteriye uyarlanmış hizmetlere odaklanacaklardır. Bu karar sürecinde özellikle alternatiflerden elde edecekleri maddi getirilerin büyük etkisi olacaktır. Bu nedenle verilen hizmetlerin fiyatlarını en karlı kılacak fiyat seviyesini bilmek istemektedirler. Bu seviyenin belirlenmesinde verilen hizmetlerin maliyet bilgileri etken unsurdur. Dolayısıyla işletmeler kendilerine en doğu maliyet bilgisi sağlayan bu sayede doğru karar almalarını sağlayan maliyet yöntemini kullanmaları gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Lojistik, Üçüncü Parti Lojistik, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Lojistik Faaliyetler, Lojistik Maliyetler

Sağlık kurumlarında faaliyet haritaları temelinde faaliyete dayalı maliyet yönetimi ve bir uygulama

Geleneksel yönetim ve maliyet muhasebesinin ürettiği bilgilerin yetersizliği yüzünden 1980'lerde sonuç yerine süreç odaklı bir bakış açısıyla Faaliyete Dayalı Maliyetleme yöntemi geliştirilmiştir. Bunun sadece basit bir maliyetleme aracı olmadığının fark edilmesiyle, faaliyete dayalı diğer yöntemler tanımlanarak yönetsel amaçlarla önce üretim sonra da hizmet sektöründe kullanılmaya başlanmışlardır.Emek yoğun özelliği sürmekle birlikte, sağlık sektörü gittikçe daha fazla teknoloji yoğun bir yapıya bürünmektedir. Bu da sağlık hizmet maliyetleri ve sağlık yatırımlarıyla harcamalarını artırmakta, maliyetleri daha da karmaşıklaştırmaktadır. Gelişmeler paralelinde, kamu kesimi sağlık yatırım ve harcama tutarları yükselirken özel sağlık işletmelerinin sayısıysa artmakta; sektördeki rekabet şiddetlenmektedir. Bu bağlamda, sağlık hizmetlerine ait daha gerçekçi maliyet bilgilerine sahip olmanın hayati önem taşıdığı ve bunların faaliyete dayalı yöntemlerle sağlanabileceği iddia edilebilir. Faaliyete dayalı yöntemlerin başarısının ise faaliyet haritaları ve faaliyet analizlerinin başarılı bir biçimde gerçekleştirilmesine bağlı olduğu düşünülmektedir.Bu çalışmada faaliyet haritaları temelinde tasarlanmış Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetiminin sağlık işletmelerinde uygulanabilirliği kapsamlı bir vaka analiziyle incelenmiştir. İlk iki bölümde literatürde tanımlı faaliyete dayalı yöntemlerin kavramsal çerçevesi, sağlık kurumlarında görünümleri ve tasarım ve uygulama süreçleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde sağlık işletmelerinde faaliyete dayalı yöntemlerin tasarım ve uygulama süreçleri faaliyet haritalarının çıkarılması temelinde ele alınmış ve son bölümde Bilecik Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi'nde bir uygulama gerçekleştirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Faaliyet Haritası, Faaliyet Analizi, Faaliyet Maliyeti Analizi, Faaliyete Dayalı Maliyetleme, Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetimi, Faaliyete Dayalı Yönetim, Faaliyete Dayalı Bütçeleme, Maliyet Sürücüsü, Faaliyet Sürücüsü

Faaliyet esasına dayalı maliyetleme ve Batman Limpaş Üretim İşletmesinde bir uygulama

ÖZET 1960'lı yılların başlarında Peter Drucker, geleneksel muhasebe maliyetleme sistemlerinin ürünleri maliyetlemede gerçeği yansıtmadığını öne sürmüştür. Ona göre yöneticiler, mamul maliyetlemelerinde kullanılan yanlış bilgilere göre karar veriyorlardı. Son zamanlarda maliyet hesaplama araştırmacıları geleneksel yönetim muhasebe sistemlerinin mamul maliyet bilgilerini tam olarak sağlamadığını tespit ettiler. Bu araştırmacılara göre geleneksel muhasebe sistemleri uygulamada, yöneticilere, planlama ve karar verme süreçlerinde oldukça geç ve yanlış bilgiler sağlıyordu. Bununla birlikte varolan maliyetleme sistemleri yöneticilerin ihtiyaç duydukları detaylı ve niceliksel maliyet bilgisi ile iş süreç bilgisi konularında gerekli bilgiyi sağlayamıyordu. Bu bilgiler de olmadan yöneticiler artan maliyetler karşısında ne yapacaklarını veya neye odaklanacaklarını bilemiyorlardı. Yeni üretim ortamlarında, İşletmelerin üretim ve maliyet yapılan farklılaşmıştır. Bu farklılaşma, endirekt maliyetlerin artmasına ve bu gider kalemi üzerinde yoğunlaşılmasına yol açmıştır. Bunun sonucunda ise geleneksel maliyet yöntemlerinin, GÜG'lerini dağıtım sürecindeki yetersizlikleri ortaya çıkmıştır. Böylece mevcut maliyet hesaplama sisteminin reorganizasyonu gündeme gelmiş ve 'Faaliyet Esasına Dayalı Maliyetleme' yöntemi olarak adlandırılan yeni bir hesaplama yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemin uygulanmasıyla genel üretim giderleri mamullere daha doğru yüklenecek, böylece işletme yöneticileri işletme Maliyetlerine ilişkin karar almada daha doğru maliyet bilgilerine ulaşabileceklerdir.